Để thích ứng với kỷ nguyên AI, nhiều trường đại học trên thế giới bắt đầu tái cấu trúc mô hình đào tạo theo hướng mở ra không gian giúp người trẻ khám phá bản thân, hình thành hệ giá trị, xây dựng bản lĩnh và khả năng thích ứng trước những biến động không ngừng của thị trường lao động. Là một trong những đơn vị sớm theo đuổi cách tiếp cận mới này, Trường đại học FPT (FPTU) cũng từng bước dịch chuyển nhằm hướng tới mô hình đại học trải nghiệm và AI First.
Không phải thêm AI, mà là tái cấu trúc đại học
Theo thầy Trần Ngọc Tuấn, Phó Hiệu trưởng FPTU, AI First không chỉ là việc thêm môn học về trí tuệ nhân tạo (AI) hay đưa công cụ AI vào lớp học. Đó là một quyết định ở cấp độ hệ thống bảo đảm AI vận hành như một lớp nền của quá trình học tập.
Sinh viên được khuyến khích sử dụng AI cho các hoạt động ở tầng nhận thức thấp như tìm kiếm, tổng hợp thông tin hay mô phỏng dữ liệu, qua đó giải phóng thời gian cho những hoạt động tư duy sâu hơn. Trên nền tảng đó, chương trình học được thiết kế để sinh viên tập trung vào các năng lực ở tầng cao hơn như phân tích bối cảnh, phản biện kết quả AI, đánh giá dữ liệu và sáng tạo giải pháp. AI vì vậy không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà trở thành một “đối tác tư duy”, buộc người học phải đặt câu hỏi tốt hơn và suy nghĩ sâu hơn về bản chất của vấn đề.
Cách tiếp cận này cũng kéo theo sự thay đổi vai trò của giảng viên. Nếu trước đây giảng viên chủ yếu là người truyền đạt kiến thức, thì trong mô hình mới họ trở thành người dẫn dắt tư duy, đồng hành cùng sinh viên trong quá trình khám phá, thử nghiệm và điều chỉnh giải pháp.
Trên thực tế, nền tảng cho những chuyển dịch này đã được FPTU xây dựng thông qua phương pháp học qua dự án (Project-Based Learning), trong đó sinh viên không chỉ tiếp nhận kiến thức lý thuyết mà tham gia trực tiếp vào các dự án doanh nghiệp, giải quyết những bài toán thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Sinh viên được khuyến khích tham gia các hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, các chương trình trao đổi quốc tế và những dự án toàn cầu, từ đó mở rộng tầm nhìn và khả năng thích ứng trong môi trường đa văn hóa.
Trên nền tảng đó, Đại học FPT tiếp tục nâng cấp phương pháp đào tạo thành học qua nghiên cứu (Research-Based Learning). Thay vì chỉ tập trung vào việc tạo ra sản phẩm, sinh viên được hướng dẫn bắt đầu từ việc xác định vấn đề, đặt câu hỏi nghiên cứu, xây dựng giả thuyết, thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận và đánh giá kết quả dựa trên dữ liệu.
Trong hệ sinh thái này, các phòng nghiên cứu đóng vai trò như cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn. Sinh viên được tổ chức theo nhiều cấp độ nghiên cứu khác nhau và có thể tham gia vào các nhóm nghiên cứu ngay từ những năm đầu đại học.
Tạo nên một hệ sinh thái trải nghiệm
Nếu trước đây đại học thường được hiểu là nơi học kiến thức hay đào tạo nghề, thì trong mô hình mới, đại học trở thành một hệ sinh thái trải nghiệm. Sinh viên không chỉ học trong lớp, mà còn trải nghiệm nhiều môi trường khác nhau như nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, làm việc với doanh nghiệp, giao lưu quốc tế hay tham gia các hoạt động văn hóa-xã hội.
Những trải nghiệm này giúp sinh viên xây dựng mạng lưới quan hệ, hiểu bản thân và phát triển hệ giá trị cá nhân. Với nhiều cựu sinh viên, ký ức đáng nhớ nhất về thời đại học không nằm ở một môn học cụ thể, mà ở những dự án đầu đời, những lần thử nghiệm táo bạo, những thất bại và cả những bài học không có trong giáo trình. Chính những trải nghiệm đó tạo nên bản sắc của đời sống sinh viên - yếu tố được xem là giá trị cốt lõi của đại học trong giai đoạn mới.
Một đặc điểm đáng chú ý của môi trường “Học qua dự án” là sinh viên có “đặc quyền thử - sai - sửa”: Được phép thử nghiệm ý tưởng mới, chấp nhận thất bại và học cách cải tiến giải pháp qua từng vòng lặp. Chính quá trình đó giúp người học hình thành bản lĩnh trước những thách thức thực tế - điều khó có thể đạt được nếu chỉ học qua giáo trình.
Rèn luyện năng lực thích ứng trước những biến động
Có một sự khác biệt rõ ràng: Nếu sinh viên truyền thống quen với việc giải những mệnh đề đã có thông lệ, thì sinh viên trong mô hình mới phải đối diện với những bài toán chưa từng xuất hiện. Sinh viên phải tự xác định vấn đề, đặt câu hỏi, kiểm chứng giả định và điều chỉnh hướng đi khi cần thiết. Điều này tạo ra một năng lực rất quan trọng trong kỷ nguyên AI: Sự bình tĩnh trước tình trạng mơ hồ.
Nói cách khác, đại học trong kỷ nguyên AI không phải là nơi cạnh tranh với công nghệ, mà là nơi giúp con người phát triển những năng lực mà công nghệ khó thay thế: Tư duy độc lập, bản lĩnh ra quyết định, khả năng kết nối liên ngành và ý thức trách nhiệm với xã hội. Bởi, trong một thế giới luôn biến động, giá trị bền vững nhất của giáo dục đại học không phải là một kỹ năng cụ thể, mà là khả năng học lại, thích nghi và kiến tạo tương lai ■
Một trong ba trụ cột chiến lược của FPT chính là Khởi nghiệp. 100% sinh viên được học bộ môn Trải nghiệm Khởi nghiệp. Thông qua các dự án thực tế, học kỳ doanh nghiệp (OJT) và các hoạt động đổi mới sáng tạo, sinh viên hình thành năng lực nhận diện vấn đề - tổ chức thực thi - tạo ra kết quả trong môi trường thực.
