Nhìn khắp các phần mộ trong Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập, Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên, nói khẽ: Riêng tại Nghĩa trang này, anh em cán bộ, chiến sĩ các lực lượng bắt đầu thực hiện khai quật, lấy mẫu từ ngày 23/7 với tổng số 2.060 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu. Ban đầu, anh em cán bộ, chỉ huy dự liệu thời gian thực hiện tại đây phải kéo dài tới tháng 12/2026 vậy nhưng khi thực hiện thì khí thế, tinh thần quyết tâm lại cao hơn nên việc cứ băng băng theo từng ngày.
Làm việc miệt mài chẳng kể ngày mưa ngày nắng, cán bộ, chiến sĩ đều dốc tâm dốc sức thực hiện tốt nhất từng phần việc được giao. Suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ tại đây, lãnh đạo chỉ huy, cán bộ luôn theo sát, động viên các lực lượng, chiến sĩ với tinh thần chung nhất là dành sự quan tâm đặc biệt và chăm lo sức khỏe, tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ thực hiện khai quật, lấy mẫu.
Cứ như thế, trăm người như một, cán bộ và chiến sĩ đều nhiệt tình, hăng say để đến hôm nay (27/8) đã hoàn thành toàn bộ khai quật, lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập với tổng số 2.060 phần mộ được khai quật.
Việc hoàn thành khai quật, lấy mẫu ở Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập cũng là điểm cuối trong tổng số 7 nghĩa trang liệt sĩ có phần mộ chưa xác định danh tính cần lấy mẫu trên địa bàn.
Điểm lại thời gian từ ngày đầu bắt đầu thực hiện khai quật, lấy mẫu, Đại tá Dương Quốc Long cho biết: Tính từ ngày lực lượng bắt đầu thực hiện khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo (6/6) đến nay thì toàn bộ việc khai quật được thực hiện trong 81 ngày. Ban đầu, lãnh đạo Bộ Chỉ huy dự kiến thời gian nhanh nhất mà cán bộ, chiến sĩ có thể hoàn thành khai quật, lấy mẫu là trước ngày 22/12/2026, vậy mà khi vào việc anh em lại rất nhiệt tình, trách nhiệm nên tiến độ đẩy nhanh từng ngày.
Cuối tháng 7/2026, lãnh đạo chỉ huy đã đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ khai quật, lấy mẫu tại các nghĩa trang trước ngày 30/9 thế mà tới nay (27/8) đã hoàn thành toàn bộ, với tổng số 4.608 phần mộ tại 7 nghĩa trang (số ban đầu là 4.594 phần mộ).
Trong suốt thời gian thực hiện (81 ngày), cán bộ, chiến sĩ đều làm việc miệt mài, không quản ngại mưa dông nắng cháy, không ai, không khi nào nản lòng hay nao núng. Trái lại, càng làm cán bộ, chiến sĩ càng thêm kinh nghiệm, nhiệt huyết và thêm quyết tâm đẩy nhanh tiến độ.
Kể lại ngày đầu thực hiện khai quật phần mộ đầu tiên tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo, Trung tá Đào Xuân Trường, Phòng Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên vẫn nhớ như in cảm giác lo lắng, hồi hộp. Trung tá Đào Xuân Trường kể rằng: Sau khi bới từng lớp gạch, vữa thì tôi rất lo lắng, bao nhiêu câu hỏi cứ hiện về… Nhưng khi kiểm tra, lấy được mẫu đúng yêu cầu tôi mới thở phào và tự tin tiếp tục khai quật sang các phần mộ khác.
Cứ như thế, việc khai quật, lấy mẫu lần lượt được thực hiện từ Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo rồi đến Nghĩa trang Liệt sĩ Tủa Chùa, sau đến Nghĩa trang Liệt sĩ Him Lam, Tông Khao, Độc Lập, A1 và Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong.
Có thời điểm, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh thực hiện đồng thời khai quật, lấy mẫu tại hai nghĩa trang (Tông Khao và Độc Lập; Độc Lập và A1; Độc Lập và Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong) nên lực lượng chia đôi.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đại tá Dương Quốc Long, cán bộ, chiến sĩ luôn đoàn kết, hỗ trợ nhau thực hiện từng phần việc theo từng công đoạn cụ thể. Với mỗi khó khăn nảy sinh, cán bộ, chiến sĩ đều họp bàn tìm phương án giải quyết bảo đảm vướng mắc được giải quyết ngay, khó khăn được khắc phục tại chỗ không để ảnh hưởng tiến độ.
Chủ động khắc phục khó khăn, đẩy nhanh tiến độ, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã dày công nghiên cứu tìm giải pháp khắc phục bằng các "sáng chế" mang thương hiệu cá nhân. Điển hình như sáng chế máy mòi đá do Trung tá Nguyễn Văn Ngọc thực hiện đã góp phần quan trọng đẩy nhanh tiến độ hoàn nguyên các phần mộ sau khai quật. Sáng chế làm ba-lăng xích có chuyển động của Trung tá Đặng Xuân Hòa đã giúp cho việc khai quật các phần mộ được rút ngắn và cũng đỡ công sức bộ đội hơn rất nhiều.
Cũng trong suốt thời gian thực hiện khai quật, các chiến sĩ luôn cố gắng với niềm mong được góp sức đẩy nhanh tiến độ tri ân, sớm tìm được tên cho các Anh hùng liệt sĩ. Các chiến sĩ như: Hoàng Đức Dương, Mai Văn Lợi, Lò Văn Hà, Lý Anh Đức, Quàng Ngọc Linh, Tòng Văn Hưng, Quàng Văn Hưng… đã tham gia từ đầu chiến dịch với việc chính là khai quật, hoàn nguyên các phần mộ thì hôm nay, ngày cuối cùng thực hiện khai quật vẫn vẹn nguyên một nỗ lực quyết tâm.
Trung úy Hoàng Đức Dương, Trung đoàn 741, tâm sự: Mỗi ngày chúng tôi đều động viên nhau cùng cố gắng, quyết tâm cao nhất để Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn tỉnh sớm hoàn thành.
"Tôi vui vì mình vinh dự được là một thành viên trong Chiến dịch; được chung sức cùng các anh, các chú và các bạn trong hành trình tìm lại tên của các Anh hùng liệt sĩ…", Trung úy Hoàng Đức Dương cho biết thêm.
Hỏi thêm Đại tá Dương Quốc Long về các phần việc tới sau khi các anh hoàn thành khai quật, lấy mẫu tại nghĩa trang, chúng tôi mới biết công việc với các anh còn rất nhiều. Về cơ bản, cán bộ, chiến sĩ hoàn thành toàn bộ khai quật 4.608 phần mộ để lấy mẫu phục vụ giám định ADN; đây là thành tích chào mừng kỷ niệm 81 năm Ngày Quốc khánh 2/9, chào mừng Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang Quân khu 2. Nhưng sau đó, các anh phải tập trung hoàn nguyên các phần mộ bảo đảm trang nghiêm.
Vẫn trong Chiến dịch 500 ngày đêm, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên sẽ tiếp tục thu thập thông tin do nhân dân cung cấp để khảo sát và quy tập hài cốt liệt sĩ còn đang nằm lại ở các khu đất, bìa rừng. Sẽ chẳng kể là nơi núi cao hay vực sâu, suối dốc bởi chỉ cần có thông tin báo về thì cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên lại tiếp tục lên đường, bởi với các anh việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là việc còn làm mãi trong hành trình đáp nghĩa, tri ân…
Trong tổng số 4.608 mộ phần đã được khai quật lấy mẫu, có 640 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ A1; 895 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Him Lam; 2.060 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập; 911 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao; 128 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo; 5 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Tủa Chùa; 16 mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong.
