Châu Âu đang đứng trước những thách thức về năng lực phản ứng của hệ thống y tế, cũng như lòng tin trong nội khối của Liên minh châu Âu (EU). Bởi lẽ con số tỷ lệ tử vong lên đến 30% các trường hợp mắc nhiễm trong ổ dịch hiện tại buộc các chính phủ châu Âu phải cân nhắc giữa quyền tự do đi lại vốn có hay an toàn y tế của quốc gia.
Mối lo ngại mới này lần đầu tiên xuất hiện vào ngày 2/5, khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận được thông báo về một nhóm ca bệnh viêm hô hấp cấp tính nghiêm trọng trên con tàu MV Hondius của Hà Lan. Hải trình của con tàu khởi hành từ Nam Mỹ ngày 1/4 với 149 hành khách đến từ 23 quốc gia.
Tính đến ngày 13/5/2026, WHO và Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh Châu Âu (ECDC) đã xác nhận tổng cộng 11 ca bệnh. Điều đang lo ngại hơn cả là ổ dịch ghi nhận 3 ca tử vong, chiếm tỷ lệ 27%.
Diễn biến phức tạp hơn khi tàu cập bến Rotterdam (Hà Lan) vào ngày 22/5, một thành viên thủy thủ đoàn có xét nghiệm dương tính với virus hanta, nâng tổng số ca nhiễm lên 12 ca.
Một mạng lưới truy vết rộng rãi được thành lập do hành khách đã di chuyển đi khắp nơi sau chuyến hải trình. Tại Pháp, 1 ca dương tính đang điều trị hồi sức tích cực (ICU) tại bệnh viện Bichat (Paris), cùng 26 ca tiếp xúc gần nhưng xét nghiệm ra kết quả âm tính và không có triệu chứng nào vẫn đang được theo dõi y tế nghiêm ngặt.
Tại Tây Ban Nha, 14 công dân được cách ly theo dõi, trong đó có hành khách xét nghiệm dương tính nhưng triệu chứng nhẹ.
Tại Thụy Sĩ, 1 ca dương tính đang được cách ly tại Bệnh viện Đại học Zurich. Một hành khách người Anh 56 tuổi là nhân viên của thủy thủ đoàn và một bác sĩ trên tàu nhiễm bệnh và phải nhập viện tại Hà Lan.
Nhiều hành khách khác đã quay trở về Anh, trong đó có 20 người quốc tịch Anh và một công dân Đức cư trú tại Anh đang được giám sát y tế tại một bệnh viện, cùng một hành khách người Nhật Bản được đưa về nước theo đề nghị của chính phủ Nhật Bản.
Theo các chuyên gia y tế, virus Hanta không phải là một cái tên mới, nhưng chủng Andes xuất hiện lần này là một biến thể đặc biệt nguy hiểm.
Thông thường, loại virus này lây từ động vật gặm nhấm sang người qua đường dịch tiết và không lây giữa người với người. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, chủng Andes là loại duy nhất có khả năng lây truyền giữa người với người thông qua tiếp xúc gần.
Không gian khép kín và sinh hoạt chung trong một khoảng thời gian dài trên con tàu MV Hondius là một điều kiện lý tưởng để phát tán virus trên.
Hơn nữa, một số chủng virus Hanta thường thấy ở châu Âu được chứng minh là gây ra căn bệnh suy thận. Nhưng chủng Andes lại gây ra hội chứng tim phổi, với nhiều triệu chứng ban đầu rất giống như cúm hay Covid-19 như sốt, đau cơ, mệt mỏi.
Tuy nhiên, bệnh tiến triển rất nhanh, gây tràn dịch phổi, suy hô hấp và sốc tuần hoàn, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 40-50%, và nguy hiểm hơn cả là hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.
Rút kinh nghiệm từ đại dịch Covid-19, các chính phủ châu Âu đã có những phản ứng nhanh chóng và thận trọng hơn.
Ngay sau khi nắm rõ tình hình, Chính phủ Pháp đã ban hành Nghị định số 2026-364 vào ngày 10/5, quy định rõ tất cả những người từng ở trên tàu MV Hondius trở về Pháp phải thực hiện cách ly bắt buộc 42 ngày tại cơ sở y tế. Bộ Y tế Pháp cũng khẳng định nước này đã chuẩn bị đầy đủ về khẩu trang, bộ xét nghiệm PCR và các loại thuốc điều trị.
Tây Ban Nha cũng quyết liệt thực hiện các quy định nhằm “cắt đứt chuỗi lây truyền”. Ngay khi cập bến Granadilla, hành khách đã được sơ tán đến Tenerife, thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha, trước khi trở về quê hương bản xứ.
Với tư cách là quốc gia chủ nhà của con tàu, Hà Lan đã chủ động phối hợp chặt chẽ với WHO để gửi các chuyên gia y tế và dịch tễ học lên tàu ngay từ khi phương tiện này còn ở Cabo Verde. Sau khi tàu cập cảng Rotterdam vào ngày 18/5, ngay lập tức các biện pháp khử khuẩn và giám sát thủy đoàn còn lại đã được triển khai.
Hầu hết người dân và hành khách liên quan đều chấp hành các biện pháp cách ly. Tuy nhiên, tại Hà Lan, 12 nhân viên bệnh viện phải cách ly 6 tuần do sai sót trong quy trình xử lý dịch tiết của bệnh nhân. Điều này cho thấy những yêu cầu nghiêm ngặt về các biện pháp phòng ngừa đạt quy chuẩn là điều cần thiết và bắt buộc.
Mạng xã hội phát triển và gần như phổ cập trong đời sống xã hội hiện nay. Các nhà lãnh đạo châu Âu đã phải phát đi cảnh báo có liên quan đến những tin đồn, tin giả mạo về khả năng lây bệnh từ những chuột sống trên tàu bơi vào bờ. Những tin tức giả mạo ấy không chỉ gây hoang mang cho người dân mà còn làm cản trở các nỗ lực nhân đạo và y tế cộng đồng.
Cùng với đó, sự kiện lần này còn cho chúng ta thấy một số cơ chế đang vận hành một cách đúng đắn và hiệu quả tại khu vực, như Lực lượng đặc nhiệm Y tế Liên minh Châu Âu (EUHTF) chuyên giải quyết các tình huống khẩn cấp, Liên minh Cơ chế bảo vệ dân sự (UCPM) giúp điều phối 6 chuyến bay hồi hương cho công dân EU và Lực lượng dự phòng chiến lược RescEU sẵn sàng ứng cứu khẩn cấp.
Tuy nhiên, nội bộ chính phủ các quốc gia châu Âu cũng chia ra làm hai phe với nhiều lý lẽ đối nghịch. Phe bảo thủ và cánh hữu cho rằng việc đóng cửa tạm thời biên giới là công cụ cần thiết lúc này để bảo vệ an ninh y tế quốc gia, dù tự do lưu thông nội khối đã là nguyên tắc hoạt động từ lâu của Liên minh châu Âu.
Bên cạnh đó, EU tăng cường 4,4 tỷ Euro nhằm thúc đẩy chính sách tự cường y tế, nhưng cũng vấp phải sự e ngại của nhiều nhà quản lý chính sách trước gánh nặng nợ công khi phải chi tiêu cho những chương trình hỗ trợ y tế quốc tế như thế này.
Nhưng nhìn chung, các quốc gia châu Âu vẫn duy trì nguyên tắc phối hợp thông tin và sự tin tưởng lẫn nhau giữa các nước thành viên nhằm chung tay vượt qua những giai đoạn khó khăn của dịch bệnh.
