Đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu
Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) gồm 8 Chương và 72 Điều được xây dựng theo hướng tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đồng thời tăng tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Một trong những định hướng đáng chú ý là đơn giản hóa các hình thức lựa chọn, đẩy mạnh đấu thầu trên môi trường điện tử và tăng cường cơ chế giám sát dựa trên dữ liệu.
Theo đó, đối với những nội dung đã được quy định đầy đủ trong pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực, dự thảo Luật sẽ chỉ quy định nguyên tắc hoặc dẫn chiếu thực hiện theo pháp luật có liên quan. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế chồng chéo, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Riêng các nội dung như lập dự toán gói thầu, yêu cầu về năng lực chuyên môn, kỹ thuật, quản lý chất lượng, nghiệm thu, thanh toán, bảo hành, giám sát gói thầu xây dựng sẽ thực hiện theo pháp luật về xây dựng.
Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo xác định Luật áp dụng đối với dự án đầu tư có sử dụng đất theo pháp luật về đất đai và các dự án đầu tư mà pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực quy định phải tổ chức đấu thầu theo pháp luật về đấu thầu. Trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định riêng về lựa chọn nhà đầu tư thì thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu trên cơ sở tích hợp những hình thức có quy trình tương đồng. Theo đó, bỏ đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào đấu thầu rộng rãi; bỏ mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt để tích hợp vào hình thức chỉ định thầu.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh, áp dụng đối với những gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Việc lựa chọn được thực hiện trên cơ sở thương thảo với từ hai nhà thầu trở lên nhằm hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và phương án tài chính trước khi ký kết hợp đồng.
Dự thảo Luật định hướng chỉ quy định nguyên tắc chung về quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục đối với từng hình thức. Quy định này nhằm tạo sự ổn định cho Luật, đồng thời tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Đối với đấu thầu quốc tế, dự thảo định hướng chỉ áp dụng đối với các dự án đầu tư kinh doanh có yêu cầu đặc biệt về công nghệ, năng lượng sạch hoặc cung cấp dịch vụ theo chuẩn quốc tế mà nhà đầu tư trong nước chưa đáp ứng được. Các dự án đầu tư kinh doanh khác thực hiện đấu thầu trong nước.
Dự thảo cũng đẩy mạnh đấu thầu trên môi trường điện tử, số hóa toàn bộ quy trình và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá hồ sơ, giám sát, phát hiện gian lận, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động đấu thầu.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các nguyên tắc cơ bản của hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, trong đó nhấn mạnh yêu cầu minh bạch, hiệu quả sử dụng vốn, tài sản nhà nước; quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ đầu tư; phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; đồng thời dành ưu tiên, ưu đãi để phát triển thị trường hàng hóa, dịch vụ trong nước và thúc đẩy mua sắm xanh.
Rà soát kỹ các quy định về đấu thầu qua mạng
Về định hướng sửa đổi, hoàn thiện các quy định của Luật Đấu thầu, đa số ý kiến nhất trí với tờ trình, đồng thời tập trung trao đổi về những nội dung cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Các ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng Luật Đấu thầu trong mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành, nhất là đối với những lĩnh vực đã có quy định riêng về lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.
Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, để bảo đảm chất lượng hồ sơ trước khi trình, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý một số nội dung còn chưa rõ, nhất là về phạm vi điều chỉnh, các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và mối quan hệ giữa Luật Đấu thầu với pháp luật chuyên ngành.
Cơ quan soạn thảo cần làm rõ hơn phạm vi áp dụng của từng quy định, tránh tình trạng giao thoa hoặc chồng lấn giữa các luật; đồng thời rà soát kỹ các quy định liên quan lựa chọn nhà đầu tư, đặc biệt đối với những dự án có tính chất, quy mô và phương thức thực hiện khác nhau, bảo đảm quy định khi áp dụng không phát sinh cách hiểu khác nhau.
Đối với các hình thức lựa chọn nhà thầu, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú lưu ý cần tiếp tục nghiên cứu cách thiết kế các quy định theo hướng đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh, công khai, minh bạch và hiệu quả, tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.
Đối với các quy định về đấu thầu qua mạng, quản lý và thực hiện hợp đồng, trách nhiệm của các bên và cơ chế giám sát cần tiếp tục rà soát, chú trọng bảo đảm tính khả thi của các quy định khi triển khai tại các địa phương, cơ quan, đơn vị có quy mô và điều kiện thực hiện khác nhau; đồng thời nghiên cứu việc ứng dụng công nghệ, cơ sở dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động đấu thầu.
Cần tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị cấm, xử lý vi phạm và giải quyết kiến nghị, bảo đảm phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể, đồng bộ với pháp luật có liên quan, tạo thuận lợi cho hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, vừa có cơ chế kiểm soát phù hợp để phòng ngừa vi phạm, bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả.
