Diễn văn Lễ kỷ niệm do Bí thư Tỉnh ủy Đắk Nông Ngô Thanh Danh trình bày nhấn mạnh, Lễ kỷ niệm 110 năm Phong trào khởi nghĩa N’Trang Lơng và Khánh thành Tượng đài N’Trang Lơng là sự kiện có ý nghĩa lịch sử chính trị, văn hóa, tinh thần to lớn.
Đây là dịp để Đảng bộ, nhân dân các dân tộc tỉnh Đắk Nông cùng nhau ôn lại và tôn vinh những chiến công oanh liệt, truyền thống đấu tranh bất khuất, kiên cường của đồng bào các dân tộc tỉnh Đắk Nông trong suốt chiều dài lịch sử từ năm 1912 đến 1936, do thủ lĩnh N'Trang Lơng lãnh đạo, gắn liền với cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc Việt Nam.
Trên mảnh đất nam Tây Nguyên hùng vĩ, huyền thoại, 110 năm trước đã diễn ra sự kiện mang tính chất và tầm vóc lịch sử nhân loại, vị thủ lĩnh N'Trang Lơng đã đứng lên lãnh đạo đồng bào M’nông, S'tiêng đứng lên chống giặc.
Gần 25 năm khởi nghĩa (1912-1936), bất kể hoàn cảnh chiến đấu khó khăn nguy hiểm, thủ lĩnh N’Trang Lơng và nghĩa quân của ông luôn nêu cao ý chí, không sợ hy sinh gian khổ, không đầu hàng thỏa hiệp với giặc.
Kẻ thù càng hung hãn, tàn bạo thì cuộc chiến đấu của ông và nghĩa quân càng kiên quyết, mãnh liệt. Chính tinh thần chiến đấu kiên quyết, anh dũng của thủ lĩnh N’Trang Lơng là nhân tố quyết định, làm nên những chiến công oanh liệt của phong trào chống Pháp trên cao nguyên M’nông.
Với những đóng góp to lớn, Phong trào khởi nghĩa N’Trang Lơng có một vị trí xứng đáng trong lịch sử các dân tộc Việt Nam. Người anh hùng N'Trang Lơng với chiến thắng Bu Nơr-Bu Mêra vang dội vào tháng 7/1914 đã làm cho phong trào khởi nghĩa phát triển rộng khắp, giải phóng một vùng cao nguyên rộng lớn khỏi ách thực dân; cổ vũ tinh thần đấu tranh không ngừng cho đồng bào yêu nước, trong khi thực dân Pháp đã cơ bản hoàn thành việc áp đặt sự thống trị ở Đông Dương.
Phong trào khởi nghĩa N'Trang Lơng đã vượt ra khỏi tỉnh Đắk Nông, đất nước Việt Nam, để mang tầm vóc quốc tế, ảnh hưởng đến cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Dương.
Phong trào đã đi vào tâm thức đồng bào Tây Nguyên về ý thức đứng lên bảo vệ quê hương, đất nước, để khi có ánh sáng soi đường của Đảng, trở thành phong trào cách mạng tự giác, dẫn dắt đồng bào các dân tộc Tây Nguyên tự nguyện dấn thân vào cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, hoàn thành công cuộc giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước.
Để ghi nhớ công lao to lớn của thủ lĩnh N'Trang Lơng và nhắc nhở về những chiến công chống Pháp oanh liệt của đồng bào Tây Nguyên, nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý “uống nước nhớ nguồn" cho các tầng lớp nhân dân, thế hệ trẻ hôm nay và mai sau, tỉnh Đắk Nông đã xây dựng công trình Tượng đài N'Trang Lơng và phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc (1912-1936)
Công trình được xây dựng tại Đồi Đắk Nur, phường Nghĩa Đức, thành phố Gia Nghĩa, với tổng mức đầu tư 77,758 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn ngân sách là 59,758 tỷ đồng; nguồn vốn huy động, xã hội hóa là 18 tỷ đồng.
Lễ đặt đá công trình vào ngày 25/7/2012 và khởi công xây dựng vào ngày 19/5/2015. Đến nay đã cơ bản hoàn thành phần Tượng đài và các công trình phụ trợ.
Tổng thể chiều cao tượng đài là 18,5m; chiều rộng là 27m; khối lượng đá phù điêu thành phẩm là 456,30 tấn.
Quyết định xây dựng tượng đài Anh hùng N’Trang Lơng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đối với những người con ưu tú của đất nước đã có nhiều đóng góp trong công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Đắk Nông; là minh chứng thể hiện quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước trong việc gìn giữ, phát huy, tôn vinh các giá trị lịch sử, văn hóa của các dân tộc thiểu số.
Việc xây dựng tượng đài Anh hùng N’Trang Lơng góp phần giáo dục lịch sử, truyền thống yêu nước, sức mạnh đại đoàn kết các dân tộc của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, khơi dậy khát vọng phát triển, quyết tâm xây dựng quê hương Đắk Nông giàu đẹp.
Tầm vóc của công trình, với những giá trị cao về mặt nghệ thuật, kiến trúc, Tượng đài N’Trang Lơng đã tạo điểm nhấn về kiến trúc đô thị; trở thành địa điểm sinh hoạt văn hóa, tinh thần của nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh Đắk Nông...
