Địa chất đồi ông Đống ở tổ 52, phường Phan Đình Phùng ổn định nhiều năm, nhưng những trận mưa lớn dồn dập từ bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 gây ra sạt lở lớn từ độ cao 25m, dài khoảng 250m, uy hiếp tính mạng, tài sản của hơn 100 hộ dân với hơn 330 nhân khẩu ở dãy phố bên dưới.
Ngay sau đó, Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên ban hành lệnh khẩn cấp, phê duyệt dự án khắc phục sạt lở đồi ông Đống với tổng kinh phí gần 5,8 tỷ đồng để hốt dọn toàn bộ khối lượng đất sạt lở và có nguy cơ sạt lở trên sườn đồi, gia cố mái ta-luy, giật cơ chiều cao 8m; sau đó gia cố bằng tấm đan, xây dựng hệ thống thoát nước để chống sạt lở.
Tuy nhiên, việc thi công khắc phục sạt lở ở đây bị đình trệ khi vướng giải phóng mặt bằng, việc chuyển giao dự án giữa Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên về Ủy ban nhân dân phường Phan Đình Phùng khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Với tinh thần trách nhiệm, trước mùa mưa bão năm nay, chính quyền phường Phan Đình Phùng chỉ đạo xác minh, giải quyết dứt điểm vướng mắc về mặt bằng; đồng thời chỉ đạo chủ đầu tư và nhà thầu tập trung phương tiện, thiết bị, hoàn thành thi công khắc phục sạt lở đồi ông Đống vào cuối tháng 6 vừa qua, mang lại sự yên tâm cho người dân.
Ông Trần Mạnh Hùng ở tổ 52, phường Phan Đình Phùng chia sẻ: “Nhà tôi sát chân đồi ông Đống, sạt lở làm sập đơn nguyên ở phía sau, mỗi khi có mưa là nước và bùn đất tràn vào nhà làm cuộc sống nhiều khó khăn, lo nhất là sạt lở lớn uy hiếp tính mạng. Rất mừng là cuối tháng 6 sạt lở được hốt dọn, kè chắc chắn, có rãnh thoát nước mưa nên không chỉ gia đình tôi mà cả dãy phố dưới chân đồi ông Đống yên tâm sinh sống, kinh doanh”.
Ảnh hưởng của bão số 11 (tháng 10/2025) gây mưa rất lớn, nước từ khe núi ồ ạt đổ xuống làm vỡ hồ chứa nước tuần hoàn của Nhà máy luyện phôi thép thuộc Công ty cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên. Hồ chứa bị vỡ, lượng bùn đất rất lớn tràn xuống hàng chục ha hoa màu, rừng trồng, ao cá, vật nuôi, nhà cửa của người dân xã Nam Hòa.
Giám đốc Công ty cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên Chu Phương Đông cho biết: “Sau khi xảy ra sự cố, chúng tôi huy động hàng chục máy xúc, máy ủi, thiết bị thi công, nhân lực, kinh phí khắc phục sự cố, bồi thường hoa màu, tài sản bị thiệt hại để ổn định đời sống, khôi phục sản xuất của người dân. Đồng thời tiến hành gia cố bờ bao hồ chứa, thi công suối thoát nước mưa từ khe núi ở phía trên để không chảy vào hồ, cử người túc trực khi có mưa lớn để bảo đảm an toàn hồ chứa nước tuần hoàn”.
Tỉnh Thái Nguyên có nhiều bãi thải trong quá trình khai thác khoáng sản, hồ chứa quặng đuôi khi chế biến khoáng sản. Mưa lớn đã từng gây sạt lở lớn tại bãi thải mỏ than Phấn Mễ làm chết nhiều người; vỡ đập chứa quặng đuôi của Xí nghiệp Chì kẽm Chợ Điền, làm bùn đất tràn ra ngoài môi trường, ảnh hưởng dọc suối dài hàng chục km, trở thành sự cố môi trường quốc gia. Thời gian vừa qua, Xí nghiệp Chì kẽm Chợ Điền đã huy động cao độ lực lượng khắc phục, bồi thường thiệt hại cho người dân.
Ngăn ngừa tình trạng sạt lở bãi thải, vỡ hồ chứa quặng đuôi, trước mùa mưa bão năm nay, Ủy ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo các Sở Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Công thương và chính quyền các địa phương có hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản kiểm tra, rà soát nguy cơ sạt lở, vỡ đập chứa để có giải pháp khắc phục, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản người dân là trên hết, trước hết. Các đơn vị khai thác, chế biến khoáng sản cũng chủ động có giải pháp bảo đảm an toàn.
Mỏ sắt Tiến Bộ ở phường Linh Sơn có bãi thải rộng hơn 15 ha, đang chứa hơn 5 triệu m³ đất thải; hồ chứa bùn thải rộng khoảng 10 ha, hiện chứa hơn 1 triệu m³ bùn thải. Theo Giám đốc mỏ Nguyễn Ngọc Sơn, trước mùa mưa bão năm nay, đơn vị tiến hành rà soát toàn diện phương án, vật tư, thiết bị, nhân sự phòng, chống mưa, lũ; kiểm tra, gia cố đập chứa bùn thải, kiểm tra các vị trí xung yếu tại bãi thải để tránh sạt lở. Đồng thời lắp đặt hệ thống camera giám sát hồ chứa bùn thải, bãi thải 24/24 giờ trong ngày, cử cán bộ túc trực trong những ngày mưa lớn để không xảy ra sự cố ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân và sự cố môi trường.
Công ty Than Khánh Hòa có hai bãi thải rộng hàng trăm ha. Mặc dù nhiều lần xác định là không thể xảy ra sạt lở vì nền chắc chắn, không bị sạt trượt, bãi thải được cắt tầng để tránh sạt lở, tuy nhiên công ty không chủ quan trước diễn biến cực đoan của thời tiết. Trước mùa mưa bão năm nay đã rà soát, bổ sung phương án phòng, chống sạt lở, phòng nước tràn vào moong khai thác than; kiện toàn ban chỉ huy; chuẩn bị phương tiện, trang thiết bị, vật tư, nhất là thường xuyên kiểm tra bãi thải để có biện pháp chủ động bảo đảm an toàn.
Biến đổi khí hậu, mưa lớn trong hai năm 2024 và 2025 xuất hiện nhiều điểm có nguy cơ sạt lở tại các xã phía bắc tỉnh Thái Nguyên, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau như chưa bố trí được nguồn lực để khắc phục kịp thời, nhiều dự án tái định cư đã bố trí được kinh phí nhưng tiến độ chậm nên trước mùa mưa năm nay ở nhiều nơi chưa di dời được người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở.
Với những trường hợp này, tỉnh Thái Nguyên yêu cầu chính quyền các xã phải theo dõi sát sao diễn biến thời tiết, nắm chắc tình hình thực tế, chuẩn bị phương án, lực lượng tại chỗ sẵn sàng di dời người dân và tài sản đến trường học, nhà họp thôn, anh em dòng họ để bảo đảm an toàn khi mưa lớn, nguy cơ sạt lở xảy ra.
