Bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu là động lực nội sinh của phát triển bền vững

Đồng chí Lê Ngọc Hân, Bí thư Đảng ủy đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh khẳng định, những kết quả tại Cô Tô là minh chứng cho thấy giữ được biển sạch-đảo xanh chính là giữ được sinh kế, giữ ổn định xã hội và củng cố “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc; khẳng định bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu là động lực nội sinh của phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Chiều 21/1, thay mặt Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, đồng chí Lê Ngọc Hân, Bí thư Đảng ủy đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh đã trình bày tham luận tại Đại hội với chủ đề “Bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu - Trụ cột chiến lược trong phát triển bền vững của kỷ nguyên mới nhìn từ thực tiễn đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh”.

Quan điểm chỉ đạo nhất quán, toàn diện, xuyên suốt và chiều sâu chiến lược của Đảng

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã đánh dấu bước phát triển đột phá trong tư duy lý luận khi lần đầu tiên đặt vấn đề bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu ngang tầm với phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh.

Với tầm nhìn chiến lược trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững; đồng thời xác định rõ việc hoàn thiện thể chế phát triển phải gắn liền với thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực. Đây là bước chuyển tư duy căn bản, coi môi trường là nguồn lực phát triển mới.

Đặc biệt, điểm đột phá mới nhất, được đề cập sâu trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là việc gắn kết sâu sắc giữa môi trường - khí hậu với an ninh quốc gia, an ninh con người nhằm mục tiêu ổn định chính trị-xã hội và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp là “kim chỉ nam” cho đổi mới mô hình tăng trưởng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Những quan điểm, định hướng trên của Đảng là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt cho phát triển ở các địa phương, đặc biệt là những địa bàn có hệ sinh thái đặc thù như đặc khu Cô Tô và tỉnh Quảng Ninh.

Kiến tạo phát triển xanh - nhìn từ thực tiễn tỉnh Quảng Ninh với minh chứng ở đặc khu Cô Tô

Quảng Ninh có 2.077 đảo (chiếm 2/3 tổng số đảo của cả nước), diện tích đất liền và trên biển tương đương nhau - là địa phương hội tụ đầy đủ những mâu thuẫn lớn của quá trình phát triển, chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Nhận diện rõ những thách thức đó, với tinh thần chủ động, sáng tạo, từ giai đoạn 2011-2015, Đảng bộ tỉnh đã quyết liệt thực hiện chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” theo hướng bền vững dựa vào 3 trụ cột: thiên nhiên, con người, văn hóa. Quảng Ninh kiên định mục tiêu giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thâm dụng như than, đẩy mạnh phát triển du lịch, dịch vụ, công nghệ cao và kinh tế biển bền vững.

Với quyết tâm chính trị cao nhất, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI và Chương trình hành động của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã kiên định, nhất quán quan điểm, mục tiêu xuyên suốt: Phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; lấy khoa học công nghệ và chuyển đổi xanh làm động lực chính để xanh hóa, số hóa các ngành truyền thống và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Cô Tô là Đặc khu tiền tiêu phía Đông Bắc của Tổ quốc, án ngữ cửa ngõ Vịnh Bắc Bộ, có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng-an ninh, chủ quyền biển đảo; là nơi duy nhất trên cả nước lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đồng ý cho dựng Tượng Người năm 1961.

Cô Tô là một trong 13 Đặc khu của cả nước được thành lập sau sắp xếp đơn vị hành chính khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp khẳng định quan điểm lớn của Đảng trong chiến lược tiến ra biển, thúc đẩy phát triển nhanh, mạnh, bền vững gắn chặt với giữ vững địa bàn chiến lược. Cô Tô có 74 đảo, quản lý diện tích biển rộng 300km2 (lớn gấp 6 lần so với đất nổi); thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, áp thấp nhiệt đới, gió mùa Đông Bắc. Đặc khu Cô Tô luôn xác định bảo vệ môi trường là “bảo vệ ngôi nhà sống” của chính mình, thích ứng biến đổi khí hậu là tất yếu, khách quan.

Trước hết, Đặc khu Cô Tô kiên định quan điểm lấy môi trường sinh thái biển đảo là “giá trị cốt lõi” và “lợi thế cạnh tranh bền vững”. Địa phương tập trung phát triển du lịch xanh; sàng lọc nghiêm ngặt, loại bỏ các dự án có nguy cơ ô nhiễm môi trường. Thành quả cho nỗ lực này là thương hiệu “Cô Tô xanh-sạch-đẹp-bền vững” đã được khẳng định và minh chứng bằng việc Đặc khu vinh dự nhận giải thưởng du lịch bền vững ASEAN vào tháng 1/ 2026 tại Philippines.

Hai là, đột phá trong bảo tồn đa dạng sinh học. Tháng 12/2025, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Quyết định thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô-Đảo Trần. Đây là sự cụ thể hóa trực tiếp quan điểm của Đảng về quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên, đóng góp thiết thực vào mạng lưới bảo tồn biển quốc gia.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị xanh. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị Cô Tô đặt mục tiêu trước năm 2030 trở thành hình mẫu chuyển đổi số khu vực hải đảo; trong đó tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số quản lý tài nguyên, quản trị biến đổi khí hậu; chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động thích ứng, phòng ngừa rủi ro từ sớm.

Bốn là, bảo đảm phát triển kinh tế-xã hội hài hòa, bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân kiên định mục tiêu phát triển kinh tế biển xanh; du lịch-dịch vụ giữ vai trò chủ lực gắn với bảo tồn thiên nhiên.

Năm là, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhiều công trình hạ tầng trọng điểm được đầu tư, như cầu vượt biển nối đảo Cô Tô lớn - đảo Thanh Lân, hệ thống giao thông trục chính, đê kè kiên cố. Đặc biệt, năm 2025, Khu neo đậu tránh trú bão gắn với Khu dịch vụ hậu cần nghề cá đi vào hoạt động trở thành điểm tựa vững chắc cho ngư dân tại ngư trường Bắc Vịnh Bắc Bộ gắn với bảo đảm quốc phòng-an ninh, chủ quyền biển đảo toàn tuyến biển Đông Bắc Tổ quốc.

Những kết quả tại Cô Tô là minh chứng cho thấy giữ được biển sạch-đảo xanh chính là giữ được sinh kế, giữ ổn định xã hội và củng cố “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc; khẳng định bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu là động lực nội sinh của phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Giai đoạn 2025-2030, Đảng bộ đặc khu Cô Tô đã đặt ra các chỉ tiêu cao hơn, áp lực hơn về môi trường khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ. Phấn đấu 100% rác thải đại dương tại các bãi biển du lịch được thu gom, xử lý; loại bỏ đồ nhựa dùng một lần.

Bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu - trục tư duy chiến lược xuyên suốt mô hình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và các kiến nghị

Nghiên cứu dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng và dự thảo Chương trình hành động, cán bộ, đảng viên và nhân dân đặc khu Cô Tô rất phấn khởi khi chất lượng môi trường sống được lấy làm thước đo phát triển; lần đầu tiên môi trường đã được tích hợp trong kiến trúc phát triển quốc gia.

Để hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng đảo số-xanh-hạnh phúc-giữ vững chắc đảo tiền tiêu của Tổ quốc Đặc khu Cô Tô xin gửi tới Đại hội 2 kiến nghị trọng tâm.

Về cơ chế đặc thù: Đề nghị Trung ương có cơ chế, chính sách đủ mạnh cho 13 Đặc khu và các địa phương hải đảo trong đầu tư hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xanh.

Về phòng chống thiên tai: Bổ sung 13 Đặc khu vào nhiệm vụ thứ bảy trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV về triển khai phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.

Đồng chí khẳng định, thực tiễn tại đặc khu Cô Tô khẳng định rằng khi quan điểm của Đảng về bảo vệ môi trường được vận dụng đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với điều kiện cụ thể, thì không chỉ bảo vệ được hệ sinh thái mà còn mở ra không gian phát triển mới, bền vững. Đồng chí tin tưởng sâu sắc rằng, Nghị quyết Đại hội XIV sẽ là ngọn đuốc dẫn dắt sự nghiệp bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, vì một Việt Nam phồn vinh, thịnh vượng, hạnh phúc và an toàn trong kỷ nguyên mới.