Ủy ban châu Âu (EC) vừa chính thức công bố “Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu”, một sáng kiến quy mô lớn tập trung vào việc tăng cường bảo vệ tiến trình dân chủ, củng cố các thể chế, bầu cử công bằng và tự do, cũng như khả năng phục hồi xã hội cũng như sự tham gia của công dân trong bối cảnh các mối đe dọa hỗn hợp ngày càng tinh vi. Đây được coi là bước đi tiếp theo trong nỗ lực lâu dài của EU nhằm xây dựng môi trường truyền thông minh bạch, lành mạnh và có trách nhiệm hơn.
Theo EC, trọng tâm của kế hoạch này là việc thành lập Trung tâm Phục hồi Dân chủ châu Âu, đóng vai trò đầu mối tập hợp chuyên môn, chia sẻ thông tin và điều phối phản ứng giữa các quốc gia thành viên. Trung tâm sẽ kết nối mạng lưới kiểm chứng thông tin đã có, đồng thời hỗ trợ trực tiếp các nước trong việc nhận diện rủi ro và xử lý thách thức mới phát sinh trên không gian mạng. Ngoài ra, một nền tảng khác cũng sẽ được thiết lập để tạo điều kiện đối thoại giữa các bên liên quan đáng tin cậy như các nhà nghiên cứu và học thuật, các cơ quan kiểm tra thông tin và các nhà cung cấp phương tiện truyền thông.
Ủy viên Tư pháp EU Michael McGrath nhấn mạnh, Lá chắn Dân chủ “kết nối các nguồn lực của châu Âu để bảo vệ những giá trị chung”, đồng thời cho rằng các nguy cơ hiện hữu yêu cầu sự phối hợp ở mức cao hơn nhiều so trước đây. Ông khẳng định đây là “thời điểm cần thiết để châu Âu hành động”.
Ông McGrath cũng cho biết, kế hoạch này cũng đòi hỏi tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến lớn. Các công ty như Google, Microsoft, Meta, TikTok… được đề nghị củng cố hệ thống phát hiện và gắn nhãn nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, cũng như nhận diện các nội dung đã bị chỉnh sửa hoặc thao túng. Đây được xem là yêu cầu cấp bách trước bối cảnh công nghệ tạo sinh ngày càng phổ biến, khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên khó phân định hơn.
EU cũng bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác với những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Một mạng lưới tự nguyện dành cho nhóm này sẽ được thành lập nhằm nâng cao hiểu biết về các quy định của EU trong lĩnh vực truyền thông, đồng thời khuyến khích họ lan tỏa thông tin chính xác và có trách nhiệm. Sự tham gia của những người có tầm ảnh hưởng được đánh giá là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là đối với giới trẻ.
Dù đặt ra tham vọng lớn, “Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu” cũng đối mặt những câu hỏi về nguồn lực và mức độ bắt buộc. Nhiều tổ chức phi chính phủ và nghị sĩ châu Âu cho rằng các biện pháp cụ thể còn hạn chế, trong khi nguồn kinh phí chưa được xác định rõ. Bà Nathalie Loiseau, nghị sĩ châu Âu và là người đứng đầu ủy ban chuyên trách về Chiến lược lá chắn dân chủ cho biết: “Đã đến lúc chúng ta phải xây dựng một cơ chế đủ mạnh để bảo vệ công dân châu Âu trong không gian số”. Bà cho rằng, EU từng trông chờ vào thiện chí của các nền tảng trực tuyến và thực tế cho thấy cách làm đó không hiệu quả.
Các quan chức EU đánh giá, chiến lược này là bước khởi đầu cần thiết để xây dựng một hệ sinh thái bảo vệ dân chủ toàn diện. Trong bối cảnh các mối đe dọa đang thay đổi nhanh chóng, kế hoạch mới sẽ liên tục điều chỉnh để đáp ứng thực tế mới. EU cũng đang cân nhắc mở rộng hợp tác với các quốc gia đối tác có cùng định hướng, qua đó tạo mạng lưới phòng vệ rộng hơn.
Theo Euronews, Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu không tồn tại đơn lẻ mà nằm trong tổng thể các quy định đã được EU xây dựng vài năm trở lại đây, như Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số (DSA), Đạo luật AI hay Đạo luật Tự do Truyền thông. Những văn bản này tạo nền tảng pháp lý nhằm tăng minh bạch, ngăn chặn việc thao túng thông tin và bảo đảm sự độc lập của báo chí trên toàn khối.
Các biện pháp thuộc Chiến lược lá chắn dân chủ châu Âu sẽ được triển khai dần đến năm 2027, giai đoạn nhiều quốc gia thành viên tổ chức bầu cử quan trọng. Theo EC, năm nay cũng sẽ là phép thử đầu tiên cho khả năng phối hợp và độ hiệu quả của các cơ chế mới, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động trực tuyến đang tác động mạnh tới nhận thức và lựa chọn của cử tri.
