Cảnh báo sớm thiên tai dựa vào cộng đồng

Theo các nhà khoa học, qua cơn bão số 3 (Yagi) vừa qua cho thấy, người dân ở các vùng chịu tai biến tự nhiên mạnh tuy đã chú ý hơn tới các dấu hiệu như vết nứt trên sườn đồi, nhưng chưa biết đánh giá và nhận định mức độ nguy hiểm cho nên còn lúng túng trong công tác phòng tránh; những điểm thiệt hại nặng thường là nơi chưa có nhóm xung kích phòng chống thiên tai; nếu người dân có được thông tin cảnh báo sớm thì sẽ chủ động ứng phó hơn… Bởi vậy, vấn đề cảnh báo sớm thiên tai dựa vào cộng đồng một lần nữa được đặt ra, coi đó là một trong những giải pháp hiệu quả để chủ động phòng chống, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra.
Hệ thống cảnh báo lũ quét trên Suối Vạt, xã Trường Đông, huyện Yên Châu (Sơn La).
Hệ thống cảnh báo lũ quét trên Suối Vạt, xã Trường Đông, huyện Yên Châu (Sơn La).

Sau mỗi trận thiên tai, trước thiệt hại lớn về người và tài sản, nhiều người vẫn băn khoăn liệu có thể cảnh báo sớm thiên tai để giảm thiểu thiệt hại hay không. Trả lời câu hỏi này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện trưởng Viện Địa chất cho biết, đối với cảnh báo sớm tai biến sạt lở, có thể sử dụng các phương pháp như: Lắp đặt thiết bị quan trắc tự động ghi đo sự dịch chuyển của khối trượt và chuyển vị của sườn dốc. Khi sự dịch chuyển này vượt quá giới hạn có thể gây thảm họa thì hệ thống sẽ thông báo cho chính quyền và người dân kịp di dời khỏi nơi nguy hiểm.

Thực tế, từ những năm 90 của thế kỷ 20, Viện Địa chất (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã sớm ứng dụng các công nghệ tiên tiến xây dựng trạm quan trắc tự động tai biến sạt lở ở nhiều khu vực như các tỉnh Hòa Bình, Hà Giang và một số tỉnh Tây Nguyên.

Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này đó là trên toàn bộ khu vực miền núi Việt Nam tồn tại vô vàn mái dốc, sườn núi có nguy cơ sạt lở, chúng ta không có đủ kinh phí và nhân lực thực hiện công việc này. Mặt khác, ở nhiều nơi không có sóng điện thoại di động, không có internet, không có hệ thống điện thì công tác truyền tín hiệu về trung tâm phân tích cảnh báo không thể thực hiện được.

Về cảnh báo sớm tai biến lũ quét, do đặc trưng xảy ra nhanh, bất ngờ, việc cảnh báo sớm lũ quét còn gặp rất nhiều khó khăn, các nghiên cứu khoa học-công nghệ vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm.

Trước thực tế đó, các nhà khoa học cho rằng, cần phát huy hiệu quả vai trò của các cán bộ cơ sở, xã, thôn, các tổ, đội xung kích, người dân trong phòng tránh thiên tai, qua việc phát hiện sớm các dấu hiệu trượt lở, lũ quét.

Từ năm 2021 đến nay, nhóm các nhà khoa học của Viện Địa chất đã và đang thực hiện đề tài cấp nhà nước "Nghiên cứu xây dựng hệ thống cảnh báo sớm cấp thôn, bản tích hợp tai biến trượt lở, lũ bùn đá, lũ quét có sự tham gia của cộng đồng tại một số khu vực trọng điểm miền núi phía bắc".

Mục tiêu của đề tài nhằm xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn của việc cảnh báo sớm các thiên tai trượt lở, lũ bùn đá, lũ quét ở cấp thôn, bản tại các tỉnh miền núi phía bắc có sự tham gia của cộng đồng.

Trong khuôn khổ đề tài, người dân trong 3 khu vực thử nghiệm tại xã Bản Rịa (Hà Giang) xã Cát Thịnh (Yên Bái) xã Chiềng Đông (Sơn La) sẽ là những mắt xích quan trọng trong hệ thống cảnh báo sớm bên cạnh trạm quan trắc và trung tâm xử lý dữ liệu quan trắc.

Tiến sĩ Đào Minh Đức, chủ nhiệm đề tài cho biết, người dân ở thôn, bản nắm hiện trạng những nơi có nguy cơ sạt lở rõ nhất, nhưng kinh nghiệm của họ còn rời rạc, kỹ năng phòng tránh thiên tai chưa đầy đủ. Chính vì thế, một trong những nhiệm vụ của đề tài là đào tạo, tập huấn cho người dân nhận biết, phát hiện sớm các dấu hiệu của sạt lở, lũ quét, mọi phát hiện của người dân được chia sẻ lên hệ thống thiết bị cảnh báo sớm.

Cùng với dữ liệu quan trắc, các chuyên gia sẽ phân tích, ra thông tin cảnh báo đến người dân. Bên cạnh đó, các khu vực thử nghiệm thành lập đội xung kích cảnh báo tại chỗ để báo động khi có nguy cấp về thiên tai.

Đến tháng 9/2024, đề tài đã hoàn thành tài liệu quan trọng về nhận dạng các tai biến trượt lở, lũ quét, lũ bùn đá, từ đó tổng hợp lại thành các dấu hiệu phát hiện cảnh báo sớm tai biến.

Đây chính là tài liệu để hướng dẫn người dân địa phương nhận diện sớm các dấu hiệu tai biến như: nứt trên sườn, dòng suối đổi mầu, cây nghiêng trên sườn dốc, nước ngầm rỉ ra nhiều trên vách ta-luy, đất đá rung lắc, lăn trên sườn…

Đồng thời, đã xây dựng tiêu chí các cấp báo động tai biến trượt lở, lũ bùn đá, lũ quét cấp thôn, bản để nhóm xung kích cảnh báo ở thôn, bản định hướng phương án báo động trong tình huống nguy cấp.

Theo Tiến sĩ Đào Minh Đức, qua các đợt thiên tai vừa qua, kết quả bước đầu của đề tài đã giúp các địa phương triển khai các phương án phòng chống thiên tai một cách chủ động và kỹ lưỡng hơn. Các dấu hiệu nhận biết sớm tai biến đã trở thành công cụ hữu ích cho người dân phát hiện vết nứt trên sườn dốc, nhận biết dòng lũ dâng lên nhanh, dòng nước đổi mầu, vách ta-luy rỉ nước thành dòng, cây cối ngả nghiêng trên sườn dốc. Chính quyền địa phương đã bước đầu biết trước những vị trí có nguy cơ cao của trượt lở.

Các thành viên nhóm xung kích phòng chống thiên tai cấp thôn, bản đã dần nắm được quy trình cảnh báo, biết tự xây dựng phương án cảnh báo như: lập chốt cảnh báo, phân công theo dõi diễn biến, lên phương án di tản. Chỉ riêng tại khu vực xã Bản Rịa từ tháng 4 đến tháng 9/2024 xuất hiện 62 điểm sạt lở nhưng không xảy ra thiệt hại về người. "Quan trọng nhất là người dân đã dần nâng cao ý thức về phòng chống thiên tai, tăng mức độ tương tác với các chuyên gia để hoàn thiện các quy trình cảnh báo sớm" - Tiến sĩ Đào Minh Đức chia sẻ.

Dựa vào các số liệu thu thập từ hệ thống với dữ liệu vệ tinh, đề tài đã triển khai thử nghiệm nhắn tin cảnh báo tới các thành viên tổ xung kích phòng chống thiên tai cấp xã. Kiểm chứng cho thấy, hầu hết các tin nhắn cảnh báo đều phù hợp với thực tế diễn ra sự kiện thiên tai ở các xã thử nghiệm.

Ngoài ra, theo ghi nhận của nhóm nghiên cứu, với các thông tin cảnh báo sớm đã giúp người dân chủ động hơn trong sinh hoạt và sản xuất. Tiến sĩ Đào Minh Đức dẫn chứng, do đặc thù thôn, bản bị chia cắt bởi các con suối, cho nên người dân bình thường vẫn đi lại qua lòng suối cạn, nhưng khi nước lên, có thông tin cảnh báo thì người dân không mạo hiểm đi qua các đập tràn. Thành viên nhóm xung kích phòng chống thiên tai cũng nhận định giá trị của bản tin cảnh báo mà đề tài đang cung cấp khá phù hợp với nhu cầu của người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Vũ Cao Minh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Địa chất cho rằng, đề tài đi rất đúng hướng, khi xác định vai trò quan trọng của người dân trong chủ động phòng chống thiên tai, đã đến lúc phòng chống thiên tai miền núi phải dựa căn bản vào cộng đồng.

Được biết, đề tài sẽ kết thúc trong năm 2025, khi đó sẽ có hệ thống cảnh báo sớm cấp thôn, bản về trượt lở, lũ bùn đá, lũ quét chuyển giao cho đơn vị quản lý và phòng chống thiên tai ở các tỉnh Yên Bái, Sơn La, Hà Giang, các địa phương có nguy cơ rất cao về sạt lở và lũ quét.

Có thể bạn quan tâm

Các đồng chí Bùi Thị Minh Hoài, Phạm Gia Túc tuyên dương những tổ chức, cá nhân có nhiều đóng góp cho công tác an sinh xã hội giai đoạn 2024-2026. (Ảnh: LINH PHAN)

Gần 367 tỷ đồng đăng ký ủng hộ nhân phát động Tháng cao điểm "Vì người nghèo" năm 2026

Hưởng ứng phong trào "Vì người nghèo-Không để ai bị bỏ lại phía sau" do Thủ tướng Chính phủ phát động, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động Tháng cao điểm “Vì người nghèo” năm 2026 và biểu dương các tổ chức, cá nhân có nhiều đóng góp giai đoạn 2024-2026 vào tối 17/10, tại Hà Nội.

Tin nổi bật ngày 17/10: Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI; Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ thăm chính thức Việt Nam

Tin nổi bật ngày 17/10: Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI; Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ thăm chính thức Việt Nam

Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI khai mạc trọng thể tại Hà Nội; Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ Guy Parmelin và Phu nhân Caroline Parmelin thăm chính thức Việt Nam; Việt Nam xếp thứ tư toàn đoàn tại Olympic Vật lý quốc tế… là những tin tức nổi bật trong ngày 17/10.

Công chức tại Điểm tiếp nhận, phục vụ hành chính công phường Kim Liên hướng dẫn người dân lấy số để thực hiện các thủ tục hành chính. (Ảnh: KHÁNH HUY)

Hà Nội ban hành Bộ chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở, ngành và địa phương

UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 5792/QĐ-UBND phê duyệt Bộ chỉ số và phương pháp đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở, ngành và địa phương (DCCI) trên địa bàn Hà Nội, nhằm nâng cao chất lượng điều hành, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan nhà nước.

Đối tượng Lê Ngọc Huy (đứng thứ 3 từ trái qua phải) đối tượng đang bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang ra quyết định truy nã.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Ninh Bình bắt giữ đối tượng truy nã trên biển

Ngày 17/10, tại vùng biển tỉnh Ninh Bình, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức tuần tra, kiểm soát, bắt giữ Lê Ngọc Huy (sinh ngày 26/12/2008), đối tượng đang bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang ra quyết định truy nã về các tội: Trộm cắp tài sản; Cố ý gây thương tích và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). (Ảnh: DUY LINH)

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Tiếp tục làm rõ một số quy định về trách nhiệm hình sự

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tiếp tục được chỉnh lý, hoàn thiện trên cơ sở ý kiến của các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội và nhân dân. Báo cáo của Chính phủ và ý kiến của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tập trung làm rõ những nội dung sửa đổi, bổ sung và một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ngãi phấn đấu trở thành cơ quan báo chí địa phương nằm trong tốp chuyển đổi số xuất sắc. (Ảnh: HIỂN CỪ)

Sức lan tỏa của báo chí Quảng Ngãi trên nền tảng số

Quá trình tổ chức lại hoạt động sản xuất nội dung theo mô hình tòa soạn hội tụ, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ngãi xác định: Sức lan tỏa của báo chí trên nền tảng số không chỉ nằm ở lượng người xem, mà còn ở khả năng đưa thông tin đến công chúng nhanh hơn, rộng hơn, tạo tác động từ những câu chuyện đời sống.

[Video] Hà Nội sẽ cảnh báo ô nhiễm không khí trước 1 tuần để người dân chủ động ứng phó

[Video] Hà Nội sẽ cảnh báo ô nhiễm không khí trước 1 tuần để người dân chủ động ứng phó

UBND TP Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch Tăng cường thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí. Một trong những nhiệm vụ của kế hoạch là sử dụng kết quả quan trắc, dự báo khí tượng và dự báo chất lượng không khí để chủ động khuyến cáo, triển khai các biện pháp phòng ngừa, ứng phó từ sớm.

Tổng giám đốc Phan Công Thành đại diện PVFCCo-Phú Mỹ nhận vinh danh tại Lễ công bố. (Ảnh: PVFCCo-Phú Mỹ )

PVFCCo-Phú Mỹ lần thứ 7 liên tiếp đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam

Tại Lễ Công bố sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam lần thứ 10 năm 2026 tổ chức ngày 16/10/2026, 2 sản phẩm Đạm Phú Mỹ và NPK Phú Mỹ của PVFCCo-Phú Mỹ, đơn vị thành viên của Petrovietnam, đã được vinh danh trong Top sản phẩm tiêu biểu đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2026.

Ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, đại diện đơn vị đón nhận danh hiệu Thương hiệu Quốc gia Việt Nam năm 2026. (Ảnh: Saigon Co.op)

Hệ thống siêu thị Co.opmart đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam

Ngày 16/10, Hệ thống siêu thị Co.opmart thuộc Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại Thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op) chính thức được công nhận đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2026. Đây là dấu mốc tự hào trong dịp kỷ niệm 30 năm Co.opmart hình thành và phát triển 1996-2026.