Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 212-QĐ/TW ngày 17/8/2026 về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm, thay thế hoàn toàn Quy định số 69-QĐ/TW, ngày 6/7/2022 và Quy định số 264-QĐ/TW, ngày 14/2/2025 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định số 69-QĐ/TW. Với nhiều điểm mới, Quy định số 212-QĐ/TW kịp thời cập nhật những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong điều kiện mới (sau đây gọi tắt là Quy định 69, Quy định 264 và Quy định 212).
Mục đích cao hơn là giáo dục, cảnh tỉnh, khắc phục và hoàn thiện
Từ các Quy định 69, Quy định 264 đến Quy định 212 là minh chứng bước phát triển về tư duy lý luận và tổng kết thực tiễn của Đảng đối với công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng. Với 4 chương, 60 điều của Quy định 212 so với 4 chương, 58 điều của Quy định 69 đã có sự thay đổi, làm sâu thêm nội hàm một số điều, khoản và bổ sung một số điều, khoản mới. Với cách tiếp cận vừa mang tính hệ thống, vừa có chiều sâu chiến lược, Quy định 212 cho thấy sự thay thế không đơn thuần ở số lượng điều, khoản trên văn bản, mà là tính chuyên sâu, đồng thời thể hiện rõ công tác kiểm tra giám sát, kỷ luật đảng đã được đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Tại các quy định nêu trên, Trung ương xác định rõ, tất cả tổ chức đảng và đảng viên bình đẳng trước kỷ luật của Đảng; vi phạm phải được xem xét, thi hành kỷ luật công minh, chính xác, kịp thời.
Tuy nhiên, đến Quy định 212, quan điểm về xử lý kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên đã thể hiện bước chuyển căn bản khi đặt xử lý kỷ luật “phải gắn với tăng cường giáo dục, quản lý, làm cho tổ chức đảng, đảng viên nhận thức được khuyết điểm, vi phạm để khắc phục, sửa chữa và làm tốt hơn”. Nói cách khác, điều này là sự thể chế hóa quan điểm của Đảng tại Đại hội XIV, các nghị quyết, quy định của Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng trong giai đoạn mới.
Theo đó, Trung ương nhấn mạnh quan điểm, công tác kiểm tra, giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm mà còn phòng ngừa sai phạm, nhận diện nguy cơ từ sớm, từ xa để kịp thời chấn chỉnh, không để tích tụ thành sai phạm lớn. Kỷ luật đảng không chỉ để xử lý sai phạm mà mục đích cao hơn là giáo dục, cảnh tỉnh, răn đe, khắc phục và hoàn thiện, trên tinh thần xử lý nghiêm minh mọi vi phạm, bảo đảm nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, nhưng đồng thời phải quán triệt sâu sắc tính nhân văn, thượng tôn pháp luật và mục tiêu phát triển.
Điểm mới này cũng thể hiện công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng được nhận thức ngày càng toàn diện hơn, không chỉ là “thanh bảo kiếm” để xem xét, xử lý vi phạm, mà là phương thức lãnh đạo, công cụ kiểm soát quyền lực, cơ chế phòng ngừa, cảnh báo, giáo dục, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và góp phần kiến tạo, thúc đẩy phát triển. Quy định 212 đã đáp ứng yêu cầu mới, đó là công tác kiểm tra phải song hành cùng quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các chỉ thị, nghị quyết, văn bản chỉ đạo của cấp ủy ngay sau khi có hiệu lực; khẳng định tính kế thừa và phát triển những nguyên tắc cơ bản của Đảng trong điều kiện mới.
Nếu Quy định 69 tạo bộ khung quan trọng siết chặt kỷ luật, kỷ cương, cụ thể hóa các hành vi vi phạm và hình thức kỷ luật; Quy định 264 kịp thời cập nhật những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn, nhất là công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và công tác cán bộ, thì Quy định 212 được ban hành trong một chỉnh thể tư duy mới của nhiệm kỳ Đại hội XIV. Quy định mới đã hệ thống hóa toàn bộ chế tài, đồng thời phân định rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu liên quan sai phạm của tổ chức đảng; bảo đảm tính răn đe đồng thời tạo không gian thể chế khích lệ đổi mới, sáng tạo và phát triển.
Cùng với Quy định số 21- QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng và Nghị quyết số 05-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng được định vị ở tầm cao hơn: Là một trong những phương thức, chức năng lãnh đạo quan trọng của Đảng; cơ chế để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền; công cụ kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả trong thực tiễn.
Kỷ luật nghiêm minh đi đôi bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung
Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đặt công tác kiểm tra, giám sát trong tổng thể đổi mới phương thức lãnh đạo, hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, cán bộ và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. Những quy định được Trung ương quyết định ban hành tại Hội nghị lần này được xác định tạo “hành lang pháp lý”, “quy tắc vận hành”, “nguyên tắc kỷ luật”, “chuẩn mực hành động” để đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống.
Với Quy định 212, quan điểm của Trung ương tiếp tục khẳng định cụ thể hơn, đó là kỷ luật của Đảng phải theo kịp sự phát triển của thực tiễn. Kế thừa các quy định trước đó, các hành vi vi phạm được xác định không chỉ trong công tác tổ chức, cán bộ, tài chính, tài sản, đất đai, đầu tư, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mà còn cập nhật các lĩnh vực mới như phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Quy định đã cập nhật những hành vi vi phạm và hình thức xử lý, để theo kịp sự phát triển của thực tiễn, liên quan trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, việc sử dụng công nghệ mới trái quy định, giả mạo hình ảnh, video, giọng nói, chữ ký...
Quy định mới khẳng định một trong những luận điểm vừa có giá trị lý luận vừa tổng kết thực tiễn, đó là kỷ luật nghiêm minh đi đôi với khích lệ đổi mới, sáng tạo.
Nếu như Quy định 69 quy định tình tiết giảm nhẹ đối với đảng viên vi phạm khi thực hiện chủ trương hoặc thí điểm đổi mới, sáng tạo được cấp có thẩm quyền cho phép, đến Quy định 212 đã xác định rõ, đảng viên thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo được cấp có thẩm quyền cho phép, thực hiện đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung, nhưng xảy ra thiệt hại thì cơ quan có thẩm quyền xem xét miễn kỷ luật (điểm đ, Khoản 14, Điều 2 Quy định số 212-QĐ/TW). Điều này kịp thời đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu, có năng lực, uy tín, “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo”, không vì kỷ luật mà triệt tiêu động lực đổi mới, sáng tạo; đồng thời bảo đảm kiểm soát quyền lực và xử lý nghiêm vi phạm.
Trong bối cảnh đất nước đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, cùng lúc thực hiện nhiều quyết sách chiến lược, với các cơ chế, chính sách thông thoáng hơn, nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng gia tăng, lĩnh vực mở rộng và mức độ sai phạm phức tạp. Chính ở những lĩnh vực áp dụng nhiều ưu đãi lại tiềm ẩn nguy cơ trở thành điểm phát sinh rủi ro nếu thiếu cơ chế phòng ngừa, kiểm tra, kiểm soát.
Do đó, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng thể chế đủ chặt chẽ để “không thể”, “không dám” và “không muốn” tham nhũng; thiết lập và vận hành hiệu quả các cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, phân định rõ ranh giới giữa sai phạm do động cơ vụ lợi với sai sót trong quá trình thử nghiệm, đổi mới theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
