1. Tiếng cồng chiêng ngân vang, những vòng xoang nối dài trong ánh lửa, sắc màu thổ cẩm hòa cùng nhịp bước của các nghệ nhân đã tạo nên bầu không khí đặc biệt cho Festival Cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026. Diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11, với sự tham gia của 1.487 nghệ nhân, trong đó có 280 nghệ nhân đến từ 10 tỉnh, thành phố và 1.207 nghệ nhân thuộc các đội cồng chiêng, nhóm thợ thủ công của Gia Lai, festival trở thành cuộc hội ngộ của nhiều sắc màu văn hóa. Các nghệ nhân Ba Na, Gia Rai, Ê Đê, H’rê, Chăm... cùng giới thiệu những bài chiêng cổ, điệu múa truyền thống, nghi lễ gắn bó với đời sống buôn làng.
Đặc biệt, việc công bố quyết định công nhận bộ chiêng Kơ Đơ của người Gia Rai là Bảo vật quốc gia mang đến dấu ấn quan trọng. Bộ chiêng gồm tám chiếc, có niên đại khoảng cuối thế kỷ XIX. Trải qua hơn một thế kỷ, bộ chiêng được các thế hệ trong một gia đình người Gia Rai nâng niu, gìn giữ và trao truyền, hiện diện trong những nghi lễ truyền thống và sự kiện quan trọng của buôn làng. Không chỉ mang giá trị lịch sử, nghệ thuật, bộ chiêng còn kết tinh tri thức dân gian về kỹ thuật chỉnh chiêng, nghệ thuật diễn tấu cùng những phong tục, tập quán lâu đời. Trong từng thanh âm ngân vang là dấu ấn đời sống tâm linh, quan niệm về mối giao hòa giữa con người với thiên nhiên và tinh thần cố kết cộng đồng, những giá trị làm nên chiều sâu văn hóa của người Gia Rai.
2. Festival năm nay cũng cho thấy sức hấp dẫn của văn hóa bản địa đối với du khách quốc tế. Du khách từ châu Âu, châu Mỹ… lựa chọn Gia Lai để trực tiếp trải nghiệm không gian cồng chiêng, tìm hiểu phong tục, sinh hoạt cộng đồng. Điều khiến họ ấn tượng không chỉ là các màn trình diễn mà còn là sự chân thực và niềm tự hào của người dân dành cho văn hóa truyền thống. Đó cũng là hướng mở cho phát triển du lịch văn hóa Tây Nguyên. Thay vì chỉ đưa cồng chiêng lên sân khấu phục vụ du khách, các hoạt động trải nghiệm cần tạo điều kiện để công chúng tiếp cận di sản ngay trong môi trường cộng đồng.
Tuy nhiên, thách thức hiện nay là nhiều nghệ nhân am hiểu bài chiêng cổ, kỹ thuật chỉnh chiêng đã cao tuổi, trong khi việc truyền dạy cho lớp trẻ còn gặp khó khăn. Sự thay đổi trong sinh hoạt, tín ngưỡng và môi trường buôn làng cũng khiến không gian thực hành di sản bị thu hẹp đáng kể.
Tại "Đêm hội cồng chiêng" trong khuôn khổ Festival, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho rằng: “Bảo tồn không phải để văn hóa đứng yên trong quá khứ, mà để văn hóa tiếp tục sống và phát triển cùng cộng đồng. Tỉnh sẽ quan tâm nghiên cứu, kiểm kê, số hóa các giá trị có nguy cơ mai một; hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ; gìn giữ không gian văn hóa gắn với sinh kế và đời sống nhân dân… Thành công của công tác bảo tồn không chỉ được đo bằng những lễ hội lớn, mà bằng việc sau mỗi lễ hội, có thêm bao nhiêu bài chiêng cổ được lưu giữ, bao nhiêu nghệ nhân có người kế tục và bao nhiêu người trẻ tự hào tiếp nối văn hóa của cha ông”.
Từ những định hướng ấy, điều cần thiết là duy trì các đội chiêng tại buôn làng, tạo thêm không gian thực hành thường xuyên, khuyến khích thanh, thiếu niên học chiêng và nâng cao vai trò của nghệ nhân trong hoạt động truyền dạy. Phát triển du lịch cũng cần tôn trọng bản sắc nguyên gốc, tránh biến nghi lễ thiêng liêng thành những tiết mục biểu diễn đơn thuần.
