Phát biểu ý kiến trong hội thảo “Triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2018 và đến năm 2020”, được tổ chức mới đây, tại Hà Nội, Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM) Phan Đức Hiếu nhận định, cải cách thể chế là yếu tố cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Trên thực tế, thời gian qua, cải cách TTHC đạt được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, nhìn chung tốc độ cải cách vẫn chậm và chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của DN. Thí dụ như, với việc thực hiện mục tiêu trong NQ 19 của Chính phủ, chúng ta vẫn chưa thực hiện được khi đặt mục tiêu đến năm 2015 MTKD của Việt Nam đạt mức trung bình của ASEAN 4, song đến nay khoảng cách còn rất xa.
Viện trưởng Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Bùi Tất Thắng cũng cho biết, cải cách thể chế tuy có những bước tiến nhưng vẫn chậm. “Trên nóng, dưới lạnh” là tình trạng còn khá phổ biến. Hệ thống văn bản pháp luật chưa chuẩn và chưa đủ “chất”. Trong khi chúng ta đã nhận định kinh tế tư nhân (KTTN) có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và ưu tiên phát triển, thì thành phần kinh tế này vẫn gặp vô vàn khó khăn, rào cản. Thêm vào đó, năng suất lao động của Việt Nam còn thấp, do chất lượng nguồn nhân lực còn kém, máy móc công nghệ lạc hậu. Trong khi nền kinh tế đang còn phụ thuộc nhiều vào các dự án (DA) đầu tư nước ngoài để làm đòn bẩy phát triển thì chất lượng các DA lại chưa cao. Việc chuyển giao công nghệ chưa được như kỳ vọng. Đầu tư dàn trải...
Trước thực trạng đó, các chuyên gia kinh tế cho rằng, thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục tập trung tháo gỡ “nút thắt” về thể chế, với sự nỗ lực mạnh mẽ và tập trung lớn của các cấp, các ngành từ T.Ư tới địa phương, của các thành phần kinh tế và cộng đồng DN.
Ông Phan Đức Hiếu khẳng định, Chính phủ đã chỉ đạo xóa bỏ mạnh mẽ các điều kiện kinh doanh. Do đó, các bộ, ngành cần nghiêm túc thực hiện và thực hiện hiệu quả. Trong đó, việc tiên quyết là thay đổi tư duy trong bộ máy hành chính, từng bước bám sát trình độ tư duy của thế giới. Điều đáng chú ý ở đây là cần thay đổi tư duy từ ở cấp nhân viên, chuyên viên chứ không chỉ dừng lại ở tầm lãnh đạo.
Theo các chuyên gia, cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 với công nghệ tự động hóa sẽ tạo ra diện mạo mới cho các ngành nghề trong nền kinh tế. Việc bám sát và ứng dụng công nghệ là giải pháp rất tốt, gỡ nút thắt về năng suất lao động của Việt Nam hiện nay.
Cũng về vấn đề này, ngày 16-5, tại Diễn đàn khoa học công nghệ với DN Việt Nam trong CMCN 4.0 do Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội (QH) và Viện đào tạo, tư vấn và phát triển kinh tế, Câu lạc bộ các nhà Công thương Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cho rằng, trước xu thế không thể đảo ngược của cuộc cách mạng này, cả Nhà nước và các DN đang bộc lộ nhiều hạn chế và đưa ra khuyến nghị, cần có nhận thức đúng đắn để bắt kịp xu thế phát triển chung.
Thực tế, trong khi cuộc CMCN 4.0 đã và đang diễn ra sôi động trên toàn cầu với nhiều cơ hội mới thì dường như DN của Việt Nam vẫn đang “ngơ ngác”, dẫn Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2016-2017 của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội Phan Xuân Dũng chỉ rõ, trình độ công nghệ của Việt Nam chỉ đứng thứ 92/138 quốc gia được khảo sát; chỉ số đánh giá về công nghệ chỉ đứng thứ 106; tiếp thu công nghệ đứng thứ 78… Đặc biệt, năng lực sáng tạo, đổi mới đứng thứ 73/138 quốc gia. Những điều này khiến các DN của chúng ta khó tham gia những DA lớn, chuỗi cung ứng cho các tập đoàn lớn để sản xuất và xuất khẩu. Nếu vẫn chưa coi đổi mới công nghệ, sáng tạo công nghệ là sự sống còn của DN thì việc cạnh tranh về năng suất, chất lượng sản phẩm của các DN Việt Nam sẽ gặp vô vàn khó khăn khi chúng ta đang bước vào cuộc chơi lớn, mới và biến đổi nhanh chóng trên nền tảng trí tuệ cao của nhân loại.
Bàn về giải pháp, Chủ tịch Hiệp hội DN đầu tư nước ngoài Nguyễn Mại cho biết, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển khu vực tư nhân chính là hai trụ cột giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững. Do đó, thời gian tới, nước ta cần tiếp tục mở rộng cánh cửa hơn để thu hút đầu tư thông qua việc cải cách TTHC. Đây đồng thời cũng là yếu tố giúp DN tư nhân phát triển. Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng DA, coi trọng đúng mức và linh hoạt về chính sách để “hút” các nhà đầu tư tiềm năng lớn.
Đặc biệt, phát biểu ý kiến chỉ đạo tại hội thảo, Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, chúng ta cần cải cách thể chế theo tư duy mới, phải đổi mới mạnh mẽ để không tạo ra những cản trở không đáng có. Cuộc CMCN 4.0 là cơ hội “ngàn năm có một” giúp các nước đang phát triển thay đổi công nghệ, phương thức cũng như mô hình sản xuất, nâng cao chất lượng sản xuất để thông qua đó thu hẹp khoảng cách với các quốc gia phát triển trên thế giới.
