20 năm gắn bó với Trung thu truyền thống

Gần như là nơi đầu tiên đưa các nghệ nhân làm đồ chơi truyền thống trở lại với công chúng trong các hoạt động lễ, tết, đặc biệt là Tết Trung thu, cho đến nay Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã có đến 20 năm gắn bó với đồ chơi truyền thống. 
Chương trình Trung thu 2022 thu hút hàng nghìn lượt người tham gia. Ảnh: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Chương trình Trung thu 2022 thu hút hàng nghìn lượt người tham gia. Ảnh: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Sau 2 năm tạm ngừng vì dịch Covid-19, mùa Trung thu năm nay Bảo tàng mới tổ chức lại chương trình Trung thu. Từ đầu tháng 8, hàng nghìn bạn trẻ là sinh viên các trường Đại học ở Hà Nội đã tham gia phỏng vấn tuyển tình nguyện viên. Số lượng người đến với chương trình Trung thu 2022 cũng rất đông, vừa do trong hai năm qua ảnh hưởng của dịch bệnh không có nhiều các hoạt động, và cũng do sức hút và chất lượng của các chương trình Trung thu do Bảo tàng tổ chức đã tạo được uy tín, tên tuổi trong suốt 20 năm qua.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền trầm tư bên những chiếc đèn kéo quân của mình.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền trầm tư bên những chiếc đèn kéo quân của mình.

Năm nay, trở lại với Bảo tàng vẫn là những nghệ nhân làm đồ chơi quen thuộc, với những món đồ đã gắn bó với họ cả cuộc đời và gắn bó với Trung thu ở Bảo tàng 20 năm nay. Đó là nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền làm đèn kéo quân, nghệ nhân Phạm Nguyệt Ánh làm con giống, mâm ngũ quả bằng bột, nghệ nhân Nguyễn Văn Hòa làm mặt nạ giấy bồi, nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyết làm đèn sao, ông tiến sĩ, ông đánh gậy, nghệ nhân Nguyễn Đình Hổ làm tò he…

Vẽ mặt nạ giấy bồi.

Vẽ mặt nạ giấy bồi.

Chị An Thu Trà, Trưởng phòng Truyền thông và Công chúng của Bảo tàng cho biết, Bảo tàng mong muốn thông qua chương trình để tôn vinh các nghệ nhân dân gian. “Điều đáng trân trọng là có những món đồ chơi truyền thống tưởng chừng đã mất đi, qua 20 năm đã trở lại với đời sống trong các chương trình Trung thu. Các nghệ nhân trước đó chỉ làm đồ chơi trong khuôn khổ làng xóm, gia đình, nhưng chúng tôi đã kiên trì thuyết phục họ đến trình diễn tại Bảo tàng. Ban đầu chỉ có một vài khán giả, bây giờ đã có hàng trăm, hàng nghìn người tham gia buổi trình diễn của các nghệ nhân”.

Đến nay, các nghệ nhân do Bảo tàng mời về từ thủa ban đầu đó đã trở thành khách mời thường xuyên của những chương trình Trung thu khác nhau trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đó là niềm tự hào của các nghệ nhân và của những người làm Trung thu ở Bảo tàng.

Bé tập làm bánh dẻo.

Bé tập làm bánh dẻo.

Trong 20 năm qua, mỗi năm Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đều tổ chức chương trình Trung thu với những chủ đề khác nhau, từ các địa phương, các dân tộc trong cả nước, cho đến Tết Trung thu của các nước trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, và luôn khai thác các yếu tố truyền thống.

Theo chị An Thu Trà, việc phải tìm những chủ đề mới cho mỗi năm cũng là thử thách đối với những người làm sự kiện Trung thu của Bảo tàng, nhưng đây cũng là động lực để cả ê kíp tìm tòi, nghiên cứu, suy nghĩ và luôn có những ý tưởng mới. Như năm nay, đề tài “Sức sống đồ chơi truyền thống” hoàn toàn không mới, nhưng những người làm chương trình đã đưa thêm nhiều yếu tố mới mẻ vào để thu hút công chúng, đặc biệt là các bạn nhỏ.

Các em nhỏ háo hức múa lân thử. (Ảnh: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam)

Các em nhỏ háo hức múa lân thử. (Ảnh: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam)

Năm nay, Bảo tàng mở ra các nội dung đa dạng và làm mới cách thức tổ chức để tăng cường sự chủ động của công chúng nhỏ tuổi và của các nghệ nhân, hai chủ thể chính của chương trình Trung thu. "Đối với nghệ nhân, chúng tôi để họ chủ động lựa chọn các thể loại đồ chơi mà mình mong muốn giới thiệu, và cũng để họ chủ động bán trực tiếp đồ chơi đến với công chúng, khác với trước đây là thông qua Bảo tàng. Đối với học sinh hoặc các khách tham quan nhỏ tuổi, chúng tôi cũng tạo ra các hoạt động mang tính chủ động, như như khuyến khích các em tham gia vào quá trình làm đồ chơi, đặt các câu hỏi với các nghệ nhân hay người trình diễn” - chị cho biết.

Năm nay, không chỉ tham gia làm đồ chơi, các em nhỏ còn có thể trình diễn thử múa lân, gõ chũm chọe, thanh la, đóng giả ông Địa trong trò múa lân, điều chưa từng có ở các chương trình năm trước.

Các em nhỏ dán tranh vải bằng nguyên liệu tái chế.

Các em nhỏ dán tranh vải bằng nguyên liệu tái chế.

Ngoài ra, năm nay Bảo tàng còn có thêm các hoạt động chú trọng yếu tố sáng tạo, như ghép tranh vải bằng nguyên liệu tái chế, làm đèn lồng gỗ với các chi tiết trang trí liên quan đến Trung thu. Đây là những sáng tạo hiện đại trên nền đồ chơi truyền thống, khuyến khích các em nhỏ vừa sáng tạo, vừa học hỏi và áp dụng những kiến thức đã học.

Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chỉ là một hạt cát bé nhỏ, cố gắng hết sức để có thể truyền tải các đồ chơi, trò chơi dân gian lại cho các thế hệ sau thông qua các hoạt động tại đây, tuy nhiên cũng cần sự chung tay của nhiều cơ quan, đơn vị, các địa phương nơi nghệ nhân sinh sống, hay có các làng nghề để có các biện pháp bảo tồn.

(Chị An Thu Trà, Trưởng phòng Truyền thông và Công chúng Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam)

Một điều mà đội ngũ những người làm chương trình ở Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trăn trở, lo lắng, là hầu hết các nghệ nhân gắn bó với Bảo tàng đều đã cao tuổi. Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền sinh năm 1937, nghệ nhân Phạm Thị Ánh sinh năm 1947, nghệ nhân Nguyễn Văn Hòa sinh năm 1954… Có những nghệ nhân đã qua đời, như nghệ nhân Nguyễn Văn Xuân làm đèn ông sư, nghệ nhân Nguyễn Mạnh Hùng làm tàu thủy sắt tây vừa mất đầu năm nay. Các nghệ nhân đều đã cao tuổi và hầu hết đều không có ai theo nghề, giữ nghề. Đó là điều vô cùng đáng tiếc, và đã đến lúc chúng ta cần có những kế hoạch, dự án dài hơi để bảo tồn, gìn giữ những món đồ chơi dân gian, cũng là nét văn hóa truyền thống độc đáo, giống như bảo tồn những di sản văn hóa khác.

Có thể bạn quan tâm

Tháng Sáu hằng năm, Thành phố Đà Nẵng luôn thu hút đông khách du lịch với biển xanh, cát trắng, nắng vàng và những sự kiện lễ hội sôi động. (Ảnh: ANH ĐÀO)

Tháng Sáu mùa lễ hội, Đà Nẵng như cánh buồm căng gió chờ ra khơi

Đà Nẵng tháng Sáu này lộng lẫy trong cái nắng vàng mật bên bờ biển Mỹ Khê xanh ngắt. Thành phố đầu biển cuối sông đang vào mùa lễ hội đẹp nhất năm của Lễ hội Pháo hoa quốc tế (DIFF), của Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng trong không khí World Cup 2026 sôi động. Tất cả hội tụ một điểm đến trên hành trình ra khơi, bước vào biển lớn.

Các đại biểu và khán giả xúc động hòa mình cùng lời ca, giai điệu trong chương trình.

Thanh Hóa: Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” - Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước

Với các tiết mục đặc sắc, được dàn dựng công phu, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” tại Thanh Hóa đã mang đến cho khán giả những cảm xúc sâu lắng về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng.

Nam tài tử Ji Chang-wook. (Ảnh: VFDA)

Diễn viên Ji Chang-wook sẽ có mặt tại Liên hoan phim châu Á- Đà Nẵng lần IV

Nam diễn viên Hàn Quốc nổi tiếng Ji Chang-wook sẽ góp mặt tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng 2026, diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7. Sự xuất hiện của ngôi sao Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những điểm nhấn nổi bật của Liên hoan phim năm nay, thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả và giới yêu điện ảnh.

Ê-kíp làm phim giao lưu cùng khán giả trong buổi công chiếu ra mắt. (Ảnh: ĐOÀN PHIM CUNG CẤP)

Ứng dụng công nghệ CGI và AI trong “Mesdames Thanh Sắc”

Trước khi chính thức khởi chiếu toàn quốc từ 19/6/2026, phim điện ảnh “Mesdames Thanh Sắc” vừa có buổi công chiếu ra mắt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh sự góp mặt của dàn diễn viên thực lực, phim còn gây ấn tượng bởi sự đầu tư mạnh tay cho hình ảnh, với việc ứng dụng công nghệ để tái hiện bối cảnh Sài Gòn những năm 1960.

Khán giả xem Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” tại Hà Tĩnh.

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” được đông đảo khán giả đón nhận tại Hà Tĩnh

Chương trình nghệ thuật “Bác Hồ - Hai tiếng thiêng liêng” đã đưa khán giả trải qua nhiều cung bậc cảm xúc, từ những giai điệu đi cùng năm tháng “Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân”, “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh”, “Người về thăm quê”, “Trông cây lại nhớ đến Người” đến không gian lắng đọng qua tiết mục ngâm thơ “Bác ơi”…

Nghệ nhân làng tranh Đông Hồ chia sẻ về quy trình, kỹ thuật in tranh tại chương trình “Hồn trên giấy mộc”. (Ảnh: HỌA KÝ ĐÔNG HỒ)

Nối dài sức sống tranh Đông Hồ

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, tranh dân gian Đông Hồ từng có thời kỳ phát triển rực rỡ, nhưng lại đang đối diện nguy cơ mai một trong dòng chảy cuộc sống hiện đại. Để tiếp thêm sinh lực cho dòng tranh này, nhiều dự án sáng tạo đã được triển khai, mang đến những cách tiếp cận mới vừa sinh động, vừa gần gũi.

Bên dòng Đà giang ở xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên), bao đời nay cuộc sống của người dân tộc Dao cứ nối tiếp trong lặng lẽ yên bình. (Ảnh: TIỂU DŨNG)

Bình yên giữa đại ngàn Tây Bắc

Tại xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên) có bốn thôn có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong đó Nậm Bành, Huổi Lóng là hai thôn của người Dao ở bên dòng Đà giang thơ mộng - nơi nhịp sống là một vòng tuần hoàn yên bình giữa đại ngàn Tây Bắc.

Toàn cảnh hội thảo khoa học quốc tế.

Hội thảo khoa học quốc tế "Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản”

Trong thế kỷ XX, ảnh EFEO được sử dụng cho công tác khảo cổ học, bảo tồn di sản, biên soạn tư liệu, nghiên cứu dân tộc học và kiến trúc học như nguồn tư liệu đối chứng quan trọng. Trên phạm vi rộng hơn, bộ tư liệu ảnh EFEO còn góp phần hình thành nền tảng tri thức phục vụ các hồ sơ đề cử di sản thế giới tại Việt Nam về sau.

Công chúng thưởng thức các tác phẩm tại triển lãm "Sắc hợp". (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Cuộc đối thoại nghệ thuật trong "Sắc hợp"

"Sắc hợp" không chỉ là một buổi triển lãm nghệ thuật đơn thuần. Đó còn là cuộc hội ngộ của những người tâm hồn yêu hội họa. 55 tác phẩm được trưng bày với đa dạng chất liệu, thể hiện cá tính sáng tạo đầy màu sắc, phản ánh những góc nhìn đa chiều về đời sống và thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.

Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh trong một buổi thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Mối nhân duyên và hành trình gắn kết di sản của một nghệ nhân

“Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có thể được hiểu như một “bảo tàng sống” lưu giữ các giá trị nhân văn sâu sắc. Trong dòng chảy ấy, Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh đã có một hành trình 40 năm bảo tồn, phát huy và lan tỏa các giá trị di sản.

Cầu Nguyễn Hoàng trên sông Hương.

Huế cần một cơ chế đặc thù thế hệ mới

Hiện thực hóa Nghị quyết số 38/2021/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế), có thể thấy Huế đã làm được nhiều điều, nhưng cũng còn không ít dang dở trong hành trình tìm kiếm mô hình phát triển phù hợp cho một đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam.