Trang chủ Trung du và miền núi phía Bắc Đồng bằng sông Hồng Bắc Trung Bộ Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên Đông Nam Bộ Đồng bằng sông Cửu Long

Đánh thức tiềm năng di sản đạo học

Tròn 950 năm kể từ khi Quốc Tử Giám ra đời (1076-2026), những giá trị về đạo học, hiền tài và truyền thống hiếu học vẫn tiếp tục được trao truyền qua nhiều thế hệ. Chuỗi hoạt động kỷ niệm dấu mốc này tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám vừa qua không chỉ gợi nhắc chiều sâu văn hiến Thăng Long mà còn mở ra những suy ngẫm về cách đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại, trở thành nguồn lực cho phát triển văn hóa và kinh tế sáng tạo của Thủ đô.

Tìm hiểu lịch sử đạo học nước Việt tại Văn Miếu - Quốc Tử GIám.
Tìm hiểu lịch sử đạo học nước Việt tại Văn Miếu - Quốc Tử GIám.

Tiếp nối mạch nguồn

Cách đây 950 năm, vào năm 1076, Vua Lý Nhân Tông cho thành lập Quốc Tử Giám, tiếp nối sự ra đời của Văn Miếu năm 1070 và khoa thi Nho học đầu tiên năm 1075. Những dấu mốc ấy đặt nền tảng cho sự phát triển của nền giáo dục, khoa cử Đại Việt, thể hiện tầm nhìn của cha ông trong việc đề cao tri thức và đào tạo nhân tài để xây dựng đất nước. Trải qua gần một thiên niên kỷ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo. Đặc biệt, 82 bia Tiến sĩ, được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới năm 2011, không chỉ lưu danh những người đỗ đạt mà còn gửi gắm quan niệm sâu sắc về trách nhiệm của người trí thức đối với quốc gia, dân tộc.

Trong Tuần lễ kỷ niệm từ ngày 8 đến 15/11, nhiều hoạt động được tổ chức nhằm đưa những giá trị ấy đến gần hơn với cộng đồng. Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành điểm hẹn của nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và giáo dục giàu ý nghĩa. Từ các hoạt động trải nghiệm đến diễn đàn học thuật như chương trình “Ánh Sao Khuê Minh Triết”, hòa nhạc cộng đồng của Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ Việt Nam, Hội thảo khoa học cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước”… không chỉ là cuộc trở về với lịch sử, mà còn khẳng định sức sống của một di sản khi những giá trị xưa được tiếp nhận, bồi đắp trong đời sống hôm nay.

Để di sản trở thành nguồn lực cho sáng tạo

Từ góc nhìn phát triển du lịch văn hóa và kinh tế sáng tạo, TS Vũ Đường Luân, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, giá trị nổi bật của Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở hệ thống di tích vật thể hay khả năng thu hút khách tham quan, mà còn ở tiềm năng chuyển hóa di sản tri thức và truyền thống đạo học thành nguồn lực sáng tạo có giá trị văn hóa, giáo dục và kinh tế. Theo ông, trong xu hướng phát triển du lịch hiện nay, du khách không còn chỉ muốn quan sát, nghe thuyết minh hay chụp ảnh lưu niệm mà mong được trực tiếp tìm hiểu, thực hành và tham gia sáng tạo. Chẳng hạn, hoạt động viết thư pháp tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ chỉ dừng ở dịch vụ giải trí nếu thiếu những câu chuyện về chữ Hán, chữ Nôm, lịch sử khoa cử và văn hóa học thuật.

Từ nhận định đó, TS Vũ Đường Luân gợi mở hướng phát triển Văn Miếu - Quốc Tử Giám thành một trung tâm học tập ngoài nhà trường. Tại đây, học sinh có thể tìm hiểu lịch sử qua hoạt động nhập vai, thực hành. Sinh viên tiếp cận các chuyên đề về Nho học, khoa cử, di sản văn bản, trong khi du khách quốc tế có cơ hội khám phá những đặc trưng của nền giáo dục Việt Nam truyền thống. Bên cạnh đó, hệ thống văn bia, kiến trúc, mỹ thuật, tư liệu và câu chuyện danh nhân còn là chất liệu phong phú cho thiết kế, xuất bản, phim tài liệu, nội dung số, nghệ thuật biểu diễn và các sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Phát triển kinh tế sáng tạo không đơn thuần là mở rộng dịch vụ thương mại. Muốn tạo ra sản phẩm có chất lượng, cần đầu tư nghiên cứu, diễn giải di sản và thiết lập cơ chế hợp tác giữa đơn vị quản lý, nhà khoa học, trường đại học, nghệ sĩ, doanh nghiệp sáng tạo và cộng đồng. Quan trọng hơn, mọi hoạt động phải bảo đảm tính xác thực, sự toàn vẹn và chức năng văn hóa của di tích.