Ba trụ cột của bảo hiểm y tế toàn dân
Thái Lan nỗ lực xây dựng chương trình bảo hiểm y tế toàn dân dựa trên ba trụ cột: Gói quyền lợi, tuyến cơ sở và cơ chế chi trả. Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank/WB) cho thấy Thái Lan đạt mức bao phủ khoảng 98% dân số. Chỉ số bao phủ dịch vụ y tế thiết yếu (chỉ số phản ánh mức độ người dân nhận được các dịch vụ cơ bản) đạt khoảng 82%.
Điểm mấu chốt nằm ở cấu trúc “ba chương trình” và cách nhà nước “mua dịch vụ” thay vì chỉ “bơm ngân sách”. Hệ thống của Thái Lan gồm: Chương trình phúc lợi y tế cho công chức, chương trình an sinh xã hội cho lao động khu vực chính thức và chương trình bảo hiểm y tế toàn dân cho nhóm còn lại.
Cú huých chính sách được triển khai vào giai đoạn 2001-2002, khi chính phủ mở rộng bảo hiểm y tế bằng quy định “Điều trị 30 baht ở bất cứ đâu”. Ban đầu, Chương trình Bảo hiểm Y tế Toàn dân (UCS) được khởi động với phương thức đồng chi trả, trong đó bệnh nhân chỉ trả 30 baht (khoảng 25 nghìn đồng) cho mỗi lần khám. Từ năm 2006, khoản phí trên được miễn trong nhiều trường hợp, khiến hầu hết dịch vụ y tế trở nên miễn phí hoặc được trợ cấp rất lớn, bao phủ tới hơn 45 triệu công dân Thái Lan.
Con số 30 baht không nói lên bản chất chính sách, mà quan trọng là cơ chế chi trả. Thái Lan tách bạch rõ “bên A” và “bên B”. Văn phòng An ninh Y tế Quốc gia (NHSO) đóng vai người mua dịch vụ thay mặt quỹ, ký hợp đồng với mạng lưới cơ sở y tế, rồi thanh toán theo phương thức tạo động lực tiết kiệm.
Với các bệnh nhân ngoại trú, họ áp dụng định suất theo đầu người (trả tiền theo số dân đăng ký và đặc điểm tuổi). Với khu vực nội trú, họ dùng phương thức thanh toán theo nhóm chẩn đoán dưới trần ngân sách (một cơ chế buộc bệnh viện phải kiểm soát chi phí theo tổng quỹ). Cách làm này vừa “siết” chi, vừa chuyển trọng tâm từ “làm nhiều dịch vụ” sang “làm đúng dịch vụ”.
Kết quả tài chính phản ánh rõ trong các chỉ số bảo vệ người dân khỏi tình trạng “nghèo vì bệnh”. WB ghi nhận tỷ lệ chi trả trực tiếp từ tiền túi của hộ gia đình trong tổng chi tiêu y tế đã giảm mạnh từ khoảng 34% (năm 2000) xuống khoảng 9% (năm 2019). Tỷ lệ hộ gia đình rơi vào “chi tiêu y tế thảm họa” (chi cho y tế vượt ngưỡng lớn trong tổng chi tiêu hộ) ở mức khoảng 2% (theo ngưỡng chi vượt 10% tổng chi tiêu).
Bước đột phá lớn
Theo Tổng Thư ký NHSO Jadej Thammatacharee, sau hơn hai thập kỷ hoạt động ổn định, hệ thống UCS đang thực hiện cuộc cách mạng trong năm 2024, khi chuyển đổi từ triết lý “điều trị mọi bệnh” sang “điều trị mọi nơi”. Nỗ lực này nhằm giải quyết hai vấn đề. Bệnh nhân UCS bắt buộc phải khám và điều trị tại cơ sở y tế đã đăng ký, cũng như cần giấy chuyển viện phức tạp nếu muốn thay đổi địa điểm. Bên cạnh đó, nhu cầu khám, chữa bệnh tăng nhanh khiến các cơ sở y tế công lập thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, các bệnh nhân phải xếp hàng dài.
Đầu năm 2024, Dự án thí điểm “Nâng cấp UCS”, đã được khởi động tại 12 tỉnh, thành phố trên khắp Thái Lan. Với tên gọi “Điều trị 30 Baht ở bất cứ đâu chỉ với một thẻ căn cước”, người dân có thể bước vào mọi điểm tiếp nhận đủ điều kiện trên cả nước.
Không những vậy, NHSO và Bộ Y tế Thái Lan cũng muốn tận dụng dự án nhằm đồng bộ hóa và chia sẻ hệ thống cơ sở dữ liệu phân mảnh giữa bệnh viện với phòng khám. Điều đó không chỉ giúp họ theo dõi và hoàn trả chi phí cho nhà cung cấp y tế ở bất cứ đâu, mà còn cung cấp khả năng truy xuất hồ sơ bệnh án liên tục, qua đó giảm thiểu sự trùng lặp trong quá trình điều trị.
Để thực hiện nhiệm vụ ấy, NHSO chú trọng hợp tác với khu vực tư nhân (gồm các nhà thuốc, phòng khám điều dưỡng, phòng khám kỹ thuật y tế, phòng khám vật lý trị liệu, phòng khám nha khoa, phòng khám đa khoa và phòng khám y học cổ truyền Thái Lan...). Cơ quan này cũng chi trả toàn bộ chi phí và hoàn trả phí dịch vụ trực tiếp cho các đơn vị vận hành.
Sự hợp tác trên đã và đang tạo nên bước đột phá lớn. Giờ đây, người dân không nhất thiết phải xếp hàng chờ đợi mệt mỏi tại các bệnh viện công nữa. Phụ huynh có thể đưa con đến phòng khám tư nhân sau giờ học. Trẻ em không phải nghỉ học. Cha mẹ không phải xin nghỉ làm. Chi phí gián tiếp giảm. Một số người còn sửng sốt vì được điều trị mà không phải trả tiền.
“Tôi muốn nhắn nhủ với các đồng nghiệp: Có một số bước trong quá trình đăng ký, nhưng sau đó, khi hoàn tất và tham gia hợp tác, họ sẽ được NHSO hỗ trợ, bao gồm cả việc nhận được khoản thanh toán theo lịch trình. Phần mềm quản lý văn phòng không quá khó học. Lợi ích thu được so với chi phí đầu tư là hoàn toàn xứng đáng. Tôi mời mọi người cùng tham gia, vì điều này tốt cho tất cả các bên”, Tiến sĩ Adirek Watthana, Phòng khám Nha khoa Adirek tại tỉnh Phrae chia sẻ.
Hiện nay, Thái Lan có khoảng 7.000 phòng khám nha khoa tư nhân, trong đó 4.000 phòng khám nằm ngoài thủ đô Bangkok. Hội đồng Nha khoa Thái Lan đặt mục tiêu có 25% số phòng khám này tham gia thí điểm. Trong giai đoạn đầu, 106 phòng khám nha khoa tham gia. Hệ thống đã phục vụ khoảng 10.000 người, tương đương hơn 15.000 lượt khám, trung bình 1,5 lượt khám/người.
Bác sĩ Porat Youthai, chủ phòng khám nha khoa Porat tại tỉnh Sing Buri tiết lộ: Lượng khách của ông đã tăng 20%, kể từ khi tham gia chương trình Nâng cấp UCS. Đặc biệt, những bệnh nhân cao tuổi - (vốn “lười” khám răng vì rào cản đi lại và chi phí) cũng đã xuất hiện.
Tiến sĩ Thongchai Vachirarojpisan, Phó Chủ tịch Hội đồng Nha khoa Thái Lan tóm tắt: Thứ nhất, khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế cơ bản của người dân được tăng lên, dẫn đến việc điều trị kịp thời. Thứ hai, các bệnh viện công có cơ hội tập trung hơn vào các trường hợp chuyên khoa và phức tạp. Thứ ba, các phòng khám tư nhân bước đầu được cộng đồng công nhận.
Rõ ràng, Thái Lan đã giải quyết bài toán miễn viện phí cơ bản nhờ bảo đảm quyền lợi của tất cả các bên và việc thúc đẩy người dân sử dụng thẻ căn cước ở những điểm chăm sóc ban đầu cũng chính là chìa khóa giải quyết vấn đề liên thông dữ liệu ■
