Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là di tích quốc gia đặc biệt, mà còn là biểu tượng của Thủ đô. Với người Hà Nội, trong những dịp lễ, Tết, hồ Hoàn Kiếm thường là điểm đến không thể thiếu. Tuy nhiên, do được xây dựng, cải tạo trong thời gian dài, mỗi lúc triển khai một phần, cho nên hạ tầng của hồ Hoàn Kiếm thiếu đồng bộ và đã xuống cấp. Một số hạng mục không phù hợp với nhu cầu xã hội. Chẳng hạn như hệ thống vỉa hè, chỗ lát đá tự nhiên, đoạn lại lát gạch xi-măng; lượng người đến hồ Hoàn Kiếm rất lớn, nhưng hệ thống ghế ngồi chưa đáp ứng đủ, những khu vực bó vỉa vườn hoa dùng làm ghế ngồi chưa bảo đảm mỹ quan; hệ thống điện, hệ thống chiếu sáng một số khu vực còn tạm bợ, nhất là chiếu sáng cây xanh, thậm chí còn gây nguy hiểm cho người dân. Hồ Hoàn Kiếm được nhiều người lựa chọn làm địa điểm tổ chức các hoạt động tập thể, như ca hát, khiêu vũ, tập thể dục. Nhưng chưa được quy hoạch không gian phục vụ cho các nhu cầu này. Các điểm di tích chưa được kết nối thuận tiện với không gian đi bộ. Ngoài ra, hệ thống kè chung quanh hồ đã có những đoạn sạt lở, việc kè kín toàn bộ gây ảnh hưởng đến hệ sinh vật, tạo điều kiện cho các loài tảo độc phát triển.
Kể từ khi TP Hà Nội tổ chức không gian đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, nhu cầu cải tạo hệ thống hạ tầng hồ ngày một bức thiết. Bởi vậy, UBND thành phố Hà Nội đã giao UBND quận Hoàn Kiếm làm chủ đầu tư dự án “Xây dựng, cải tạo, chỉnh trang khu vực chung quanh hồ Hoàn Kiếm”. Việc chỉnh trang được thực hiện với ba nhiệm vụ chính: cải tạo, nâng cấp hè, đường dạo, vườn hoa, hệ thống thoát nước, sửa chữa kè hồ; chiếu sáng trang trí, chiếu sáng và cải tạo cây xanh, cảnh quan. Thực hiện chủ trương của thành phố, UBND quận Hoàn Kiếm đã chọn Công ty AREP Ville (Cộng hòa Pháp) là đơn vị tư vấn thiết kế. Tháng 1-2017, UBND quận Hoàn Kiếm tổ chức trưng bày phương án thiết kế, lấy ý kiến nhân dân và các cơ quan chức năng về dự án cải tạo, chỉnh trang hồ Hoàn Kiếm. Tiếp đó, tháng 6-2017, UBND thành phố Hà Nội xin ý kiến Bộ Xây dựng về dự án này. Sau khi tiếp thu ý kiến của các cơ quan chuyên môn, các chuyên gia và tiếp nhận ý kiến đóng góp của nhân dân, đơn vị tư vấn thiết kế đã chỉnh sửa cho phù hợp. Những ngày đầu tháng 3 vừa qua, một lần nữa, UBND quận Hoàn Kiếm tổ chức trưng bày thiết kế và lấy ý kiến nhân dân về dự án “Xây dựng, cải tạo, chỉnh trang khu vực chung quanh hồ Hoàn Kiếm” tại Trung tâm thông tin văn hóa Hồ Gươm (số 2 phố Lê Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm).
Dự án có nhiều điểm đổi mới, cụ thể như lâu nay, khu vực chung quanh hồ chỉ được hiểu chung chung là không gian đi bộ thì hiện tại, không gian đi bộ được tổ chức thành ba tuyến: đi bộ ven hồ, đi bộ trong vườn hoa, đi bộ trên vỉa hè. Việc tổ chức các tuyến này có những thay đổi nhất định để kết nối thuận tiện hơn với các điểm nhấn chung quanh hồ, như các di tích tượng đài, nhà ga tàu điện ngầm. Mỗi tuyến đi bộ sẽ được lát một kiểu đá đặc trưng. Loại đá tự nhiên được lựa chọn kỹ càng để bảo đảm độ cứng và bảo đảm mỹ thuật. Toàn bộ hệ thống điện, bốt điện sẽ được ngầm hóa, không còn cảnh dây dợ treo lửng lơ trên đầu gây nguy hiểm mọi người. Hệ thống thùng rác, máy bán hàng, nhà vệ sinh… được cải tạo bổ sung ở những vị trí hợp lý và lựa chọn hình thức sao cho bảo đảm mỹ quan. Một điểm mới khác là sẽ có tám điểm cung cấp nước uống công cộng đặt ở các điểm tập trung đông người như: Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, dọc phố Lê Thái Tổ, ngã tư Hàng Khay, khu vực vườn hoa Lý Thái Tổ, đền Ngọc Sơn... Về tổ chức không gian, bãi đỗ xe và điểm dừng xe buýt trên đường Đinh Tiên Hoàng sẽ được di dời. Khu vực này sẽ được mở rộng vỉa hè, tăng không gian cho các hoạt động cộng đồng, cải tạo cây xanh để tạo sự kết nối với khu phố cổ. Khu vực bờ hồ gần ngã tư Hàng Khay - Bà Triệu sẽ được cải tạo thành không gian cho quán cà-phê, không gian cho ca nhạc đường phố, không gian ngắm cảnh và tập thể dục. Hệ thống tưới nước tự động sẽ được lắp đặt với bộ cảm biến hiện đại, bộ cảm biến này căn cứ vào thời tiết để tưới nước cho cây, hoa, thảm cỏ.
Với tầm quan trọng của hồ Hoàn Kiếm, việc trưng bày thiết kế dự án “Xây dựng, cải tạo, chỉnh trang khu vực chung quanh hồ Hoàn Kiếm” đã nhận được sự quan tâm của đông đảo người dân. Chị Nguyễn Thị Nhung (phố Hàng Gà, quận Hoàn Kiếm) cho biết: “Hồ Hoàn Kiếm là không gian thân thuộc với mọi thành viên gia đình tôi, nhất là vào dịp cuối tuần. Chúng tôi nhận thấy dự án góp phần khắc phục nhiều nhược điểm của không gian hiện tại. Hy vọng dự án sẽ làm hồ đẹp hơn”. Dự kiến sau khi tiếp thu ý kiến các cơ quan, ý kiến nhân dân, dự án sẽ khởi công trong quý II-2018. Khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần tôn vinh hồ Hoàn Kiếm - viên ngọc quý, Di tích quốc gia đặc biệt của Thủ đô.
