Mừng xuân Bính Ngọ 2026 và hướng tới dịp kỷ niệm 950 thành lập Quốc Tử Giám-Trường Quốc học đầu tiên, chiều 6/2, tại di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám (Hà Nội), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám khai mạc Trưng bày “Sử đá lưu danh”.
Ngay từ những ngày đầu xây dựng nền quân chủ độc lập, các triều đại phong kiến Việt Nam đã chú trọng tới việc tuyển chọn và trọng dụng nhân tài.
Kể từ khoa thi năm 1442, các nhà khoa bảng đỗ đại khoa được khắc ghi trên bia Đề danh Tiến sĩ đặt tại Văn Miếu để lưu danh đến muôn đời sau.
Trưng bày “Sử đá lưu danh” giới thiệu các tài liệu, hiện vật được khai thác từ các giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật của 82 bia Đề danh Tiến sĩ tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám.
Nội dung trưng bày được triển khai theo 4 chủ đề chính: Khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt; đồng thời khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước.
Thông qua không gian trưng bày này, khách tham quan không chỉ khám phá các giá trị tư liệu về nội dung văn bia, mà còn thấy được mỗi tấm bia Tiến sĩ thật sự là một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá với nhiều đường nét mềm mại và hết sức tinh xảo.
Không gian trưng bày được thiết kế trên sự đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu chủ đạo: Giấy và đá - biểu tượng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh và lưu danh hậu thế. Sự chuyển tiếp giữa hai chất liệu này thể hiện mong muốn của các triều đại quân chủ “vĩnh cửu hóa” sự tôn vinh tầng lớp tinh hoa trí thức.
Bên cạnh hình thức trưng bày truyền thống, Ban tổ chức còn ứng dụng công nghệ số, công nghệ trình chiếu để “đánh thức” các bản thác cổ, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh sinh động, giàu cảm xúc. Qua đó, giúp công chúng tiếp cận di sản khoa cử Việt Nam theo cách trực quan, hiện đại hơn.
Trưng bày Sử đá lưu danh được kết nối chặt chẽ với các không gian trưng bày hiện có như Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên và Khơi nguồn đạo học, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong tổng thể di sản Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Điều này góp phần giúp người xem tiếp cận một cách hệ thống, sâu sắc hơn về lịch sử hình thành và phát triển của nền giáo dục khoa cử Việt Nam.
Chia sẻ về trưng bày, ông Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám cho biết: “Trưng bày Sử đá lưu danh được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức Trung tâm, với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và các chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp. Từ sự hợp tác đó, chúng tôi đã cùng nhau kể lại câu chuyện về 82 bia tiến sĩ từ vị vua khởi dựng bia, các khoa thi, những dòng họ khoa bảng, làng khoa bảng, đến các nhân vật tiêu biểu gắn liền với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ, qua đó góp phần hình thành và bồi đắp nền tảng văn hiến của dân tộc”.
“Sử đá lưu danh” không chỉ đơn thuần là một trưng bày, mà còn là một hành trình tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng. Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc sâu trên bia đá, trưng bày gửi đi thông điệp về truyền thống hiếu học và trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống của văn hóa và tương lai dân tộc.
