Giải mã hiện tượng đơn thư “chảy ngược”
Vào cuối tháng 10/2025, không khí tại các cơ quan công quyền tỉnh Cà Mau trở nên căng thẳng vì tình trạng đơn thư khiếu nại vượt cấp. Để chấn chỉnh tình trạng trên, Tỉnh ủy Cà Mau khẩn cấp Hội nghị giao ban chuyên đề về công tác tiếp nhận, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân. Tầm quan trọng của hội nghị được nâng lên khi đặt dưới sự chủ trì của các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy.
Báo cáo của Tỉnh ủy Cà Mau trình bày tại hội nghị đã chỉ ra một thực trạng báo động, đó là đơn thư khiếu nại, tố cáo vượt cấp đang gia tăng đột biến. Chỉ trong chưa đầy 4 tháng (từ 1/7 đến 24/10/2025), toàn tỉnh tiếp nhận hơn 2.800 đơn phản ánh, kiến nghị.
Điểm đáng nói là dòng đơn thư này đang “chảy ngược”. Thay vì gõ cửa chính quyền xã, phường, người dân chọn cách “đi tắt”, gửi thẳng lên cấp cao nhất. Cụ thể, trong tổng số đơn thư, có tới 1.170 đơn gửi đến Ủy ban nhân dân và lãnh đạo tỉnh. Con số này tăng khoảng 2 lần so với thời điểm trước khi hợp nhất tỉnh. Riêng Văn phòng Tỉnh ủy Cà Mau đã xử lý đến 357 đơn, vượt xa mức 276 đơn của cùng kỳ. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đã phải trực tiếp chủ trì đối thoại với công dân liên tục vào tháng 9 và tháng 10/2025 để giải quyết.
Ông Kiều Trung Tính, Phó Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, cảnh báo nguy cơ mất an ninh trật tự khi người dân liên kết gây áp lực lên cơ quan cấp tỉnh. Cùng nhìn nận trên, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Cà Mau Bùi Tấn Bảy, nhấn mạnh: “Khi cấp cơ sở thiếu quan tâm và năng lực hòa giải yếu, việc người dân vượt cấp là chuyện không sớm thì muộn”.
Báo cáo của Tỉnh ủy Cà Mau cũng giải mã hiện tượng đơn thư vượt cấp bằng việc chỉ ra những “khoảng trống” ngay tại cơ sở. Đồng chí Nguyễn Bình Tân, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy Cà Mau, nhận định: “Sự gia tăng đột biến đơn thư vượt cấp cho thấy người dân đang bỏ qua cấp giải quyết đầu tiên. Nguyên nhân sâu xa nằm ở hai chữ “niềm tin”.
Cũng theo đồng chí Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy, niềm tin từ nhân dân không mất đi, mà đang bị bào mòn bởi sự thờ ơ của cán bộ. Bằng chứng thể hiện qua số liệu thực tế khi có tới 38/64 Bí thư cấp xã, phường không tổ chức hoặc chưa chủ động tiếp công dân.
Đi sâu bàn luận câu chuyện đơn thư vượt cấp tại hội hội, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải, đã chỉ rõ tâm lý né tránh trách nhiệm vẫn còn đang tồn tại trong một bộ phận cán bộ. “Ở đó, thay vì dùng pháp luật để giải quyết dứt điểm, cán bộ lại đùn đẩy lên trên hoặc lạm dụng cơ chế “xin ý kiến chỉ đạo” để an toàn cho cá nhân. Chính sự lúng túng này khiến bức tranh giải quyết khiếu nại của địa phương thêm phần tối màu”, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau khẳng định, đồng thời yêu cầu phải hành động quyết liệt để lập lại trật tự, siết lại kỷ cương, đưa “phòng tuyến” cơ sở trở lại vị trí trung tâm.
Thông điệp của người đứng đầu Đảng bộ tỉnh rất rõ ràng: Việc giải quyết đơn thư, khiếu nại chính là “phép thử” đối với năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của toàn hệ thống chính trị.
“Kỷ luật thép” và bài học thực tiễn từ cơ sở
Để hiện thực hóa quyết tâm nêu trên, Cà Mau đã ban hành loạt giải pháp đồng bộ mang tính “kỷ luật thép”, trong đó yêu cầu 100% Bí thư xã, phường phải có kế hoạch và trực tiếp tiếp dân, đối thoại với dân ít nhất 2 ngày mỗi tháng.
Chỉ đạo này lập tức phát huy tác dụng. Tại nhiều đơn vị cấp xã của Cà Mau như phường Hiệp Thành, xã Tân Tiến và xã Sông Đốc…, lịch tiếp công dân nhanh chóng được công bố công khai tại trụ sở Đảng ủy, phòng tiếp dân và tận các ấp, khóm vào những ngày đầu tháng 11. Thời gian tiếp dân ở mỗi nơi tuy có sự khác nhau theo lịch công tác của lãnh đạo địa phương, nhưng được thực hiện ít nhất 2 ngày cố định trong một tháng vào giờ hành chính.
Khẳng định quyết tâm bám sát cơ sở, ông Mã Minh Tâm, Bí thư Đảng ủy xã Sông Đốc cho biết: “Chúng tôi thực hiện nghiêm chỉ đạo của tỉnh. Lịch tiếp dân dán công khai để bà con biết, qua đó xử lý dứt điểm vụ việc ngay từ khi mới phát sinh”.
Thực tế cho thấy, khi cơ sở làm đúng vai trò, mâu thuẫn hoàn toàn có thể hóa giải. Điển hình là chiều 27/10/2025, tại xã thuần nông Phong Hiệp, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Duy Tuấn đã trực tiếp điều hành hòa giải tranh chấp đất đai tại ấp 8B, giữa gia đình ông Phạm Công Xuân và ông Phạm Văn Nga. Thay vì làm hình thức như ở ấp, ông Tuấn căn cứ biên bản đo đạc, phân tích nguồn gốc đất và đối chiếu luật pháp cặn kẽ.
Nhờ cơ sở pháp lý vững chắc, Chủ tịch xã gợi mở phương án thấu tình đạt lý: Ông Nga bồi thường phần đất lấn chiếm cho ông Xuân; giếng khoan thì hai nhà dùng chung để giữ hòa khí. Phương án hòa giải trên được cả hai bên đồng thuận ngay lập tức.
Ngay khi hòa giải thành, cán bộ xã Phong Hiệp liền xuống cắm mốc, trao biên bản hòa giải, khép lại hoàn toàn mâu thuẫn. Ông Nguyễn Duy Tuấn đúc kết: “Nếu ấp làm hết trách nhiệm, giải thích cặn kẽ ngay từ đầu thì bà con mình đã tự làm lành, không cần đẩy đơn lên xã để tổ chức hòa giải thêm lần nữa”.
Qua câu chuyện ở Phong Hiệp càng khẳng định, khi “phòng tuyến” cơ sở được kích hoạt đúng vai trò, mọi mâu thuẫn đều có thể hóa giải. Tuy nhiên, để thật sự đánh thức “phòng tuyến” này, duy trì tính hiệu quả lâu dài, song hành việc tăng cường tiếp và đối thoại với công dân, Tỉnh ủy Cà Mau quyết định thay đổi tư duy quản trị: Chuyển từ đánh giá số lượng sang chất lượng. Theo đó, tỷ lệ không tái khiếu nại và chỉ số hài lòng công dân sẽ trở thành thước đo xếp loại năng lực lãnh đạo cơ sở hằng năm. Cách làm này xóa bỏ sự hình thức, gắn chặt trách nhiệm cá nhân với kết quả thực tế.
Bên cạnh đó, Tỉnh ủy Cà Ma cũng nghiêm cấm nạn “đẩy đơn”. Vụ việc đã xử lý đúng pháp luật sẽ bị chấm dứt thụ lý, kiên quyết không chuyển đơn đã có kết luận cuối cùng quay trở lại địa phương. Tỉnh cũng yêu cầu xây dựng “Bản đồ rủi ro khiếu kiện” và áp dụng “Đối thoại bắt buộc” trước các quyết định về đất đai để phòng ngừa từ xa. Tổ công tác “Tiếp sức cơ sở” do Ban Nội chính Tỉnh ủy chủ trì sẽ luân phiên về các điểm nóng để hỗ trợ.
Những bước đi quyết liệt nêu trên chính là cuộc “sát hạch” thực sự đối với mô hình chính quyền hai cấp tại Cà Mau. Nó không chỉ hạ nhiệt những lá đơn vượt cấp, mà còn củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào điểm tựa mang tên “phòng tuyến” cơ sở.
