Bài học từ Vũng Áng

Làm thế nào để bảo đảm tính hiệu quả của quản lý Nhà nước trong bảo vệ môi trường ở những khu kinh tế (KKT)? Điều đó chỉ có được khi chúng ta có hệ thống pháp lý đủ mạnh, và có sự phân cấp, phân nhiệm đúng đắn từ trung ương đến địa phương. Đó là một trong số các bài học rút ra từ vụ gây ô nhiễm môi trường biển ở bốn tỉnh miền trung do Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh (gọi tắt là Formosa) gây ra.

Bốc toàn bộ 300 m3 tấn bùn thải công nghiệp có lẫn chất nguy hại chôn lấp trái phép ở Kỳ Trinh (TX Kỳ Anh) về nhà máy xử lý theo quy định.
Bốc toàn bộ 300 m3 tấn bùn thải công nghiệp có lẫn chất nguy hại chôn lấp trái phép ở Kỳ Trinh (TX Kỳ Anh) về nhà máy xử lý theo quy định.

Bài học về buông lỏng quản lý

Sự vụ Formosa xảy ra đã làm phát lộ những lỗ hổng trong quản lý Nhà nước về môi trường đối với các KKT mà ở đây KKT Vũng Áng là thí dụ. Đối với những dự án lớn, trọng điểm, việc đánh giá tác động môi trường thuộc vào trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) thẩm định và phê duyệt. Kênh quản lý Nhà nước ở chính quyền sở tại ở vào tình trạng có như không. Bởi theo Giám đốc Sở TN&MT Hà Tĩnh Võ Tá Đinh quả quyết, sở chưa thể vào cuộc nếu như chưa xảy ra vấn đề liên quan. Còn Ban quản lý KKT Vũng Áng thì dẫn ra lý do, nguồn lực và trang thiết bị hạn chế nên rất khó giám sát hay quản lý môi trường ở các dự án trọng điểm. Cần nhắc lại, trước khi xảy ra sự cố môi trường, tại KKT trọng điểm này không có lấy một trạm quan trắc của các cơ quan quản lý để giám sát nước, khí thải; chưa quy hoạch và chưa có nhà máy xử lý rác thải công nghiệp nguy hại...

Đó là lý do vì sao Formosa có thể qua mặt các cơ quan quản lý trong việc thuê các đơn vị không đủ chức năng và điều kiện quy định lén lút đổ rác thải xây dựng, rác thải công nghiệp thông thường lẫn thải nguy hại ra bên ngoài trong suốt thời gian dài. Điển hình gần nhất là vụ Công ty môi trường Kỳ Anh đã lén lút chôn lấp 300m3 bùn thải công nghiệp thông thường lẫn nguy hại của Formosa ở phường Kỳ Trinh (thị xã Kỳ Anh) gây bất bình trong dư luận...

Không chỉ thay đổi công nghệ luyện cốc - một trong tác nhân chính gây ra sự cố môi trường biển vừa qua; Formosa cũng chưa thiết kế, xây dựng các hồ chứa nước thải đã qua xử lý, bể sự cố nước thải… đủ lớn để bảo đảm an toàn từ 7 đến 10 ngày trong trường hợp xảy ra sự cố về điện, về kỹ thuật lọc xả thải. Mặc dù chuẩn bị chính thức đi vào hoạt động nhưng các ống khói của các nhà máy nhiệt điện, lò cao… lẫn hệ thống xử lý nước thải của Formosa đều không kết nối với hệ thống giám sát của các ngành chức năng. Các hoạt động của nhà máy, chất thải xả ra hằng ngày chưa được báo cáo cập nhật cho Ban quản lý KKT Vũng Áng và tỉnh Hà Tĩnh.

Tăng cường phối hợp Trung ương và địa phương

Hiện nay, để khắc phục những lỗ hổng trong quản lý môi trường tại dự án trên, Bộ TN&MT và tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp thành lập tổ công tác giám sát việc khắc phục sự cố và các cam kết của Formosa. Tổ sẽ thực hiện giám sát môi trường tại đây trong suốt thời gian ba năm.

Bộ cũng đưa hai trạm quan trắc môi trường di động hiện đại vào Vũng Áng để thực hiện việc giám sát nước và khí thải; cũng như chỉ đạo việc triển khai lắp đặt trạm quan trắc tự động, độc lập tại KKT Vũng Áng (nằm ngoài hàng rào Formosa). Bên cạnh đó, Bộ đang nghiên cứu phương án, thuê đơn vị độc lập vận hành hệ thống xả thải bảo đảm tiêu chuẩn quốc tế, nhằm công khai, minh bạch việc xử lý xả thải ra môi trường của KKT Vũng Áng.

Về phía tỉnh Hà Tĩnh, cũng đã trích ngân sách nhằm sớm lắp thiết bị quan trắc nước thải của Formosa với sáu thông số cơ bản giám sát 24/24 giờ để gửi về Sở TN&MT. Hà Tĩnh còn yêu cầu Formosa lắp đặt thêm các thiết bị để có thể giám sát bổ sung thêm tám thông số nữa. Trong đó có những thành phần có độc tố cao, ảnh hưởng đến sức khỏe con người như Xuynia, Phênôn, chì, sunfua. Đồng thời, yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương hoàn thành việc lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải ở 09/09 ống khói theo báo cáo đánh giá tác động môi trường được duyệt… Tỉnh đã thành lập tổ kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết của Formosa; chỉ đạo các nhà máy có lượng xả thải lớn, nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao phải tiến hành lắp đặt hệ thống quan trắc tự động về sở TN&MT để theo dõi và giám sát theo đúng quy định… “Hà Tĩnh đã yêu cầu Formosa phải khẩn trương chuyển đổi công nghệ luyện than cốc từ ướt sang khô và hoàn thiện toàn bộ hệ thống quan trắc và giám sát 24/24 giờ theo đúng quy định; đồng thời kiến nghị Bộ TN&MT thuê chuyên gia độc lập giám sát tại một số hạng mục tại dự án Formosa có lượng xả thải lớn, nguy cơ ô nhiễm với yêu cầu kỹ thuật, công nghệ cao” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Đặng Ngọc Sơn cho biết.

Từ những chuyển động nói trên của bộ máy quản lý Nhà nước có thể thấy, muốn quản lý hiệu quả vấn đề môi trường ở các KKT trọng điểm cần có một cơ chế phối hợp Trung ương, địa phương, sự phối hợp trong ngành dọc. Điều đó phải được thiết chế hóa để làm rõ trách nhiệm Bộ, ngành T.Ư và các sở, ngành địa phương. Ở góc độ hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường, Bộ TN&MT cần sớm đưa ra các bộ chỉ số giám sát về môi trường theo hướng chặt chẽ hơn và sát với quy định, tiêu chuẩn quốc tế hơn.

Với những địa phương có các KKT trọng điểm khác, Bộ TN&MT cũng cần hỗ trợ địa phương về trang thiết bị giám sát, kiểm tra môi trường hiện đại. Và các địa phương mà ở đây cụ thể là Hà Tĩnh, cần sớm tăng cường nguồn lực và biên chế cho lực lượng kiểm soát môi trường nâng cao năng lực chuyên môn của Ban Quản lý KKT, Sở TN&MT và các đơn vị có liên quan…

Quản lý Nhà nước là một hệ thống, và chỉ khi nó vận hành thông suốt, nhịp nhàng thì những vụ việc như Formosa mới có thể được hạn chế, ngăn chặn một cách có hiệu quả!

Có thể bạn quan tâm

Cán bộ kỹ thuật lấy mẫu cho quá trình nghiên cứu chiết tách. (Nguồn: Viện Công nghệ xạ hiếm)

Nền tảng của công nghiệp xanh

Trong bối cảnh toàn cầu hóa cũng như cam kết lịch sử đưa mức phát thải ròng về “0”, đất hiếm nổi lên như một nhóm vật liệu chiến lược mang tính quyết định, không thể thay thế.

Ông Trần Bình Trọng, Cục trưởng Địa chất và Khoáng sản Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Chế biến sâu và nâng tầm công nghệ

Chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần, ông Trần Bình Trọng, Cục trưởng Địa chất và Khoáng sản Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chia sẻ: Trong quá trình cấp phép đầu tư, khai thác đất hiếm phải bảo đảm không chỉ dừng ở khai thác thô mà luôn gắn với chế biến sâu và chuyển giao, nâng tầm công nghệ.

Nếu không được kiểm soát, gánh nặng môi trường do khai thác khoáng sản có thể đè nặng lên vai của cộng đồng dân cư. (Ảnh Hoàng Tuân)

Gia cố “màng lọc” bảo vệ môi trường

Việc tồn tại nhiều điểm khai thác khoáng sản thiếu bền vững, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi sinh đòi hỏi công tác quản lý phải xem xét nghiêm túc, từ đó tìm ra giải pháp phù hợp trong khai thác, tách chế đất hiếm.

Ông Phạm Hùng Cát (trái) chia sẻ nỗi lo lắng khi môi trường bị đe dọa. (Ảnh NAM NGUYỄN)

Bài toán lãng phí kép từ một vụ vi phạm

Từng là một công trường khai thác sôi động, nhưng hiện giờ, khu mỏ đất hiếm thuộc thôn Yên Sơn, xã Xuân Ái (tỉnh Lào Cai) trở nên im lìm. Nhà xưởng bị bỏ hoang, máy móc hoen gỉ, tồn tại nguy cơ đe dọa môi trường nước trong khu vực.

Một dự án khai thác đất hiếm tại bang Alaska (Mỹ).

Điều quan trọng nhất không phải là trữ lượng

Sở hữu tiềm năng đất hiếm đứng thứ hai thế giới, Việt Nam đang nắm trong tay một lợi thế địa kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, khoảng cách từ trữ lượng dưới lòng đất đến một ngành công nghiệp mang lại giá trị thực tiễn là một chặng đường dài.

LS Eco Energy (Hàn Quốc) công bố kế hoạch đầu tư hạ tầng tinh luyện đất hiếm tại Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 12/2025. Nguồn LS Eco Energy

Tận dụng lợi thế chuỗi cung ứng

Với tiềm năng sẵn có, Việt Nam không chỉ cần khai thác đất hiếm một cách thông minh, mà còn cần xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, tận dụng được các lợi thế về tài nguyên.

Mô hình dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội- Quảng Ninh, với tổng mức đầu tư hơn 5,6 tỷ USD vừa chính thức khởi công tại Quảng Ninh. Ảnh có sử dụng đồ họa AI

ĐỘT PHÁ VỀ KẾT NỐI HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, nhiều nghệ sĩ trẻ cùng ekip đã chủ động có các đàm phán đa tầng trong chuyển quyền sử dụng có điều kiện, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của mình. Ảnh minh họa: KHIẾU MINH

Lấp đầy những khoảng trống ý thức

Bên cạnh Luật Sở hữu trí tuệ, được ban hành lần đầu vào cuối năm 2005, có hiệu lực từ ngày 1/7/2006 và đến nay, đã qua nhiều lần sửa đổi để phù hợp với diễn tiến của xã hội, Việt Nam hiện có một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khá đầy đủ liên quan việc bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Khoảng cách công nghệ giữa đường sắt hiện hữu và đường sắt tốc độ cao là rất lớn, vì vậy Việt Nam cần chuẩn bị tốt việc đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu tiến tới làm chủ công nghệ. Nguồn VNR

Định hình mạng lưới vận tải quốc gia

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức và tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Lớp học nâng cao trình độ về đường sắt tốc độ cao ngành Thi công và Bảo dưỡng công trình.

Mở rộng hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực mới

Một nhiệm vụ mang tính chiến lược, đóng vai trò then chốt trong xây dựng và vận hành đường sắt tốc độ cao, là phải đi trước một bước để đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực, trình độ tiếp nhận, vận hành, khai thác, bảo trì và từng bước làm chủ các công nghệ tiên tiến, hiện đại đang được áp dụng với đường sắt tốc độ cao.

Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR).

Bài toán về tầm nhìn và khả năng làm chủ công nghệ

Được xác định là lĩnh vực ưu tiên chiến lược, hợp tác phát triển đường sắt, nhất là đường sắt tốc độ cao, của Việt Nam không chỉ là câu chuyện của một công trình hạ tầng, mà là bài toán lớn đặt ra yêu cầu làm chủ công nghệ, đào tạo nhân lực và năng lực nội sinh.

Hành khách xếp hàng lên chuyến tàu G8389 tại nhà ga ở thành phố Nam Kinh (Trung Quốc). (Ảnh Tân Hoa xã)

Kinh nghiệm của Trung Quốc - Quốc gia “đi sau, về trước”

Không chỉ hiện thực hóa được mục tiêu “đi sau, về trước”, nhờ có sự đầu tư bài bản, mà hiện Trung Quốc còn đang “dẫn đầu thế giới” trong phát triển hệ thống đường sắt tốc độ cao. Đây là thành công góp phần quan trọng vào những kỳ tích tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội ở quốc gia này.

Khi Luật Sở hữu trí tuệ và quyền hình ảnh của người sáng tạo được thực thi đầy đủ, các tác giả làm việc trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật mới ở Việt Nam sẽ tích cực chủ động tham gia đăng ký bản quyền tác giả hơn nữa. (Trong ảnh: Vở múa đương đại Nón của biên đạo Vũ Ngọc Khải. Ảnh Đại Ngô)

Chuyển dịch tư duy về sở hữu trí tuệ

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80) đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030 và trở thành trụ cột kinh tế với 9% GDP vào năm 2045.

Bà Phạm Thị Kim Oanh.

Đồng hành để hỗ trợ giới sáng tạo một cách tốt nhất

Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, về những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước trong việc đồng hành, khuyến khích các tổ chức, cá nhân chủ động nâng cao hơn nữa ý thức về bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Đồi chè Mộc Châu. (Ảnh Huỳnh Văn Truyền)

Chủ động mở những lối đi

Nhiếp ảnh là một trong những lĩnh vực sáng tác mà việc vi phạm bản quyền xảy ra khá thường xuyên, ở nhiều phương thức, cấp độ khác nhau.

Ngành công nghệ cần đặt an toàn của trẻ em vào khâu thiết kế sản phẩm, thay vì coi đó là phần việc xử lý sau cùng. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Đồng hành để bảo vệ

Internet từ lâu đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống, kể cả với trẻ em. Tuy nhiên, mức độ hiện diện cao ấy không đồng nghĩa với việc thế hệ trẻ có đủ năng lực để tự bảo vệ mình.

Trung ương Đoàn luôn chủ động tạo ra các không gian cởi mở để kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của trẻ em.

Lắng nghe đúng, hành động trúng

Trong thời đại kỷ nguyên số, không gian mạng không còn là một công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một môi trường sống song hành với đời sống của trẻ em.

Chiến dịch Không một mình, nằm trong chuỗi các hành động nhằm thực hiện Công ước Hà Nội, hướng tới đồng hành với giới trẻ trong phòng, chống bắt cóc online. Ảnh: Hiệp hội An ninh mạng

Nhật ký một ngày online

LTS - Không phải những con số thống kê khô khan, cũng không phải góc nhìn của người lớn, ký sự này được thực hiện bởi chính những “người trong cuộc” - nhóm phóng viên nhí của Tòa soạn Tiếng Xanh (hoạt động dưới sự hướng dẫn của UNICEF Việt Nam).

Thay vì ngăn chặn, Việt Nam đang hướng đến những giải pháp thân thiện, cùng đồng hành với trẻ trên không gian mạng. Trong ảnh: Trích từ cẩm nang “Tự tin chinh phục Vương quốc Social” của Toà soạn Tiếng Xanh.

Từ chính sách đến từng gia đình

Không gian mạng hôm nay đã là một phần của tuổi thơ Việt Nam. Vì thế, bài toán không còn là “có nên cho trẻ dùng mạng xã hội hay không”, mà là làm sao để trẻ em Việt Nam được lớn lên trong một môi trường số an toàn hơn, lành mạnh hơn và công bằng hơn.

Lần đầu tiên trong lịch sử quy hoạch đô thị Việt Nam, Thủ đô Hà Nội được Trung ương giao quyền lập đồ án Quy hoạch, phù hợp việc tổ chức lại địa giới hành chính, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Ảnh Thành Đạt

Thách thức trong bước chuyển tư duy

Lời tòa soạn - Theo Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ phát triển với cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, điểm nhấn xuyên suốt là văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trong đó yếu tố “hạnh phúc” được đặt ở vị trí trung tâm.

Hà Nội định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. (Ảnh KHIẾU MINH)

Không để quy hoạch chỉ dừng ở bản vẽ

Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (Quy hoạch) đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua. Quy hoạch cho thấy tầm chiến lược, có các phân kỳ, giai đoạn thực hiện, nhưng cũng cần giải quyết những khó khăn, thách thức để đi vào đời sống.