Những chuyển biến mang tính chiến lược này đang góp phần định hình ngành chăn nuôi theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.
Hiện tỉnh Sơn La có gần 720 cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, vừa và nhỏ, cùng hơn 181.000 hộ chăn nuôi nông hộ đang cung ứng lượng thực phẩm quan trọng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Thời gian qua, việc hình thành 17 chuỗi liên kết chăn nuôi đã tạo nền tảng để chăn nuôi tiến gần hơn với mô hình sản xuất hàng hóa hiện đại.
Cơ cấu vật nuôi cũng có sự điều chỉnh theo nhu cầu thị trường và điều kiện sản xuất, trong đó đàn bò, lợn, gia cầm đều tăng ổn định, phản ánh hiệu quả của mô hình chăn nuôi tập trung và an toàn sinh học. Ở nhiều cơ sở, tiêu chuẩn VietGAP đã trở thành yêu cầu bắt buộc, nhất là đối với gia cầm cung ứng cho hệ thống siêu thị, nhà hàng và thị trường nội tỉnh.
Cùng với đó, đàn trâu cũng đang giảm dần do cơ giới hóa nông nghiệp khiến nhu cầu sức kéo giảm; đàn bò sữa vùng Mộc Châu được giữ ổn định, mở ra cơ hội mở rộng sản xuất nguyên liệu cho ngành chế biến sữa công nghệ cao, một lợi thế đặc trưng của Sơn La.
Cùng với mở rộng quy mô, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật đã tạo đòn bẩy quan trọng cho ngành chăn nuôi. Các công nghệ như cấy chuyển phôi, chọn lọc giới tính bò sữa, phối giống nhân tạo bằng tinh chất lượng cao góp phần nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng đàn vật nuôi. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư chuồng trại khép kín, tự động hóa các khâu sản xuất, từng bước hình thành chăn nuôi công nghiệp ngay tại vùng cao; trong đó, các mô hình nông hộ tiêu biểu, đặc biệt là chăn nuôi bò lai BBB (3B), đang mở ra hướng phát triển mới.
Tại xã Chiềng Mai, trang trại của chị Phạm Thị Hằng là một trong những mô hình quy mô lớn được đầu tư bài bản. Trên diện tích hơn 2 ha, chị Hằng đã quy hoạch rõ ràng từng khu vực. Hiện trang trại duy trì 140-150 con bò, mỗi năm xuất bán 50- 60 con, trọng lượng đạt 500-600 kg/con; Giá bán ở mức 85.000- 95.000 đồng/kg hơi, mang lại thu nhập ổn định.
Chị Phạm Thị Hằng cho biết, giống bò 3B dễ nuôi, sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt tốt, đầu ra tương đối ổn định nên gia đình mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô chăn nuôi. Theo chị Hằng, yếu tố quan trọng làm nên hiệu quả của mô hình chính là phương thức chăn nuôi chủ động, khép kín, trong đó toàn bộ nguồn thức ăn đều được ủ sinh học từ cỏ voi, ngô cây, cám gạo, bã đậu… Nhờ đó, đàn bò luôn được bảo đảm đủ nguồn thức ăn, nhất là trong mùa khô, hạn chế rủi ro và giảm chi phí sản xuất.
Không chỉ phát triển tại những vùng có điều kiện thuận lợi, chăn nuôi đại gia súc ở các xã vùng III, bản đặc biệt khó khăn của tỉnh Sơn La thời gian qua đã có những chuyển biến rõ nét nhờ triển khai các chính sách hỗ trợ đúng và trúng. Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ hỗ trợ trồng cỏ, mua con giống, cải tạo chuồng trại đến hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi an toàn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn.
Riêng năm 2024, Sơn La đã bố trí gần 5,7 tỷ đồng để hỗ trợ người dân trồng cỏ, cải tạo chuồng trại, mua giống và chế biến thức ăn chăn nuôi. Sang năm 2025, tỉnh tiếp tục hỗ trợ hơn 1,2 tỷ đồng, giúp người dân trồng hơn 66 ha cỏ, chế biến hơn 300 tấn thức ăn dự trữ. Nhờ đó, hơn 200 hộ dân tại các khu vực khó khăn được hưởng lợi trực tiếp; quy mô đàn đại gia súc tại chỗ tăng từ 5-7% so với năm 2021, từng bước hạn chế tình trạng chăn thả tự do trong rừng, qua đó tạo sinh kế ổn định, bền vững hơn cho đồng bào vùng cao.
Trong khi dịch bệnh diễn biến phức tạp, kiểm soát an toàn dịch bệnh được Sơn La coi là nhiệm vụ trọng tâm. Tính đến nay, tỉnh đã có 26 cơ sở, vùng chăn nuôi được cấp chứng nhận an toàn dịch bệnh, tăng 23% so với năm 2021. Đây là điều kiện quan trọng để các sản phẩm chăn nuôi của tỉnh mở rộng thị trường tiêu thụ.
Ông Nguyễn Ngọc Toàn, Chi cục Trưởng Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Sơn La cho biết: "Sự phát triển của các chuỗi liên kết đã giúp nông dân nâng cao nhận thức, áp dụng quy trình nuôi an toàn sinh học, giảm rủi ro và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cùng với đó, việc xử lý môi trường chăn nuôi được đầu tư theo hướng giảm phát thải, tuần hoàn chất thải. Số lượng trang trại sử dụng biogas, máy ép phân, khu khử trùng tăng khoảng 20% so với năm 2021. Nhiều doanh nghiệp lớn đã áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến, góp phần giảm ô nhiễm trong vùng dân cư".
Hướng tới tầm nhìn dài hạn, Sơn La xác định rõ mục tiêu phát triển ngành chăn nuôi đến năm 2030 theo hướng hiệu quả, bền vững. Theo đó, tỉnh tiếp tục duy trì và phát huy các mô hình chăn nuôi bò 3B, dê, gà bản địa tại khu vực vùng cao những giống vật nuôi phù hợp với điều kiện diện tích sản xuất nhỏ, nguồn lực còn hạn chế nhưng mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người dân.
Xa hơn, với tầm nhìn đến năm 2035, Sơn La không chỉ đặt mục tiêu gia tăng quy mô đàn vật nuôi, mà còn hướng tới xây dựng hệ thống chăn nuôi tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, tái sử dụng chất thải, qua đó giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị gia tăng. Cùng với đó, tỉnh dự kiến đẩy mạnh liên kết giữa các khâu từ sản xuất nguyên liệu, giết mổ, chế biến đến tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị chăn nuôi khép kín.
Với những bước đi hợp lý, từ hỗ trợ kỹ thuật, cải tạo đàn giống, tổ chức lại sản xuất đến xây dựng chuỗi liên kết và bảo đảm an toàn dịch bệnh, Sơn La đang từng bước định hình hệ sinh thái chăn nuôi hiện đại. Sự thay đổi không chỉ xuất phát từ chính quyền mà còn từ tư duy của người nông dân, khi mà nhiều hộ đã và đang mạnh dạn đầu tư lớn, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và kết nối với doanh nghiệp.
Tỉnh Sơn La cũng xác định rõ trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, chiến lược tái cấu trúc ngành chăn nuôi đại gia súc theo hướng bền vững sẽ là trụ cột quan trọng đưa nông nghiệp Sơn La phát triển ổn định, hiệu quả và hội nhập sâu hơn với thị trường trong nước và quốc tế.
