Khi chúng tôi đến khu dân cư Tiểu khu 179 của đồng bào H'Mông ở xã Đam Rông 2 (Lâm Đồng), đã được gặp rất nhiều những ông bố, bà mẹ trẻ nhưng số con đã đủ quân số “tiểu đội”. Vợ chồng Sùng A Tủa là một thí dụ. Ông bố trẻ sinh năm 1988 mà đã có tới 10 đứa con, 8 trai và 2 gái; đứa lớn nhất vừa học xong lớp 12, đứa nhỏ vừa tròn 1 tuổi. Ở nhiều buôn người Cơ Ho ở xã Sơn Điền cũng thuộc Lâm Đồng, chúng tôi lại gặp rất nhiều đứa trẻ bị các hội chứng về thần kinh và cơ thể do hậu quả của hôn nhân cận huyết.
Tảo hôn và hôn nhân cận huyết không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn để lại nhiều hệ lụy đối với cá nhân, gia đình và xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, dân số, việc chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Hiện nay, tại Tây Nguyên, tình trạng lấy chồng lấy vợ sớm vẫn xảy ra ở nhiều cộng đồng. Tình trạng hôn nhân cận huyết của người dân tộc thiểu số tuy đã giảm nhưng vẫn xảy ra ở một số dân tộc, nhất là ở các vùng sâu vùng xa, nơi dân trí thấp và có không gian cư trú khép kín.
Nhiều năm qua, các ngành, các cấp đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho đồng bào về nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Đặc biệt, các cấp Hội Liên hiệp phụ nữ đã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể liên quan đẩy mạnh công tác tuyên truyền thông qua các buổi sinh hoạt hội bằng các hình thức như tuyên truyền miệng, hội thi, nói chuyện chuyên đề, phát tài liệu, tờ rơi, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng và trang thông tin điện tử của hội... Thông qua các hoạt động, nhận thức của hội viên, phụ nữ về tảo hôn, hôn nhân cận huyết có nhiều chuyển biến tích cực.
Gần đây, trong khuôn khổ Dự án 8 về thực hiện bình đẳng giới và giải quyết các vấn đề cấp thiết liên quan đến phụ nữ và trẻ em thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 cũng đã triển khai nhiều hoạt động, trong đó có hoạt động truyền thông trực tiếp. Tại các buổi truyền thông, cán bộ, hội viên phụ nữ và người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số được theo dõi những tiểu phẩm truyền thông về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết; xem các bộ phim tài liệu nói về ảnh hưởng tiêu cực của tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết; tham gia giao lưu, trao đổi các nội dung liên quan đến tảo hôn, hôn nhân cận huyết. Đồng thời, thông qua hoạt động truyền thông trực tiếp, đại diện lãnh đạo Hội Liên hiệp phụ nữ các cấp cũng bổ sung các kiến thức về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; một số giải pháp về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; các quy định của pháp luật về hôn nhân gia đình...
Nhìn chung, thông qua các buổi truyền thông đã góp phần nâng cao nhận thức cho người dân tại các vùng nông thôn miền núi, dân tộc đặc biệt khó khăn. Từ đó, từng bước thay đổi hành vi cho cộng đồng trong việc chung tay đẩy lùi, xóa bỏ vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
