Sự kiện không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, mà còn đặt ra một vấn đề mang tính nền tảng: "Khi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức, vai trò của người thầy cần được nhìn nhận lại như thế nào để đáp ứng yêu cầu của thời đại".
Định vị lại từ tâm thế
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, giáo dục không thể đứng ngoài xu thế. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ không chỉ dừng lại ở đổi mới phương pháp mà quan trọng hơn là định nghĩa lại giá trị con người trong giáo dục.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, tác giả cuốn sách “Tâm thế người thầy trong thời đại AI (Triết lý-Chức nghiệp-Nghiệp vụ)”, sự chuyển đổi này không thể chỉ dừng lại ở phương pháp, mà phải bắt nguồn từ nền tảng triết lý giáo dục, từ cách người thầy hiểu về vai trò, sứ mệnh và nghiệp vụ của mình.
AI xuất hiện không làm gián đoạn hoạt động giáo dục mà mở ra cơ hội tạo bước ngoặt mới, nơi yếu tố quyết định chính là tâm thế của người thầy.
Theo đó, sự chuyển đổi của người thầy không thể chỉ dừng ở phương pháp giảng dạy, mà phải bắt nguồn từ nền tảng triết lý, chức nghiệp và nghiệp vụ. Khi tri thức không còn khan hiếm, giá trị của người thầy không còn nằm ở việc nắm giữ thông tin, mà ở năng lực định hướng, dẫn dắt tư duy và hình thành năng lực cho người học.
Tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp, ông Huỳnh Quang Thành, Quản lý Dự án cấp cao Công ty Phần mềm FPT cho rằng, AI đang thúc đẩy sự thay đổi trong cả giáo dục và môi trường làm việc. Theo đó, vai trò của người thầy cũng tương đồng với người lãnh đạo trong doanh nghiệp, từ truyền đạt sang đồng hành và đồng sáng tạo.
Giữ vững giá trị cốt lõi của giáo dục
Bên cạnh cơ hội, AI cũng đặt ra nhiều thách thức cho giáo dục. Thực tế cho thấy, khi người thầy chưa chủ động đổi mới bằng công nghệ, người học lại có xu hướng sử dụng AI như một cách “đối phó” trong học tập.
Điều này không chỉ làm suy giảm chất lượng tiếp nhận tri thức mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chính người thầy cũng phải học cách sử dụng và làm chủ công nghệ. Bởi lẽ, cũng như nhiều công cụ khác, AI luôn tồn tại hai mặt và vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ mà ở cách con người tiếp cận và sử dụng nó.
Tiếp nối nội dung thảo luận, đa số các băn khoăn của sinh viên ngành sư phạm đặt ra tại tọa đàm là: "Trong bối cảnh người học ngày càng ít trao đổi trực tiếp với thầy cô, thay vào đó tìm đến AI như một công cụ trao đổi nhanh gọn, “an toàn” hơn, người thầy cần làm gì để thích nghi và duy trì sự kết nối với người học trong bối cảnh mới".
Giải đáp vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh cho rằng, việc sinh viên tìm đến AI như một kênh trao đổi nhanh và thuận tiện là điều dễ hiểu trong bối cảnh hiện nay.
Tuy nhiên, sự phát triển của giáo dục không thể tách rời yếu tố kết nối giữa con người với con người. Dù AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong việc cung cấp thông tin, nhưng quá trình học tập cũng cần được nuôi dưỡng bằng tương tác và sự thấu hiểu giữa thầy và trò.
Đáng chú ý, giáo dục không chỉ hướng đến việc trang bị tri thức mà còn là quá trình hình thành nhân cách và nuôi dưỡng cảm xúc con người. Vì vậy, bên cạnh việc tận dụng AI như một công cụ hỗ trợ, người thầy cần định hướng để người học duy trì sự kết nối, giao tiếp và chia sẻ trong môi trường học tập.
"AI nên được xem là một “trợ lý” hữu ích thay vì là sự thay thế. Việc sử dụng công nghệ một cách hợp lý, kết hợp với tăng cường tương tác giữa con người sẽ góp phần tạo nên một môi trường giáo dục hài hòa, hiệu quả và giàu tính nhân văn trong kỷ nguyên số", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh nhận định.
Trao đổi tại tọa đàm, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Tịnh - Trưởng ngành Sư phạm Ngữ văn, Khoa Ngữ văn - Truyền thông (Trường đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng), nhìn nhận giáo dục công dân số không còn là nhiệm vụ dành riêng cho người trẻ, mà còn là yêu cầu đối với chính đội ngũ giảng viên. Người thầy cần được trang bị năng lực số, đồng thời duy trì quá trình tự học liên tục để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là điều kiện để giữ vai trò dẫn dắt trong môi trường giáo dục hiện đại.
Các ý kiến tại tọa đàm cũng thống nhất rằng, không nên né tránh AI. Việc đưa công nghệ vào nhà trường là xu thế tất yếu, song cần đi kèm với định hướng và hướng dẫn rõ ràng giúp người học sử dụng đúng cách, có trách nhiệm và phục vụ cho mục tiêu phát triển năng lực.
Dù vậy, ở tầng sâu nhất của giáo dục, những giá trị cốt lõi vẫn không thay đổi. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ con người trong nhiều khía cạnh, nhưng không thể thay thế yếu tố đạo đức, cảm xúc và sự kết nối, những điều làm nên bản chất của giáo dục. Chính trái tim của người thầy mới là nền tảng để nuôi dưỡng con người, điều mà không một công nghệ nào có thể thay thế.
