Riêng nhóm 1 gồm 75 “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát tập trung ở những “điểm nóng” về trật tự đô thị, an toàn giao thông sẽ hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/1/2026, ngay trước thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Kế hoạch này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của thành phố trong chỉnh trang, bảo đảm trật tự đô thị. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, số hộ kinh doanh tại các chợ tự phát không hề nhỏ, có điểm tới hàng trăm hộ kinh doanh, tồn tại nhiều năm nay và gắn chặt với sinh kế của người dân. Nếu chỉ dừng lại ở việc giải tỏa hành chính, thiếu phương án sắp xếp phù hợp thì nguy cơ tái lấn chiếm, phát sinh chợ tự phát mới là điều khó tránh khỏi.
Nhận diện rõ vấn đề này, thành phố Hà Nội yêu cầu Ủy ban nhân dân các phường, xã xây dựng phương án chi tiết, bố trí các hộ kinh doanh tại chợ cóc, điểm tự phát vào kinh doanh tại các chợ còn điểm trống, đồng thời ưu tiên đầu tư phát triển chợ tại những khu vực còn thiếu hạ tầng thương mại. Chủ trương là đúng, nhưng thách thức nằm ở chỗ nhiều chợ hiện hữu đang trong tình trạng xuống cấp, hạ tầng kỹ thuật, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm chưa đáp ứng yêu cầu. Theo số liệu của Sở Công thương Hà Nội, trên địa bàn hiện có 457 chợ, trong đó phần lớn là chợ hạng 3; không ít chợ ngoại thành có hệ thống điện, trang thiết bị phòng cháy chữa cháy, kết cấu công trình xuống cấp nghiêm trọng. Thực trạng này khiến nhiều tiểu thương e ngại khi vào chợ chính quy, trong khi chi phí thuê điểm kinh doanh, thuế, phí vẫn còn cao so với khả năng của hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Thực tế tại cơ sở cho thấy, dù nhiều địa phương đã nỗ lực cải tạo, nâng cấp chợ truyền thống, việc thu hút tiểu thương rời bỏ chợ cóc vẫn gặp khó khăn. Thói quen “tiện đâu mua đấy” của người tiêu dùng, cộng với lợi thế chi phí thấp, linh hoạt của kinh doanh tự phát khiến chợ cóc dễ tồn tại, tái phát nếu thiếu giải pháp đồng bộ.
Để mục tiêu giải tỏa 75 chợ tự phát trước ngày 30/1/2026 không rơi vào vòng luẩn quẩn, Hà Nội cần thực hiện cùng lúc hai nhiệm vụ. Một là xử lý kiên quyết, dứt điểm các điểm lấn chiếm; hai là khẩn trương tạo “đầu ra” bền vững cho tiểu thương. Trong đó, việc đẩy nhanh tiến độ cải tạo, nâng cấp chợ dân sinh; xem xét giảm, giãn các loại thuế, phí, giá dịch vụ; hỗ trợ tiểu thương giai đoạn đầu chuyển đổi là những giải pháp mang tính then chốt. Quan trọng hơn là sau giải tỏa, chính quyền cơ sở cần duy trì lực lượng chốt giữ, tăng cường tuyên truyền, vận động người dân mua bán tại chợ truyền thống, từng bước thay đổi thói quen tiêu dùng, qua đó tạo sức sống cho hệ thống chợ chính quy.
Giải tỏa chợ cóc không chỉ là câu chuyện lập lại trật tự đô thị, mà còn là phép thử về năng lực quản lý, tổ chức lại không gian thương mại đô thị theo hướng văn minh, bền vững. Chỉ khi giải được bài toán sinh kế cho tiểu thương và tạo thói quen tiêu dùng văn minh cho người dân, thì việc giải tỏa chợ cóc mới thật sự triệt để.
