Mỗi truyện là một bức tranh theo các chủ đề khác nhau nhưng chung một phong cách trữ tình sâu lắng và hiện thực trào tiếu, tưởng như đối lập, xa nhau nhưng thống nhất tạo nên nét riêng của ngòi bút Trần Nguyên Mỹ.
Văn Nguyên Mỹ bề ngoài có lúc lạnh, có khi cười mỉa, có lúc bông phèng, vui đùa, nhưng thẳm sâu bên trong chất chứa và ấm nóng tình người. Nhưng đáng quý hơn là anh cho bạn đọc thấy một cuộc sống vùng cao hôm nay đang như cựa quậy, nứt ra, tìm ra lối trổ để trồi lên mọc một cây đời mới. Trước hết, bạn đọc sẽ thấy những phong tục, tập quán lạ chỉ có ai là người “trong cuộc” hoặc “nằm vùng” mới khám phá, tìm hiểu và lý giải sâu sắc. Ví như tục “nối dây” (em chồng chị dâu); lệ trừng phạt tội ngoại tình… Về mặt này có thể khẳng định tác giả là nhà văn phong tục.
Cũng nơi này, hôm qua và cả hôm nay vẫn còn cảnh lén lút trồng cây thuốc phiện: “Đang rộ mùa hoa, cảnh đẹp kinh hồn, cái loài hoa dụ ong dụ bướm và dụ con người vào cõi chết đang vờn trong sương mai... Ma túy cho lợi nhuận cao, dù cấm ngặt, chặt ngón tay mà không chừa. Đi tù cũng chưa chừa” (Bản Hang Hổ). Rồi cảnh bề ngoài, “mặt tiền” là nuôi heo, nuôi chim… nhưng bên trong là nuôi hổ, khỉ trái phép. Nhất là cảnh lao động, kiếm sống còn lam lũ, khó khăn. Cũng không thiếu cảnh “Kinh hóa” như vết mực đen, như nét cắt, xé thô bạo, phũ phàng trên tấm thổ cẩm văn hóa… Có thể nói, nhà văn có công tái hiện một phần hình ảnh vùng cao hôm nay, ở cả bề nổi và phần chìm chiều sâu của những lớp văn hóa.
Rõ nhất cái riêng Nguyên Mỹ là đưa những hình ảnh, những nét tư duy người vùng cao vào câu văn, vừa sinh động, đúng với vùng cao, vừa làm câu văn có duyên, có sức sống, “găm” vào hình dung bạn đọc. Là hình ảnh những “khâu cút ngạo nghễ” trên nóc nhà, ngôi nhà sàn thấp thoáng trong sương mờ, là những hình ảnh khăn piêu, cái vòng bạc, là phong tục hiếu (ma chay); hỷ (đón dâu), bên cạnh không gian đầy huyễn hoặc, ma mị trong lễ cúng rước ma, là tập quán đầy tính phồn thực “ăn cơm nắm tắm cởi truồng”…
Tập truyện đa dạng về cách kể. Có khi đi theo tuyến tính, có khi gấp khúc theo thời gian, có khi “đồng hiện” trong tâm trí nhân vật. Hình tượng tác giả có lúc “nhảy” ra trò chuyện với nhân vật, với bạn đọc, có khi chỉ là người “chép truyện”: “Người chép truyện này trong trạng thái rất ngột thở. Vì người kể chuyện là nhân vật chính - Lường Cường, trưởng bản không lương, vừa mất. Thứ lỗi ông Lường Cường tôi đành chép thật lời ông” (Chúa sơn lâm trở về). Nhân vật ẩn đi nhưng câu chuyện khách quan thì nổi lên in đậm vào cảm nhận bạn đọc. Lời văn cũng đa dạng về giọng, ngay trong đoạn ngắn nhưng cả mấy giọng cùng cất lên, chen vào nhau tạo “không khí” vui vẻ, hài hước: “Chợt con bò sữa Hoa Hậu cất tiếng khàn khàn nhưng dữ dội: “Bò sữa ớ, bò sữa ớ, bò sữa ớ”…
Văn chương cần một sự “bảo hiểm”, với nhà văn Trần Nguyên Mỹ, cái “bảo hiểm” không phải là nhiều giải thưởng mà cao nhất chính là vốn sống, là tâm huyết, là tình yêu tha thiết với “xứ Mường”.
