Ở thôn Xà Ván - Sừ Mần Khang, xã Lùng Phình, gia đình anh Sùng Seo Ư từng thuộc diện hộ nghèo. Đầu năm 2024, gia đình anh chuyển từ trồng ngô sang trồng gần 1ha dược liệu, gồm cát cánh, đương quy và bạch truật. Nhà nước hỗ trợ cây giống, ni-lông che phủ và hướng dẫn kỹ thuật; phần việc còn lại là sự cần cù, chăm sóc của người trồng.
Sự thay đổi trong phương thức sản xuất đang đem lại kết quả tích cực. Thôn có 78 hộ dân, đến nay khoảng 70% số hộ đã thoát nghèo. Toàn xã Lùng Phình hiện có hơn 60ha dược liệu và khoảng 800ha cây ăn quả ôn đới.
Tại xã Phúc Khánh, các mô hình trồng dâu tằm, quế, dứa cũng đang giúp người dân có thêm lựa chọn trong sản xuất. Việc đa dạng cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu từng địa bàn là hướng đi cần thiết ở những vùng mà sinh kế của người dân vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp.
Với những địa bàn có diện tích rừng lớn, phát triển cây dược liệu và cây trồng có giá trị kinh tế dưới tán rừng đang mở ra hướng sinh kế cho người dân.
Tại thôn Khấu Ly, xã Phình Hồ, gia đình ông Giàng A Sáu có 5ha thảo quả, cho thu nhập khoảng 200 triệu đồng mỗi năm. Ở thôn Làng Nhì, gia đình ông Hờ Gàng Lồng có 3,1ha thảo quả, thu khoảng 70 triệu đồng/năm; ông Hờ Tráng Thào trồng 1,5ha sơn tra, thu hơn 40 triệu đồng/năm; còn 1,5ha sa nhân tím của gia đình ông Hờ Tồng Chi mang lại khoảng 60 triệu đồng/năm.
Theo thống kê của UBND xã Phình Hồ, diện tích các loại cây dược liệu và cây trồng có giá trị kinh tế trên địa bàn vượt 570ha. Trong đó, sơn tra chiếm hơn 350ha, thảo quả khoảng 200ha và sa nhân tím trên 20ha.
Tại xã Púng Luông, toàn xã có khoảng 57 loài cây dược liệu, tổng diện tích trồng hơn 2.340ha. Trong đó, sơn tra khoảng 1.786,8ha, thảo quả 525,3ha và sa nhân 19ha.
Dù có nhiều lợi thế, sản xuất dược liệu tại đây vẫn còn phân tán, sản phẩm chủ yếu bán tươi hoặc sơ chế, thiếu cơ sở chế biến sâu và đầu ra ổn định. Điều này khiến người dân còn dè dặt khi đầu tư vào những loại cây cần vốn lớn, thời gian chăm sóc dài. Xã đã xây dựng Đề án phát triển vùng dược liệu giai đoạn 2025-2030, dự kiến phát triển mới hơn 100ha.
Lào Cai hiện có gần 1,8 triệu dân, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 60%. Nhiều địa bàn vẫn gặp khó khăn về hạ tầng, điều kiện sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, các chương trình tạo sinh kế cần được triển khai đồng bộ với hỗ trợ vốn, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nghề và giải quyết việc làm.
Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu đào tạo nghề cho khoảng 3.000 người thuộc hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo; tư vấn, giới thiệu việc làm cho khoảng 12.000 lao động. Dự kiến khoảng 10.000 hộ được tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh.
Từ những nương dược liệu ở Lùng Phình đến các mô hình kinh tế dưới tán rừng ở Phình Hồ, có thể thấy sinh kế bền vững phải bắt đầu từ điều kiện thực tế của từng vùng và khả năng của mỗi hộ gia đình. Khi sản phẩm có đầu ra, người dân nắm được kỹ thuật và chủ động được nguồn vốn, những lợi thế về đất đai, khí hậu và tài nguyên rừng mới thật sự chuyển hóa thành thu nhập. Đó cũng là nền tảng để đồng bào vùng cao thoát nghèo bằng sức lao động và nội lực của chính mình.
