Các giống lúa chất lượng cao như ST24, ST25 vốn được ưa chuộng hiện được thương lái thu mua tại ruộng với giá chỉ từ 6.000-6.800 đồng/kg, giảm từ 2.000-3.000 đồng/kg so với đầu vụ. Trong khi đó, mặt bằng chung của các giống lúa khác chỉ dao động quanh mức khoảng 5.000 đồng/ kg. Sự sụt giảm về giá này khiến cho niềm hy vọng của nhiều hộ nông dân dường như bị “chặn đứng” ngay tại đồng ruộng.
Những ngày giữa tháng 9, dọc tuyến Quản Lộ-Phụng Hiệp qua địa phận Cà Mau rộn rã tiếng máy gặt. Vừa gom xong 31 bao lúa giống Đài Thơm, ông Hồ Văn Bàng (xã Vĩnh Phước) vội vã chở ra mép lộ, mong có thương lái đến mua. Thế nhưng, chờ gần nửa ngày, ông mới nhận được lời trả giá chỉ 5.200 đồng/kg. “Cùng kỳ năm trước, giá lúa từ 6.500-7.000 đồng/kg, nay giảm sâu quá, dẫu không có lời cũng phải bán vì mưa liên miên, không thể phơi trữ được”, ông Bàng nói, giọng đầy cam chịu.
Cùng chung tâm trạng, nông dân Nguyễn Thanh Hẹn (xã Phước Long) bày tỏ lo lắng về chi phí sản xuất ngày càng tăng. “Giống OM hay Đài Thơm, bán khoảng 5.000 đồng/kg thì may ra huề vốn, chưa tính công sức bỏ ra. Còn ruộng thuê mướn chắc chắn là lỗ”, ông Hẹn trăn trở.
Trên những cánh đồng xã Khánh Bình, Khánh Hưng, Đá Bạc,… lúa chín vàng rực nhưng người dân lại thấp thỏm vì nguy cơ mất trắng khi mưa kéo dài. Ông Huỳnh Văn Lũy (ấp 5, xã Khánh Bình) phải gieo sạ đến hai lần vì lúa bị ngập úng. Đến khi lúa chín, ruộng lại tiếp tục bị mưa dầm, khiến cho toàn bộ hơn 1 ha lúa đổ rạp xuống mặt nước. “Máy gặt cũng đành bất lực. Tôi chỉ còn cách gặt tay, được bao nhiêu thì được, tận dụng làm thức ăn cho gà, vịt”, ông Lũy ngậm ngùi.
Lo ngại cảnh ngộ tương tự, nhiều nông hộ ở Khánh Hưng, Đá Bạc tranh thủ những ngày nắng hiếm hoi thuê máy gặt sớm, dù nhiều diện tích lúa vẫn còn xanh. Anh Nguyễn Việt Khánh (ấp Đá Bạc B, xã Đá Bạc) buồn rầu: “Đầu tháng 9, giá lúa HB1 còn khoảng 5.000 đồng/ kg, nhưng chỉ hơn 10 ngày sau, tôi gặt xong mà thương lái chỉ trả hơn 4.000 đồng/kg, biết lỗ cũng phải bán để có tiền trả nợ vật tư, giống và công gặt”.
Trước diễn biến bất lợi của thị trường nhập khẩu, ngay từ đầu tháng 9, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đã ban hành văn bản chỉ đạo các ngành, địa phương khẩn trương vào cuộc, triển khai các giải pháp hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ lúa. Nội dung tập trung vào kết nối thị trường trong nước, tìm đầu ra xuất khẩu mới, tránh tình trạng bán tháo gây thiệt hại cho người trồng lúa.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau được giao phối hợp với các ngành liên quan rà soát tình hình sản xuất, hỗ trợ kết nối tiêu thụ và khuyến khích tạm trữ lúa tại chỗ. Đồng thời, tỉnh định hướng tuyên truyền, hướng dẫn nông dân mạnh dạn chuyển sang giống lúa chất lượng cao, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ… nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các thị trường khó tính, giảm phụ thuộc vào một kênh xuất khẩu truyền thống.
Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh khu vực 15 tại Cà Mau được yêu cầu rà soát chính sách tín dụng, hướng dẫn các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo triển khai hỗ trợ kịp thời để tạm trữ lúa. Ngành công thương tỉnh cũng được giao nhiệm vụ tổng hợp tình hình, lắng nghe phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, tháo gỡ vướng mắc trong xuất khẩu, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường thông qua các hội chợ, sàn giao dịch điện tử.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Tô Hoài Phương, sau hợp nhất, tỉnh Cà Mau (mới) có hơn 255.000 ha lúa, cho sản lượng khoảng 1,7 triệu tấn/năm. Riêng vụ hè-thu 2025, 23 xã vùng ngọt đã gieo sạ hơn 94.000 ha, đến đầu tháng 9 đã thu hoạch hơn 57.400 ha, năng suất bình quân đạt 5,79 tấn/ha. “Số lúa đã thu hoạch đều đã được tiêu thụ, không tồn đọng, với sản lượng hơn 326.000 tấn”, ông Phương cho hay. Mặc dù đây là tín hiệu tích cực, song thực tế chất lượng hạt lúa sau thu hoạch chưa bảo đảm, nhiều nơi bị ẩm ướt do mưa, ảnh hưởng đến giá bán và chất lượng gạo thành phẩm. Thương nhân vì thế thận trọng hơn trong thu mua, kéo giá xuống thấp.
Để tháo gỡ tình trạng nêu trên, ngoài sự chủ động của doanh nghiệp trong xây dựng chiến lược kinh doanh, phát triển sản phẩm gạo chất lượng cao và tìm kiếm thị trường mới, vai trò của chính quyền và các ngành chức năng địa phương là rất quan trọng. Bên cạnh việc định hướng sản xuất, cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn nông dân kỹ thuật bảo quản sau thu hoạch; hỗ trợ trang bị màn bạt, kho tạm trữ trong điều kiện mưa nhiều, nắng ít; đồng thời khuyến khích mô hình liên kết “bốn nhà” nhằm giảm đến mức thấp nhất rủi ro.
Các ngân hàng thương mại trên địa bàn cũng cần đồng hành với nông dân và doanh nghiệp bằng việc giám sát, bảo đảm nguồn vốn vay phục vụ sản xuất và tạm trữ lúa gạo. Việc duy trì các chuỗi liên kết không chỉ giúp nông dân yên tâm sản xuất, mà còn góp phần nâng cao chất lượng ngành hàng lúa gạo của tỉnh, khẳng định vị thế Cà Mau trong bản đồ xuất khẩu gạo quốc gia.
Vụ lúa hè-thu sắp qua, nhưng nỗi lo về giá và đầu ra của hạt lúa vẫn còn đó. Những giải pháp đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ, từ hỗ trợ tín dụng đến xúc tiến thương mại, nếu được triển khai hiệu quả sẽ giúp nông dân bớt đi gánh nặng, ổn định cuộc sống và hướng tới những mùa vụ bền vững hơn.
