Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, tinh thần cho trẻ em

Để từng bước khắc phục tình trạng nêu trên, Tháng hành động vì trẻ em năm 2026, có chủ đề “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước trong kỷ nguyên số” diễn ra trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/6-30/6/2026, kêu gọi các cấp, các ngành, gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội cùng chung tay bảo vệ, chăm sóc và phát triển toàn diện của trẻ em trong kỷ nguyên số.

Nhiều chỉ số về sức khỏe, thể chất được cải thiện

Tiến sĩ Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cho biết: Tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi ở nước ta giảm hơn 3 lần, từ 58‰ (năm 1990) xuống còn 16‰ (năm 2025; tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 1 tuổi giảm gần 4 lần, từ 44,4‰ (năm 1990) xuống còn 11‰ (năm 2025); tỷ lệ tử vong sơ sinh giảm gần 5 lần, từ 44‰ (năm 1990) xuống còn 8,8‰ (năm 2025).

Đáng chú ý, 100% trẻ em dưới 6 tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí; 95% trẻ em dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ các loại vắc-xin; tỷ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên tổng dân số trẻ em giảm từ 7% (năm 2020) xuống còn dưới 3,2% (năm 2025); tỷ suất trẻ em bị tử vong do tai nạn, thương tích trẻ em ước tính năm 2025 giảm xuống còn 16/100.000.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Hồng Diễm, Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng (Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế): Nhờ thực hiện tốt Chiến lược quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045; Đề án Bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên giai đoạn 2015-2025; Chương trình Y tế trường học trong các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông gắn với Y tế cơ sở giai đoạn 2021-2025…, đến nay, tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi của trẻ dưới 5 tuổi trên toàn quốc giảm dần từ 29,3% (năm 2010) xuống 19,6% (năm 2020); tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ học đường (từ 5-19 tuổi) là 14,8% (năm 2010 là 23,4%).

Thành tựu rõ nét nhất trong giai đoạn này là sự cải thiện chiều cao của thanh niên Việt Nam, chiều cao trung bình của nam thanh niên 18 tuổi đạt 168,1cm (tăng 3,7cm so với năm 2010), nữ đạt 156,2cm (tăng 2,6cm). Đây là kết quả của một quá trình can thiệp dinh dưỡng bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Dương, Viện trưởng Dinh dưỡng Quốc gia (Bộ Y tế), ở Việt Nam, tình hình thiếu vitamin A, thiếu máu, thiếu sắt và thiếu kẽm vẫn là các vấn đề thiếu có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng. Kết quả điều tra năm 2020 cho thấy: Tỷ lệ thiếu máu ở trẻ em dưới 5 tuổi ở nước ta là 19,6%; tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ em dưới 5 tuổi là 9,5%; tỷ lệ thiếu kẽm rất cao ở trẻ dưới 5 tuổi là 58%, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, phát triển và học tập của học sinh. Trong khi đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em từ 5-19 tuổi đã tăng gấp đôi sau 10 năm, lên khoảng 19% vào năm 2020, riêng khu vực thành thị lên tới gần 27%.

Nguyên nhân chủ yếu là do tình trạng ăn uống bất hợp lý, không cân đối các chất dinh dưỡng tại vùng đô thị do xu hướng ăn nhiều các loại thực phẩm tinh chế; thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh và nước uống có đường đã và đang hình thành những thói quen ăn uống không lành mạnh, làm gia tăng các rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng và các bệnh không lây nhiễm ở học sinh...

Giúp trẻ em vững bước trong kỷ nguyên số

Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, ngày nay, gần 9/10 trẻ em ở Việt Nam trong độ tuổi từ 12-17 tuổi đang sử dụng internet. Bên cạnh những lợi ích mang lại, trẻ em ngày nay có thể phải đối mặt với nhiều nguy cơ trên môi trường mạng như: Lạm dụng dữ liệu cá nhân, lừa đảo trực tuyến, thông tin độc hại, xâm hại tình dục trên môi trường mạng hoặc lệ thuộc vào các thiết bị điện tử...

Trong khi đó, số liệu thống kê của Bộ Y tế cũng cho thấy: Từ tháng 6/2021-6/2025, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 nhận được tổng số 1.555.316 cuộc gọi đến, trong đó tiếp nhận 2.439 cuộc gọi về xâm hại trẻ em trên môi trường mạng. Các nội dung phản ánh chủ yếu là: Xâm hại tình dục trẻ em trên môi trường mạng; trẻ em bị bạo lực, bắt nạt trên môi trường mạng; trẻ em bị đưa thông tin lên mạng và xúc phạm danh dự, nhân phẩm trên môi trường mạng; trẻ em bị dụ dỗ và lừa bán trên môi trường mạng; cách sử dụng internet an toàn cho trẻ em…

Chia sẻ về vấn đề này, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Tri Thức cho biết, tại Việt Nam, một bộ phận trẻ em và cha mẹ còn thiếu kiến thức, kỹ năng sử dụng mạng an toàn, kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, bí mật đời sống riêng tư của trẻ em; cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em ở cơ sở kiêm nhiệm nhiều việc, chưa cập nhật kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Trong khi đó, trách nhiệm của các doanh nghiệp, cá nhân chưa thực hiện đầy đủ, kịp thời việc chặn, lọc, gỡ các nội dung độc hại, xâm hại trẻ em trên môi trường mạng; việc giảng dạy ở các cơ sở giáo dục hiện vẫn tập trung nhiều vào những kiến thức tin học văn phòng, trong khi điều trẻ em cần hơn là các kỹ năng nhận diện thông tin có lợi, có hại. Đáng chú ý, khi trẻ em bị tác động tiêu cực từ mạng xã hội dẫn đến những vấn đề về tâm lý, sức khỏe tinh thần, các dịch vụ hỗ trợ vẫn chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Tháng hành động vì trẻ em năm 2026 được Bộ Y tế lấy chủ đề: “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước trong kỷ nguyên số” với mục tiêu không chỉ chăm sóc sức khỏe, mà còn phải xây dựng một “hệ miễn dịch số” vững chắc cho thế hệ tương lai của đất nước.

Phát biểu tại Lễ phát động, đồng chí Võ Thị Ánh Xuân, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước nêu rõ: Chuyển đổi số là xu thế tất yếu và là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta nhằm phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Việc trang bị kỹ năng số, kỹ năng sống trên môi trường mạng cho trẻ em là hết sức cần thiết.

Các cấp, các ngành, địa phương cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng bảo vệ và phòng tránh các nguy cơ trên không gian mạng cho trẻ em; các doanh nghiệp công nghệ và các nền tảng mạng xã hội cần nâng cao trách nhiệm xã hội, phát triển các sản phẩm, nội dung số an toàn, lành mạnh, giàu tính giáo dục; xây dựng hệ sinh thái bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng theo hướng chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và ngăn chặn các nguy cơ xâm hại trẻ.

Gia đình, nhà trường, xã hội phải thật sự trở thành “ba trụ cột” đồng hành cùng trẻ em, giúp các em hình thành kỹ năng và khả năng “miễn dịch chủ động” trước những tác động tiêu cực trên không gian mạng, để trẻ em được phát triển an toàn, lành mạnh và tự tin trong xã hội số.