Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách và thực thi trong bình đẳng giới

Sáng 10/4, tiếp tục Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận ở tổ về Tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.

Nhất trí về Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025, đại biểu Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (Đoàn Thái Nguyên) cho hay, tỷ lệ nữ lãnh đạo và đại biểu Quốc hội, nữ tham gia cấp ủy ở địa phương có xu hướng tăng. Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội XVI đạt 30%, tăng cao so với kỳ trước.

Tuy nhiên, đại biểu này còn nhiều trăn trở khi định kiến giới, tư tưởng "trọng nam khinh nữ". Đặc biệt, sự phát triển của mạng xã hội (TikTok, Facebook, YouTube) đôi khi lại trở thành nơi lan truyền những phát ngôn lệch lạc, định kiến về phụ nữ, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thế hệ trẻ. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế kiểm soát thông tin trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh đang ở mức đáng báo động. Theo đại biểu, nếu không có biện pháp mạnh mẽ hơn, chúng ta sẽ sớm đối mặt với những hệ lụy xã hội như các nước láng giềng đã gặp phải.

Đại biểu Nguyễn Thanh Hải đề xuất cần phải kiểm soát chặt chẽ thông tin trên mạng xã hội: Cần có cơ chế xử lý các phát ngôn, nội dung phim ảnh mang tính định kiến giới hoặc hạ thấp vai trò của phụ nữ.

Phân tích về thực trạng số vụ vi phạm pháp luật về bình đẳng giới tăng từ 30 vụ năm 2024 lên 74 vụ năm 2025, đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) cho rằng, cần phải đánh giá lại nguyên nhân của kết quả này, liệu xử phạt bảo đảm chưa, có vụ việc nào bị xử lý hình sự hay chưa và sự bàng quan của xã hội với vụ việc này thế nào.

Đại biểu Anh Thư phân tích, nhiều người vẫn coi đây là chuyện riêng của gia đình nên không quan tâm, hoặc chỉ khi có đơn thư thì cơ quan chức năng mới vào cuộc. Trong khi đó, nạn nhân thường không dám lên tiếng do lo sợ định kiến xã hội, sợ bị tổn thương thêm. Điều họ cần không chỉ là tuyên truyền mà còn là hỗ trợ tâm lý, tư vấn pháp lý. Ngoài ra, tác động từ môi trường truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội và các nội dung giải trí, cũng đáng lo ngại. Một số hình ảnh, hành vi bạo lực bị bình thường hóa, ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ em và xã hội. Do đó, cần có sự kiểm chứng, định hướng và xử lý kịp thời từ cơ quan chức năng.

Bên cạnh bạo lực thể chất, cần quan tâm đến hành vi xúc phạm tinh thần, bịa đặt, vu khống trên mạng xã hội. Nhiều trường hợp thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi nhưng chưa được xử lý kịp thời, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, tinh thần của người bị hại, thậm chí dẫn đến hậu quả đáng tiếc. Đại biểu đặt ra vấn đề trách nhiệm của các cơ quan chức năng và của xã hội trong việc lên án, ngăn chặn những hành vi này cần được làm rõ hơn.

Bên cạnh đó, trong môi trường công sở vẫn tồn tại tình trạng xúc phạm, gây áp lực tinh thần trong nội bộ cơ quan. Nhiều người không dám lên tiếng vì lo ảnh hưởng đến công việc, đặc biệt là khi người vi phạm là cấp trên. Do đó, đại biểu đề xuất cần có cơ chế bảo vệ người tố cáo, bảo vệ sự thật, để khuyến khích mọi người đấu tranh với sai phạm.

Cũng theo đại biểu này, mặc dù tỷ lệ nữ tham gia Quốc hội, Hội đồng nhân dân có tăng, nhưng tỷ lệ nữ giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt ở các sở, ngành, các cấp vẫn chưa bảo đảm, cần có quy hoạch, tạo nguồn và bố trí hợp lý để tăng cơ hội cho cán bộ nữ phấn đấu tham gia lãnh đạo.

Về vấn đề sinh con ở tuổi vị thành niên, đại biểu này cho rằng, tỷ lệ hiện nay còn cao, khoảng 30%, có địa phương lên tới 54,7%, cần có giải pháp cụ thể, thiết thực để giảm tình trạng này, tránh việc chỉ dừng lại ở báo cáo trên giấy mà không có hành động hiệu quả.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng) bày tỏ, qua nghiên cứu báo cáo của Chính phủ, báo cáo thẩm tra và các phụ lục kèm theo, đại biểu đặt ra 4 vấn đề lớn mang tính nền tảng, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính bền vững của công tác bình đẳng giới.

Thứ nhất, theo đại biểu này, một số kết quả đạt được về bình đẳng giới chưa thực sự bền vững và chưa đồng đều giữa các cấp. Các số liệu cho thấy nhiều chỉ tiêu đạt và vượt mục tiêu. Tuy nhiên, nếu phân tích sâu sẽ thấy sự chênh lệch khá rõ giữa các cấp. Thí dụ, tỷ lệ nữ giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt ở cấp tỉnh đạt 82,35%, vượt xa mục tiêu 60% đề ra; cấp bộ đạt 59,16%, cơ bản hoàn thành mục tiêu. Nhưng ở cấp xã - cấp cơ sở, tỷ lệ này chỉ đạt 43,3%.

"Cùng một mục tiêu nữ giới tham gia lãnh đạo nhưng cấp gần dân nhất lại thấp nhất, điều đó cho thấy thành quả bình đẳng giới chưa được xây dựng trên một nền tảng đồng đều và vững chắc. Nếu cấp cơ sở còn yếu thì rất khó để những thành tựu ở cấp trên chuyển hóa thành thay đổi thực chất trong đời sống xã hội", đại biểu này nói.

Thứ hai, báo cáo mới phản ánh hiện tượng nhưng chưa đi sâu vào các nguyên nhân mang tính cấu trúc. Theo đại biểu, bất bình đẳng giới không chỉ nằm ở chính sách hay tổ chức thực hiện, mà còn nằm sâu trong cấu trúc văn hóa-xã hội và định kiến giới đã tồn tại lâu dài. Nếu không xử lý được các nguyên nhân gốc rễ này, chính sách rất dễ chỉ giải quyết phần “ngọn”.

Kinh phí cho công tác bình đẳng giới năm 2025 khoảng hơn 14 tỷ đồng. Theo đại biểu, báo cáo mới dừng ở việc thống kê số tiền được cấp, chưa đánh giá rõ tác động thực tế. Đồng thời, cũng chưa có cơ chế làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cơ quan khi không hoàn thành mục tiêu đã đề ra.

Một vấn đề mà đại biểu này thấy còn day dứt là hiện phần lớn các chính sách vẫn tiếp cận giới truyền thống theo hai nhóm nam và nữ, trong đó phụ nữ được xem là nhóm yếu thế. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khái niệm về giới đã mở rộng, bao gồm cả người đồng giới, người chuyển giới. Đây là những nhóm yếu thế cần được quan tâm, nhưng báo cáo hiện nay vẫn chưa phản ánh đầy đủ và còn khoảng trống khá lớn về chính sách.

“Thí dụ, dịch vụ y tế cho người chuyển giới mới đạt 14,7%, chưa đạt mục tiêu, chưa có phân tích sâu và giải pháp cụ thể. Điều này cho thấy vẫn còn khoảng trống chính sách đối với nhóm đối tượng này”, đại biểu này nói.

Đại biểu đề xuất 4 nhóm kiến nghị trọng tâm: Cần chuyển mạnh công tác bình đẳng giới từ tư duy khuyến khích sang tư duy ràng buộc trách nhiệm; hoàn thiện cơ chế cơ chế phân công, phân cấp và xác định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương đối với từng chỉ tiêu bình đẳng giới.

Kết quả thực hiện bình đẳng giới cần trở thành tiêu chí đánh giá chất lượng quản trị và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Bên cạnh đó, cần phải xây dựng hệ thống dữ liệu về giới đồng bộ, hiện đại và có khả năng phản ánh thực chất.

Bên cạnh đó, cần có chính sách tạo nguồn, đào tạo, hỗ trợ cán bộ nữ ở cấp cơ sở; đồng thời có biện pháp mạnh hơn giảm gánh nặng công việc không được trả công cho phụ nữ, thay đổi định kiến giới trong gia đình và xã hội.

Việc phân bổ và sử dụng ngân sách cho công tác bình đẳng giới cần gắn với kết quả đầu ra và tác động thực tế chứ không chỉ theo tỷ lệ giải ngân. Đồng thời, cần nhìn nhận bình đẳng giới không chỉ là chính sách xã hội thuần túy mà cần coi đây là động lực phát triển, gắn với chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động, chất lượng quản trị và phát triển bền vững của đất nước.

Tại nghị trường, một số đại biểu Quốc hội có ý kiến về nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng, tăng cường cơ chế giám sát, xử lý vi phạm kịp thời, cũng như bảo đảm nguồn lực và dữ liệu phục vụ công tác quản lý. Bên cạnh đó, việc xây dựng môi trường xã hội tôn trọng bình đẳng giới, giảm định kiến và tạo cơ hội phát triển công bằng hơn cho mọi nhóm đối tượng được xem là yếu tố then chốt để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.