Bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh và khơi thông nguồn lực số

Phóng viên: Thưa Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, các hành vi xâm phạm dữ liệu hiện nay đang diễn ra với tính chất và mức độ nguy hiểm. Từ thực tiễn công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, xin đồng chí cho biết những hệ lụy đối với quyền lợi của người dân, sự ổn định của doanh nghiệp, rộng hơn là an ninh quốc gia?

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi: Hoạt động xâm phạm dữ liệu hiện nay diễn biến hết sức phức tạp với tính chất, mức độ hết sức nguy hiểm, thể hiện ở một số góc độ:

Thứ nhất, hoạt động xâm phạm an ninh dữ liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia. Trong đó, hoạt động tấn công mạng, thâm nhập hệ thống thông tin để thu thập, đánh cắp thông tin, bí mật nhà nước, nhất là trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, kinh tế, đối ngoại… có thể gây hậu quả khôn lường.

Thực tế, thời gian qua, các cuộc tấn công mạng có xu hướng gia tăng mạnh cả về cường độ, quy mô lẫn mức độ tinh vi thông qua nhiều chiến dịch tấn công leo thang, có chủ đích (APT) nhằm vào nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế của Việt Nam nhằm đánh cắp, chiếm đoạt thông tin, dữ liệu cá nhân hoặc mã hóa tống tiền.

Riêng 6 tháng đầu năm 2026: Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam do Cục An ninh mạng điều phối đã phát hiện 2 triệu cảnh báo tấn công mạng, gần 50% có sự hỗ trợ của (AI), các đối tượng “tự động hóa" quá trình dò quét, phát hiện lỗ hổng, lây nhiễm mã độc với tốc độ nhanh hơn, chính xác hơn và khó phát hiện, xử lý hơn.

Thứ hai, hành vi xâm phạm dữ liệu có thể ảnh hưởng đến an ninh tài chính, ngân hàng, chứng khoán hay gây đình trệ hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Trong đó, hoạt động xâm phạm dữ liệu thông qua tấn công mã hóa đòi tiền chuộc Ransomware là một trong những hành vi nguy hiểm nhất. Khi tấn công vào hệ thống thông tin hay cơ sở dữ liệu, tin tặc sẽ đóng gói, mã hóa toàn bộ dữ liệu của tổ chức, doanh nghiệp và yêu cầu đòi tiền chuộc mới gửi mã.

Tại Mỹ, đã có công ty trả số tiền chuộc lên tới 40 triệu USD. Tại Việt Nam, cũng có những doanh nghiệp bị tấn công phải trả số tiền lên tới cả tỷ đồng; một công ty chứng khoán từng bị tấn công gây đình trệ hàng tuần. Việc xâm hại dữ liệu còn ảnh hưởng xấu đến uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp, đây là những thiệt hại không đong đếm được.

Thứ ba, hoạt động xâm phạm dữ liệu còn gây hệ lụy, tác động trực tiếp đến người dân, như: bị mất thông tin, dữ liệu cá nhân, thông tin cơ bản, đến thông tin nhạy cảm, bí mật, đời sống riêng tư….

Nhờ vào kho dữ liệu cá nhân chiếm được, tội phạm có thể tiến hành hoạt động với “quy mô công nghiệp” bằng thủ đoạn tinh vi, với hàng trăm kịch bản, gắn với những vấn đề nóng, có tính thời sự, dễ đánh lừa người dân, gây thiệt hại rất lớn về kinh tế, có những nạn nhân bị lừa đảo chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng. Điển hình, một phụ nữ ở thành phố Bắc Ninh đã bị lừa đảo, chiếm đoạt qua không gian mạng 26,5 tỷ đồng.

Phóng viên: Trước những nguy cơ dữ liệu bị đánh cắp, việc xử lý vi phạm và khắc phục hậu quả sau khi xảy ra sự cố là chưa đủ. Xin đồng chí làm rõ cách thức để hiện thực hóa sự chuyển dịch tư duy: Từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro dữ liệu trong giai đoạn hiện nay?

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi: Tình trạng xâm phạm dữ liệu thời gian qua tiếp tục diễn biến phức tạp trên không gian mạng. Nhiều hội nhóm kín, diễn đàn ngầm, mạng xã hội, các trang darkweb, deepweb… vẫn mua bán trái phép nhiều tệp dữ liệu của hàng chục triệu người Việt Nam.

Ba năm qua, các đơn vị chức năng của Bộ Công an đã tăng cường đấu tranh quyết liệt với loại hình tội phạm này, triệt phá nhiều đường dây. Điển hình: Tháng 2/2025, Cục An ninh mạng phối hợp Công an thành phố Huế, Công an thành phố Hà Nội triệt phá đường dây mua bán gần 56 triệu dữ liệu cá nhân, bắt 3 đối tượng. Tháng 2/2026, Cục An ninh mạng phối hợp Công an Tuyên Quang triệt phá đường dây mua bán gần 8,4 tỷ email của người dùng.

Tháng 6/2026, Công an Lâm Đồng đã khởi tố đối tượng hack, chiếm đoạt rao bán 20 triệu bản ghi dữ liệu; tháng 7/2026, Công an Nghệ An đã khởi tố đối tượng P.X.Đ về tội mua bán 50 triệu thông tin, dữ liệu cá nhân và nhiều vụ việc khác…

Từ thực tiễn công tác, tôi thấy rằng, việc xử lý vi phạm và khắc phục hậu quả sau khi xảy ra sự cố là hết sức cần thiết nhưng chưa đủ do đây chỉ là các bước theo quy định cơ quan chức năng cần phải thực hiện để xử lý những vụ việc đã xảy ra rồi. Do vậy, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, nhận diện và kiểm soát rủi ro dữ liệu.

Bên cạnh thay đổi nhận thức, thay đổi tư duy, chú trọng chủ động bảo vệ dữ liệu, thông tin, bí mật nhà nước của cơ quan, tổ chức đơn vị, doanh nghiệp cần phải củng cố, hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm tăng cường bảo vệ an ninh dữ liệu chủ động.

Phóng viên: Việc Quốc hội xem xét dự án Luật An ninh dữ liệu tại kỳ họp này được kỳ vọng là bước ngoặt pháp lý lớn. Xin đồng chí phân tích ý nghĩa chiến lược của đạo luật này trong công tác bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, bảo vệ an toàn dữ liệu, đồng thời tạo xung lực thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số quốc gia?

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi: Dự thảo Luật được xây dựng trên 6 chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 246/NQ-CP ngày 20/8/2026, bám sát định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là nhiệm vụ xuyên suốt không thể tách rời của chuyển đổi số quốc gia.

Việc Quốc hội xem xét thông qua luật này tại Kỳ họp thứ hai hết sức ý nghĩa đối với công tác bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh quốc gia và tiến trình chuyển đổi số.

Thể hiện trên một số phương diện sau:

Thứ nhất, kịp thời thể chế hóa đường lối, chủ trương, các quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo vệ an ninh dữ liệu; tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc và khắc phục khoảng trống pháp lý hiện hành, kịp thời điều chỉnh những vấn đề mới phát sinh trong kỷ nguyên công nghệ lượng tử; bảo đảm phân định rõ ràng, cụ thể về thẩm quyền, chức năng nhiệm vụ quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu giữa các cơ quan, ban, bộ, ngành…

Thứ hai, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh dữ liệu đầy đủ hơn, toàn diện hơn, vững chắc hơn; tạo điều kiện thuận lợi để các lực lượng chức năng triển khai đồng bộ biện pháp, các mặt công tác hiệu quả trong bảo vệ an ninh dữ liệu.

Thứ ba, huy động mọi thành phần và nguồn lực cần thiết nhằm bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Góp phần hoàn thiện nền tảng thể chế pháp lý, tạo môi trường ổn định, an toàn để phục vụ chuyển đổi số, để dữ liệu - nguồn lực mới của nền kinh tế được khai thác an toàn, hiệu quả, bền vững…

Thứ tư, quy định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong bảo vệ an ninh dữ liệu và xác định đầy đủ các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu. Trên cơ sở đó, áp dụng các biện pháp tương xứng, phù hợp theo từng cấp độ và trong suốt vòng đời dữ liệu. Đồng thời, tạo môi trường bình đẳng về nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Cuối cùng, Luật An ninh dữ liệu sẽ là mảnh ghép cuối cùng, giúp hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu của Việt Nam, cùng với Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật An ninh mạng, sẽ hình thành một khung pháp lý toàn diện hơn, đầy đủ hơn, chặt chẽ hơn để bảo vệ an ninh dữ liệu, phục vụ đắc lực cho quá trình chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số trong kỷ nguyên số.

Phóng viên: Xin đồng chí cho biết, khi Luật An ninh dữ liệu được Quốc hội thông qua, người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế sẽ thụ hưởng những lợi ích thiết thực gì?

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi: Khi Luật An ninh dữ liệu được Quốc hội thông qua và đi vào cuộc sống, sẽ mang lại giá trị hết sức thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Với người dân, đây là lần đầu tiên dữ liệu của mỗi người được bảo vệ xuyên suốt từ khi thu thập, lưu trữ, sử dụng cho đến khi bị xóa bỏ, chứ không chỉ dừng lại ở việc phòng chống lộ, lọt, đánh cắp dữ liệu như trước đây.

Điều 6 dự thảo nghiêm cấm trực tiếp các hành vi chiếm đoạt, mua bán, làm lộ dữ liệu cá nhân, dữ liệu sinh trắc học, số tài khoản ngân hàng. Đây là những loại dữ liệu đang bị lợi dụng trong phần lớn các vụ lừa đảo qua điện thoại, qua mạng người dân gặp phải hiện nay. Như vậy, Luật An ninh dữ liệu chính là lớp áo giáp pháp lý cho dữ liệu của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân, từ đầu đến cuối trong suốt vòng đời.

Với doanh nghiệp, Luật An ninh dữ liệu góp phần tạo môi trường an toàn, ổn định để các doanh nghiệp thụ hưởng các dịch vụ từ một hệ sinh thái dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống giúp giảm chi phí tuân thủ, chi phí xác thực khách hàng. Luật cũng tạo hành lang pháp lý thử nghiệm có kiểm soát để doanh nghiệp khai thác dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, thu hút dòng vốn chất lượng cao vào các lĩnh vực công nghệ lõi.

Với nền kinh tế, nhất là kinh tế số, việc bảo vệ vững chắc hạ tầng dữ liệu trọng yếu: ngân hàng, năng lượng, viễn thông trước các cuộc tấn công mạng, nhất là tấn công mã hóa đòi tiền chuộc và các hành vi xâm phạm dữ liệu khác chính là bảo vệ động lực tăng trưởng, củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường số an toàn, tin cậy của Việt Nam.

Phóng viên: Xin cảm ơn Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi về những chia sẻ này!