Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) Nguyễn Văn Tân cho biết: Mặc dù hầu hết các mục tiêu, tiêu chí đề ra cho công tác DS-KHHGĐ giai đoạn 2011 - 2015 đều đạt và vượt mức như: quy mô dân số là 91,7 triệu người (năm 2015), so với mục tiêu quy mô dân số nước ta đến năm 2015, là dưới 93 triệu người; tỷ lệ tăng dân số bình quân hằng năm đạt khoảng 1%; mức sinh thay thế được duy trì; tỷ lệ bà mẹ mang thai được sàng lọc trước sinh (SLTS) tăng từ 1,5% (năm 2010) lên 15% (năm 2015); tỷ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc sơ sinh tăng từ 6% (năm 2010) lên 30% (năm 2015), đạt chỉ tiêu đề ra. Đáng chú ý, trong 5 năm qua, ngành dân số - y tế đã triển khai thử nghiệm sàng lọc một số bệnh lý như: tan máu bẩm sinh, khiếm thính, tim bẩm sinh và một số bệnh chuyển hóa bẩm sinh khác. Nhờ vậy, việc tư vấn, điều trị được kịp thời và giúp các em có thể phát triển tốt về thể chất, tinh thần, giảm số bị dị tật và thiểu năng trí tuệ trong cộng đồng…
Tuy nhiên, công tác dân số Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu chưa từng có trong lịch sử phát triển nhân khẩu nói riêng và lịch sử phát triển dân tộc Việt Nam nói chung. Với mức sinh và mức chết giảm, đã làm cho Việt Nam chấm dứt thời kỳ cơ cấu dân số trẻ mà bước vào thời kỳ cơ cấu “dân số vàng”; đồng thời là giai đoạn “già hóa dân số”. Từ năm 2006, Việt Nam chính thức đạt mức sinh thay thế, tức trung bình mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ Việt Nam có 2,1 con, nhưng mức sinh hằng năm có sự biến động không ổn định, nhất là những năm gần đây. Tính trung bình trong cả nước đã đạt được mức sinh thay thế, nhưng lại có sự khác biệt giữa các vùng và các tỉnh, thành phố cho nên đòi hỏi cần phải có cách tiếp cận khác nhau trong việc giải quyết cho từng vùng, từng khu vực cụ thể. Bên cạnh đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh có sự gia tăng với tốc độ rất nhanh và đã ở mức nghiêm trọng (năm 2015 là 112,8 bé trai/100 bé gái). Đáng lo ngại, tình trạng này tiếp tục lan rộng từ nông thôn đến thành thị. Nếu không có những biện pháp can thiệp quyết liệt, triệt để, Việt Nam sẽ thiếu khoảng từ 2,3 triệu đến 4,3 triệu phụ nữ vào năm 2050. Trong khi đó, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, quan hệ tình dục trước hôn nhân, có thai ngoài hôn nhân, phá thai không an toàn trong giới trẻ có chiều hướng gia tăng, đã để lại hậu quả làm giảm chất lượng dân số đối với các thế hệ tương lai...
Để khắc phục tình trạng nêu trên, các chuyên gia, các nhà khoa học cho rằng, trong thời gian tới, Việt Nam cần thực hiện chuyển hướng từ việc tập trung nỗ lực cho việc giảm sinh, sang duy trì vững chắc mức sinh thay thế trên phạm vi cả nước. Vận động nhân dân thực hiện “dừng ở hai con để nuôi và dạy cho tốt” ở các khu vực, địa phương có mức sinh cao. Đáp ứng đầy đủ nhu cầu về phương tiện tránh thai và dịch vụ KHHGĐ an toàn, hiệu quả, đa dạng, thuận lợi với chất lượng ngày càng tốt hơn. Triển khai mạnh mẽ, có hiệu quả các hoạt động truyền thông, giáo dục với nội dung, hình thức và cách tiếp cận phù hợp cho từng nhóm đối tượng; thiết lập, từng bước mở rộng mạng lưới cung cấp dịch vụ tư vấn và kỹ thuật về chăm sóc sức khỏe sinh sản, KHHGĐ cho vị thành niên, thanh niên trên cơ sở mạng lưới hiện có. Trước mắt, cần tập trung đáp ứng nhu cầu của thanh niên trong các khu công nghiệp, tại các trường học…
Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát, nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về dân số, KHHGĐ... nhằm thực hiện các mục tiêu về DS-KHHGĐ đã đề ra. Tiếp tục triển khai và tăng kinh phí thực hiện các dự án thuộc Chương trình mục tiêu về DS-KHHGĐ, nhất là có những giải pháp và đầu tư nguồn lực để nâng cao chất lượng dân số; giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi… Đẩy mạnh việc kiện toàn mạng lưới cung cấp dịch vụ DS-KHHGĐ theo phân tuyến kỹ thuật, tập trung vào vùng khó khăn, bảo đảm cung cấp đầy đủ các gói dịch vụ KHHGĐ, sàng lọc trước sinh, sơ sinh ở tất cả các tuyến. Nâng cao chất lượng dịch vụ thông qua việc hoàn thiện các quy định, quy chuẩn kỹ thuật; nâng cấp cơ sở hạ tầng, bổ sung trang thiết bị và tập huấn cập nhật cho cán bộ cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực này….
