Từng được kỳ vọng là giải pháp “giảm nhiệt” áp lực thi cử, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học, xét tuyển bằng học bạ nay đang dần bị thu hẹp, thậm chí bị loại bỏ ở nhiều cơ sở đào tạo, đặc biệt là các trường tốp đầu.
Học bạ không còn là “chiếc vé an toàn”
Ngay từ đầu năm 2026, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã sớm công bố phương án tuyển sinh, trong đó đáng chú ý là việc loại bỏ phương thức xét tuyển bằng học bạ THPT.
Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) là một trong những đơn vị sớm công bố phương án tuyển sinh đại học chính quy năm 2026 với điều chỉnh đáng chú ý: Không sử dụng kết quả học tập bậc THPT trong tuyển sinh đại học chính quy trong nước. Năm 2026, nhà trường tuyển sinh khoảng 3.000 sinh viên cho sáu ngành đào tạo, quy mô giữ ổn định so với năm 2025. Các phương thức tuyển sinh tập trung vào kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, các kỳ thi đánh giá năng lực và những phương thức đánh giá khác do Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức. Học bạ chỉ được sử dụng trong một số chương trình liên kết quốc tế, không áp dụng cho các chương trình đào tạo chính quy trong nước.
Đây được xem là bước đi thể hiện rõ quan điểm của nhà trường trong việc ưu tiên các hình thức đánh giá có tính chuẩn hóa cao, giảm rủi ro về độ chênh lệch và thiếu công bằng trong đánh giá năng lực thí sinh.
Là một trong những đại học kỹ thuật hàng đầu cả nước, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng tiếp tục duy trì quan điểm không sử dụng xét tuyển học bạ THPT như một phương thức tuyển sinh độc lập trong mùa tuyển sinh năm 2026. Theo phương án tuyển sinh dự kiến, nhà trường tập trung vào các phương thức có tính chuẩn hóa cao như xét tuyển dựa trên kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi đánh giá tư duy do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức, cùng các diện tuyển thẳng theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đại diện nhà trường cho biết, với đặc thù đào tạo các ngành kỹ thuật, công nghệ và khoa học ứng dụng (những lĩnh vực đòi hỏi nền tảng kiến thức vững chắc, tư duy logic và khả năng học tập bền bỉ), việc dựa vào các kỳ thi chuẩn hóa được xem là phù hợp hơn để bảo đảm lựa chọn đúng những thí sinh có năng lực, đồng thời hạn chế tác động của sự chênh lệch trong đánh giá học sinh giữa các trường THPT.
Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng là một trong những cơ sở đào tạo sớm điều chỉnh mạnh mẽ phương thức tuyển sinh từ mùa tuyển sinh năm 2026. Theo đó, Học viện không còn sử dụng xét tuyển học bạ THPT như một phương thức độc lập, mà chỉ sử dụng học bạ trong các phương thức xét tuyển kết hợp với điều kiện bổ sung như chứng chỉ tiếng Anh quốc tế (IELTS), điểm SAT hoặc các tiêu chí đánh giá khác. Các phương thức tuyển sinh chủ đạo tiếp tục là tuyển thẳng theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo và xét tuyển dựa trên kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Đại diện Học viện cho biết, trong bối cảnh chất lượng đánh giá học sinh giữa các trường THPT còn nhiều chênh lệch, việc sử dụng học bạ độc lập có thể ảnh hưởng đến tính công bằng trong tuyển sinh. Với đặc thù đào tạo các ngành báo chí, truyền thông, lý luận chính trị (những lĩnh vực đòi hỏi năng lực tư duy, phản biện và bản lĩnh chính trị), Học viện ưu tiên các phương thức đánh giá có tính chuẩn hóa cao hơn, phản ánh sát năng lực thực tế của thí sinh.
Trường đại học Y Hà Nội là một trong những cơ sở đào tạo y khoa hàng đầu cả nước nhiều năm qua không sử dụng xét tuyển học bạ THPT như một phương thức tuyển sinh độc lập và xu hướng này tiếp tục được duy trì trong mùa tuyển sinh năm 2026. Theo phương án tuyển sinh dự kiến, nhà trường chủ yếu sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển, kết hợp với các diện tuyển thẳng theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Học bạ không được dùng làm căn cứ xét tuyển đầu vào.
Theo lý giải của nhà trường, đặc thù đào tạo ngành y đòi hỏi chuẩn đầu vào cao, khả năng học tập bền bỉ, tư duy khoa học và ý thức trách nhiệm xã hội lớn. Trong bối cảnh chất lượng đánh giá học sinh giữa các trường THPT chưa đồng đều, việc dựa vào các kỳ thi chuẩn hóa được xem là phù hợp hơn để bảo đảm tính công bằng và lựa chọn đúng những thí sinh có năng lực thật sự. Thực tế nhiều năm qua, Trường đại học Y Hà Nội luôn duy trì mức điểm chuẩn thuộc nhóm cao nhất cả nước, thể hiện quan điểm nhất quán trong việc đặt chất lượng đào tạo và an toàn người bệnh lên hàng đầu, ngay từ khâu tuyển sinh.
Đánh giá toàn diện, chuẩn hóa cao
Theo thống kê đến đầu năm 2026, ít nhất 51 trường đại học đã công bố dừng xét tuyển học bạ độc lập; nhiều trường khác tiếp tục siết chặt phương thức này, chỉ sử dụng học bạ như một thành tố trong xét tuyển tổng hợp. Xu hướng này phản ánh nỗ lực của các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao chất lượng đầu vào, bảo đảm tính khách quan, công bằng và thực chất trong tuyển sinh.
PGS, TS Nguyễn Văn Thụ, Trưởng phòng Đào tạo Trường đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho rằng, việc nhiều trường đại học thu hẹp hoặc bỏ xét tuyển học bạ xuất phát từ sự chưa đồng đều trong chất lượng đánh giá học sinh giữa các vùng, miền. Tuy nhiên, theo ông, học bạ vẫn là hình thức đánh giá quá trình, phản ánh sự nỗ lực của học sinh trong suốt ba năm học THPT, trong khi các kỳ thi chỉ phản ánh năng lực tại một thời điểm nhất định.
Dẫn số liệu thực tế, PGS, TS Nguyễn Văn Thụ cho biết, năm 2025, khi phân tích hơn 700 thí sinh trúng tuyển bằng học bạ, trong đó có 600 thí sinh tốt nghiệp THPT cùng năm, kết quả cho thấy điểm học bạ của thí sinh trúng tuyển đều cao hơn điểm thi tốt nghiệp THPT ở cùng tổ hợp. “Chúng tôi không phủ nhận giá trị của học bạ, nhưng cần có cơ chế quy đổi phù hợp để bảo đảm công bằng”, ông Thụ nhấn mạnh. Năm 2026, Trường đại học Sư phạm Hà Nội 2 vẫn duy trì bốn phương thức tuyển sinh, trong đó học bạ chỉ áp dụng cho một số ngành đặc thù.
Từ góc độ trường phổ thông, theo cô Lê Thị Thanh, giáo viên chủ nhiệm lớp 12 Trường THPT Hoàng Quốc Việt (Bắc Ninh), việc nhiều trường đại học dừng xét tuyển học bạ buộc công tác tư vấn hướng nghiệp phải điều chỉnh cho phù hợp. “Học bạ phản ánh quá trình học tập, nhưng vẫn tồn tại sự chênh lệch trong cách đánh giá giữa các trường. Khi phương thức này bị siết lại, giáo viên cần giúp học sinh nhìn nhận sát hơn năng lực của mình và chủ động chuẩn bị cho các kỳ thi chuẩn hóa”, cô Thanh nhận định.
Ở góc nhìn phụ huynh, bà Nguyễn Thị Hồng (48 tuổi), phụ huynh học sinh lớp 12 Trường THPT Xuân Trường B (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình), cho biết, gia đình từng kỳ vọng xét tuyển học bạ sẽ là “phương án an toàn” cho con. “Cháu học lực khá, điểm tổng kết ba năm ổn định nhưng không nổi trội trong các kỳ thi lớn. Khi nhiều trường bỏ xét học bạ, cả nhà thật sự lo lắng vì áp lực dồn nhiều hơn vào các kỳ thi trong thời gian ngắn”, bà Hồng chia sẻ.
Về phía người học, Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm nhất một trường đại học tại Hà Nội cho rằng, việc bỏ xét tuyển học bạ giúp tuyển sinh công bằng hơn, hạn chế tình trạng “học bạ đẹp nhưng năng lực chưa tương xứng”. Trong khi đó, Trần Đức Minh, học sinh lớp 12 Trường THPT Lê Quý Đôn (Hà Nội), thừa nhận việc dừng xét học bạ khiến em phải thay đổi kế hoạch ôn tập, tập trung nhiều hơn cho các kỳ thi đánh giá năng lực và kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Theo các chuyên gia giáo dục, việc không còn xét tuyển học bạ độc lập giúp nâng cao tính khách quan, giảm rủi ro do chênh lệch đánh giá giữa các trường phổ thông và tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo sàng lọc thí sinh phù hợp hơn với yêu cầu đào tạo. Tuy nhiên, áp lực thi cử có thể gia tăng, đặc biệt với những học sinh có quá trình học tập ổn định nhưng không nổi trội trong các kỳ thi chuẩn hóa, đòi hỏi các trường tiếp tục hoàn thiện phương thức đánh giá tổng hợp, hài hòa giữa đánh giá quá trình và đánh giá kết quả.
Nhìn tổng thể, mùa tuyển sinh 2026 cho thấy xu hướng rõ rệt: Chuyển từ xét tuyển học bạ độc lập sang các phương thức đánh giá chuẩn hóa và xét tuyển kết hợp. Sự dịch chuyển này không chỉ là thay đổi kỹ thuật tuyển sinh, mà còn phản ánh yêu cầu ngày càng cao của giáo dục đại học trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
