Thực tế quản lý thời gian qua cho thấy, với cơ chế phân công giữa nhiều ngành, hoạt động thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm còn chồng chéo, trong khi khả năng kiểm soát liên chuỗi còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, mô hình quản lý một đầu mối tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy những chuyển biến tích cực.
Sau 6 năm thí điểm Ban Quản lý An toàn thực phẩm và chính thức vận hành Sở An toàn thực phẩm từ đầu năm 2024, hệ thống quản lý đã được tập trung, giảm đáng kể tình trạng chồng chéo.
Toàn bộ 34/34 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm đã được triển khai trực tuyến, góp phần nâng cao mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.
Hiệu quả quản lý được thể hiện rõ ra các con số cụ thể, từ khi thành lập đến nay, Sở An toàn thực phẩm thành phố đã kiểm tra 22.786 lượt cơ sở, phát hiện 188 cơ sở vi phạm, xử phạt hành chính 170 cơ sở với tổng số tiền hơn 2,8 tỷ đồng; đồng thời tham mưu xử phạt thêm 16 cơ sở với số tiền hơn 3,5 tỷ đồng.
Một số vụ việc có dấu hiệu nghiêm trọng đã được chuyển cơ quan điều tra để xử lý theo quy định. Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình một đầu mối vừa giúp thuận lợi trong thanh tra, kiểm tra và còn tạo điều kiện đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, giáo dục, xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn.
Thành phố hiện đã ký kết hợp tác với 15 tỉnh, thành phố trong kiểm soát và kết nối tiêu thụ nông sản, thực phẩm an toàn; đồng thời triển khai các đề án truy xuất nguồn gốc đối với thịt heo, gia cầm, trứng và mô hình chợ bảo đảm an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, quá trình vận hành cũng cho thấy những vướng mắc cần sớm được tháo gỡ. Do mô hình xuất phát từ cơ chế thí điểm, một số quy định về thẩm quyền thanh tra, xử phạt, tổ chức nhân sự chưa được luật hóa đầy đủ, ảnh hưởng đến tính chủ động trong thực thi nhiệm vụ.
Theo bà Lan, đây là vấn đề mang tính căn cơ nếu muốn mở rộng mô hình trên phạm vi toàn quốc.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, việc xây dựng mô hình quản lý an toàn thực phẩm thống nhất cần được đánh giá toàn diện, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn, đặc biệt là cấp cơ sở. “Không cầu toàn, không nóng vội nhưng phải có phương án khả thi, trong đó cần làm rõ vai trò của cấp xã và cơ chế phối hợp để thuận lợi trong thực thi”, Bộ trưởng lưu ý.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Mô hình Sở An toàn thực phẩm đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, tạo bước đột phá trong bảo vệ sức khỏe người dân. Khi tập trung một đầu mối giúp chuẩn hóa quy trình quản lý và tăng tính minh bạch trong hoạt động”.
Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất cần tổ chức một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại Trung ương thuộc bộ chuyên ngành và thành lập Sở An toàn thực phẩm tại địa phương nhằm đáp ứng được yêu cầu quản lý Nhà nước khi thực hiện kiểm tra và tăng cường thực thi pháp luật.
Đổi mới phương thức quản lý theo hướng kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất, chế biến đến lưu thông và tiêu dùng.
An toàn thực phẩm ngày càng trở thành vấn đề an ninh phi truyền thống gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng và chất lượng phát triển, sớm hình thành một mô hình quản lý thống nhất, chuyên nghiệp, hiện đại từ Trung ương đến địa phương là yêu cầu cấp bách mang tính chiến lược lâu dài.
Thực tiễn từ Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, khi có cơ chế phù hợp, tổ chức bộ máy đủ mạnh và cách tiếp cận quản lý theo hướng chủ động, liên thông, hoàn toàn có thể xây dựng một hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.
