Cần tiền hay không còn cần bảo vệ: Hai bài toán khác nhau
Trên các diễn đàn tài chính cá nhân, tình huống này không hiếm: Một người đã đóng bảo hiểm nhân thọ được 4 năm, nay cần một khoản tiền lớn như mua xe, trả trước căn hộ, xoay vốn và cân nhắc hủy hợp đồng để rút tiền về.
Nhưng cần tiền cho một mục tiêu cụ thể và không còn nhu cầu bảo vệ tài chính là hai tình huống hoàn toàn khác nhau. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia từ Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, chỉ ra gốc rễ: "Trong điều kiện thu nhập còn bấp bênh, người dân thường ưu tiên các nhu cầu cơ bản, thiết yếu trước và chưa dành nhiều sự quan tâm cho nhu cầu bảo vệ tài chính dài hạn". Chiếc xe nhìn thấy được, chạm vào được, còn hợp đồng bảo hiểm nằm trong ngăn kéo. Nhu cầu ngắn hạn luôn có sức hút mạnh hơn một lớp bảo vệ vô hình.
Anh Hùng, một chủ doanh nghiệp nhỏ, từng đứng trước quyết định tương tự. Sau gần 5 năm đóng phí, anh tính hủy hợp đồng để có thêm vốn xoay xở. Nhưng giá trị hoàn lại chỉ bằng một nửa số phí đã đóng. Anh quyết định giữ. Hai năm sau, anh phát hiện mình bị bệnh hiểm nghèo, hợp đồng vẫn còn hiệu lực, anh được chi trả theo quyền lợi.
Không phải ai cũng may mắn như vậy. Ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, kể lại: "Giai đoạn 2023–2024, tôi từng chứng kiến một khách hàng hủy hợp đồng chỉ vì nghe theo các video đồn thổi sai sự thật trên mạng xã hội. Ngay sau khi hoàn tất thủ tục hủy, khách hàng đi khám và phát hiện mắc bệnh ung thư. Người thân chỉ biết khóc trong tuyệt vọng vì mất đi khoản bồi thường lên tới gần 10 tỷ đồng".
Giá trị hoàn lại chỉ vài chục triệu, nhưng quyền lợi bảo vệ đang bỏ lại có thể lên tới hàng tỷ đồng
Nhiều người hình dung rằng sau 4 năm đóng phí, số tiền nhận lại khi hủy sẽ gần bằng tổng phí đã đóng. Thực tế không phải vậy.
Ông Ngô Trung Dũng giải thích: Sau 4 năm hợp đồng, giá trị hoàn lại đã bắt đầu tích lũy nhưng sẽ thấp hơn đáng kể so với tổng phí đã đóng, người hủy đang dừng lại đúng giai đoạn chi phí đã trả xong nhưng giá trị tích lũy chưa kịp phát huy.
Nhưng thiệt hại tài chính trực tiếp chưa phải điều đáng lo nhất. Một người đóng phí 15 triệu đồng/năm trong 4 năm (tổng cộng 60 triệu đồng), có thể chỉ nhận lại 25-35 triệu khi hủy. Trong khi số tiền bảo hiểm mà hợp đồng đang bảo vệ có thể lên tới 500 triệu đến 1 tỷ đồng. Để có thêm vài chục triệu, người tham gia đang từ bỏ quyền bảo vệ trị giá gấp hàng chục lần.
Bà Phạm Thu Phương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) đặt vấn đề thực tiễn hơn: "Khi mắc bệnh hiểm nghèo, người dân thường có nhu cầu tiếp cận các bệnh viện tuyến đầu, thử nghiệm những loại thuốc đặc trị mới. Khi đó, áp lực tài chính sẽ đặt lên vai người bệnh và gia đình". Trong kịch bản đó, khoản tiền mua xe không giải quyết được gì nhưng khoản bồi thường từ hợp đồng bảo hiểm có thể giữ cho gia đình không rơi vào khủng hoảng.
Thêm một yếu tố thường bị bỏ qua: Bảo hiểm nhân thọ gắn liền với độ tuổi và sức khỏe tại thời điểm tham gia. Một người ký hợp đồng ở tuổi 30 sẽ có điều kiện khác hoàn toàn so với chính người đó ở tuổi 35. Sức khỏe thay đổi, tiền sử bệnh lý phát sinh-phí cao hơn, điều kiện khắt khe hơn, hoặc không đủ điều kiện tham gia lại. "Hủy càng sớm, thiệt hại càng lớn", ông Dũng nhấn mạnh.
Không chỉ có hai lựa chọn "giữ nguyên" hoặc "hủy bỏ"
Phần lớn người cân nhắc hủy hợp đồng không biết rằng mình có nhiều lựa chọn hơn. Theo ông Ngô Trung Dũng, khách hàng hoàn toàn có thể chủ động các giải pháp linh hoạt thay vì hủy bỏ: giảm số tiền bảo hiểm để giảm phí đóng tương ứng; tạm ứng từ giá trị tài khoản-vay từ chính giá trị tích lũy của hợp đồng mà không mất quyền lợi bảo vệ.
Đặc biệt, với giải pháp tạm ứng giá trị tài khoản, người tham gia có thể tiếp cận một phần tiền mặt mà không phải hy sinh toàn bộ quyền lợi bảo vệ, phù hợp cho chính tình huống "cần tiền mua xe" mà vẫn giữ nguyên lớp bảo vệ cho gia đình.
"Trước khi quyết định hủy hợp đồng, hãy liên hệ trực tiếp với doanh nghiệp bảo hiểm để được các chuyên gia tư vấn giải pháp tối ưu nhất, giúp duy trì lớp bảo vệ và bảo toàn quyền lợi đã tích lũy", ông Dũng khuyến nghị.
Chiếc xe có thể mua bằng nhiều cách: trả góp, vay tín chấp, tích lũy thêm. Nhưng lớp bảo vệ tài chính cho gia đình, một khi đã bỏ đi, không phải lúc nào cũng mua lại được. Như Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long đúc kết: "Bảo hiểm nhân thọ không phải là một kênh tiết kiệm và cũng không đơn thuần là một kênh đầu tư. Giá trị cốt lõi của bảo hiểm nhân thọ là chia sẻ rủi ro". Hiểu đúng giá trị đó, quyết định giữ hay hủy sẽ không còn là bài toán cảm tính.
