Đằng sau sự đổi thay đó là nỗ lực bền bỉ của cấp ủy, chính quyền trong việc đưa chính sách giảm nghèo đi vào thực chất, tạo nền tảng để người nghèo tự vươn lên.
Giai đoạn 2021-2025 là thời điểm tỉnh Sơn La bắt tay triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, như: Tỷ lệ hộ nghèo cao, nhiều xã vùng cao thiếu hạ tầng thiết yếu, đời sống người dân vẫn phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ của Nhà nước.
Không chỉ thiếu vốn, địa phương còn đối diện thêm thách thức lớn sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, đòi hỏi sự thống nhất cao trong chỉ đạo và điều hành. Ngay từ những ngày đầu, địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia từ tỉnh tới cơ sở, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành, từng cấp.
Công tác rà soát hộ nghèo, cận nghèo được thực hiện bài bản, cập nhật biến động hộ gia đình theo tiêu chí mới, bảo đảm không bỏ sót đối tượng, không để trùng lặp. Chính quyền xã, phường sau khi kiện toàn bộ máy đã trực tiếp đến từng thôn, bản đối thoại với người dân, giải thích chính sách, tháo gỡ vướng mắc ngay tại cơ sở.
Từ những cách làm sát thực đã đem lại hiệu quả rõ rệt như trong 3 năm, tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Sơn La giảm từ 21,66% năm 2021 xuống còn 10,89% cuối năm 2024, bình quân giảm 3,59% mỗi năm và vượt chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ 15.
Đáng chú ý, 4 huyện nghèo trước đây đã thoát khỏi danh sách huyện nghèo; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm nhanh, phản ánh nỗ lực bao trùm của các chính sách an sinh. Tại nhiều xã vùng cao người dân đều chung một nhận định: “Đường mở đến đâu, đời sống đổi thay đến đó”.
Giai đoạn 2020-2025, Sơn La đã tập trung nguồn lực xây dựng 51 công trình hạ tầng thiết yếu, từ đường giao thông, nước sinh hoạt, điện an toàn đến nhà văn hóa, trường học, thủy lợi. Cùng với đó, 85 công trình khác được duy tu, bảo dưỡng để duy trì hoạt động ổn định.
Theo đồng chí Nguyễn Đức Thặng, Bí thư Đảng ủy xã Mường É, những con đường được bê-tông hóa đã giúp vận chuyển nông sản đỡ vất vả, mở cơ hội để hàng hóa vùng cao kết nối với các thị trường. Nhiều công trình nước sinh hoạt giúp người dân không còn cảnh đi bộ hàng cây số để gùi từng can nước về nhà.
Một số bản vùng sâu trước đây thường xuyên bị cô lập mỗi mùa mưa nay đã có cầu, đường bê-tông, tạo lối đi an toàn cho học sinh đến trường… Khác với trước, việc hỗ trợ giảm nghèo tại tỉnh không còn dừng lại ở chuyện “cho con cá” mà chuyển mạnh sang “cho cần câu”, hướng người nghèo tiếp cận các mô hình kinh tế mới có khả năng tăng thu nhập ổn định.
Các mô hình liên kết doanh nghiệp-hợp tác xã-hộ dân trong sản xuất cà-phê, mía, cây ăn quả… được đẩy mạnh. Nhiều hộ nghèo được hỗ trợ bò, dê sinh sản, giống cây trồng, vật tư thiết yếu; các nhóm hộ liên kết tiêu thụ nông sản hình thành giúp giảm chi phí đầu vào và nâng giá trị đầu ra. Cùng với đó, tỉnh còn định hướng vào công tác tạo việc làm.
Giai đoạn 2021- 2025, Sơn La đã đào tạo nghề cho hơn 13.000 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo; hỗ trợ hơn 93.000 lao động tiếp cận thị trường việc làm.
Đặc biệt, 83 lao động của các huyện nghèo (huyện cũ) đã được hỗ trợ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, mở ra cơ hội thu nhập bền vững cho nhiều gia đình vùng sâu vốn ít có điều kiện tiếp cận thị trường lao động chất lượng cao. Một điểm sáng quan trọng trong nỗ lực giảm nghèo của tỉnh là mở rộng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho người nghèo và cận nghèo.
Đến nay, 100% hộ nghèo, cận nghèo đã được cấp thẻ bảo hiểm y tế; tỷ lệ trẻ em đến trường đúng độ tuổi đạt 97%; tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi giảm xuống còn 26%.
Nhờ sự đồng hành của các chương trình hỗ trợ sinh kế, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình kinh tế hàng hóa, nâng giá trị sản xuất nông nghiệp và chủ động hơn trong việc tham gia vào các chuỗi giá trị. Đơn cử như chính sách hỗ trợ nhà ở tại xã Thuận Châu và Sốp Cộp cho khoảng 1.400 hộ nghèo đã tạo thêm chỗ dựa an toàn, giúp các gia đình yên tâm ổn định cuộc sống, phát triển sinh kế. Cùng với đó, 94% hộ nghèo đã có nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 62% có nhà tiêu hợp vệ sinh...
Ngoài việc hỗ trợ, nâng cao đời sống, nhận thức của đồng bào các dân tộc cũng thay đổi rõ nét. Người dân quan tâm nhiều hơn đến việc học của con em, chủ động tìm hiểu kỹ thuật sản xuất mới, mạnh dạn tham gia các khóa đào tạo nghề và từng bước giảm sự trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ Nhà nước.
Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Hồ Trung Kiên cho biết: “Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, tăng cường hiệu quả thực hiện chính sách, đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận của người dân. Đồng thời, ưu tiên vốn cho các công trình hạ tầng thiết yếu; mở rộng mô hình sinh kế bền vững; tăng cường liên kết doanh nghiệp-hợp tác xã-hộ dân; chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm và hỗ trợ đưa lao động vùng khó đi làm việc ở nước ngoài”.
Với những bước đi sát thực tế và coi trọng sức mạnh của người dân, Sơn La đang xây dựng nền tảng giảm nghèo bền vững, phấn đấu đến cuối năm 2025 đưa tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 7,89% với quyết tâm không để ai bị bỏ lại phía sau.
