Nghị định 274/2025/NĐ-CP ngày 16/10/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp,... đã thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc tăng cường kỷ cương, bảo vệ người lao động và bảo đảm an sinh xã hội.
Theo luật sư Nguyễn Giang Nam (Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh), việc xác định ranh giới giữa “chậm đóng” và “trốn đóng” nay đã có cơ sở pháp lý cụ thể, minh bạch, giúp người lao động có thêm căn cứ khởi kiện khi quyền lợi bị xâm hại. Đồng thời, Nghị định cũng nêu rõ hậu quả pháp lý khi doanh nghiệp cố tình không chấp hành bản án đã có hiệu lực: Có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 30 triệu đồng hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù lên đến 5 năm, tùy theo mức độ vi phạm. Quy định này hướng đến việc chấm dứt tình trạng doanh nghiệp “hứa rồi để đó”, né tránh nghĩa vụ đối với người lao động ngay cả khi bản án buộc phải thi hành.
Một thí dụ điển hình là trường hợp Công ty TNHH sản xuất - thương mại-dịch vụ Vinh Thông tại Khu công nghiệp Tân Bình. Hàng trăm công nhân đã khởi kiện đòi quyền lợi do doanh nghiệp này nợ lương và bảo hiểm xã hội kéo dài suốt gần 4 năm, với tổng số tiền gần 8 tỷ đồng. Tòa án nhân dân Khu vực 9, Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành bản án yêu cầu thanh toán đầy đủ quyền lợi cho 137 người lao động nhưng công ty vẫn cố tình chậm thi hành.
Tình trạng chây ỳ đóng bảo hiểm xã hội của nhiều doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở một vài trường hợp cá biệt. Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội thành phố, hiện có khoảng 21.900 doanh nghiệp nợ bảo hiểm từ 3 tháng trở lên, với tổng số tiền lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp nợ kéo dài 3 đến 5 năm, thậm chí có doanh nghiệp nợ hơn
10 năm. Không ít trường hợp gây ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống của hàng nghìn người lao động khi họ không thể chốt sổ, không được hưởng chế độ thai sản, ốm đau, hưu trí hoặc trợ cấp thất nghiệp. Đây là sự xâm phạm trực tiếp vào an sinh và tạo tiền lệ xấu trong quản trị doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, pháp luật không thiếu công cụ để xử lý hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội. Vấn đề nằm ở khâu thực thi và sự phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, thanh tra lao động, công an và tòa án. Ông Hồ Hải Luận, Trưởng phòng Kiểm tra Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, cơ quan bảo hiểm đã tăng cường gửi thông báo, tổ chức làm việc, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục. Tuy nhiên, với những trường hợp có dấu hiệu cố tình chây ỳ cần sớm chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự theo quy định, tránh kéo dài gây thiệt hại cho người lao động.
Điều quan trọng nhất là phải bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Mỗi khoản tiền chậm đóng không chỉ là con số nợ trên sổ sách mà là sinh kế, bảo đảm an toàn khi ốm đau, là tương lai hưu trí của hàng triệu con người đang trực tiếp tạo ra của cải cho xã hội. Việc xử lý nghiêm minh các doanh nghiệp vi phạm chính là thông điệp rõ ràng: Lợi ích người lao động là bất khả xâm phạm và pháp luật sẽ không dung thứ cho hành vi cố tình trốn tránh trách nhiệm.
Kỷ cương bảo hiểm xã hội chỉ thật sự được thiết lập khi các biện pháp chế tài được áp dụng đồng bộ, nhất quán và kiên quyết. Chỉ khi đó, hệ thống an sinh mới vận hành ổn định, doanh nghiệp phát triển bền vững và người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.
