Chủ trương nhân văn
Những năm qua, nhiều chính sách của Đảng và Nhà nước giúp người chấp hành án phạt tù có điều kiện nâng cao đời sống tinh thần trong trại cải tạo. Đặc biệt Chương trình số 2645/CTr-BVHTTDL-BCA ngày 8/8/2014 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Bộ Công an về việc phối hợp tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao trong các trại giam, trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng giai đoạn 2014-2018, nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho phạm nhân, đã góp phần tạo môi trường giáo dục cải tạo lành mạnh, giúp nhiều phạm nhân yên tâm cải tạo, tích cực rèn luyện thể chất, nhân cách và lối sống.
Trong không khí đó, các hội thi “Tiếng hát tình đời” cũng được tổ chức trong các trại giam, khơi dậy không khí thi đua cải tạo, phong trào văn hóa, văn nghệ. Thiếu tá Nguyễn Văn Quang, cán bộ Trại giam Hoàng Tiến (Hải Dương), chia sẻ: “Đội văn nghệ của Trại giam Hoàng Tiến hoạt động khá sôi nổi. Qua các hội thi, buổi diễn, nhiều phạm nhân đã nhận thức rõ hơn về những lỗi lầm của mình, tích cực hơn trong lao động, sản xuất.
Tại buổi tập văn nghệ của các thành viên Đội văn nghệ Trại giam Quảng Ninh (thuộc Tổng cục VIII, Bộ Công an), không khí diễn ra vui vẻ. Bên dưới, các phạm nhân trong giờ nghỉ cùng dõi xem. Đội trưởng văn nghệ, phạm nhân Nguyễn Thế Quảng (quê tại phường Quảng Yên, thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh) được gọi là “cây văn nghệ” của trại giam. Quảng sinh năm 1979, 21 tuổi anh ra thị xã Móng Cái (Quảng Ninh) làm ăn. Tại đây, Quảng đã móc nối với một số thanh niên cùng quê, những người dân làm thuê tại Móng Cái tạo thành nhóm chuyên làm thuê, coi chợ, bốc hàng, trông xe, buôn lậu. Cũng tại đây, Quảng đã gặp chị Hà Thị Tuyết Nhung, là người dân gốc ở Móng Cái và hai người tiến tới hôn nhân. “Em lấy vợ khá sớm cán bộ ạ. Trước khi em vào trại giam thì em đã có ba con đấy. Khi đó, chúng em đã có đủ số người lên đến hàng trăm. Cũng có đánh nhau với các nhóm khác để dành địa bàn làm ăn. Tất nhiên em là anh cả. Có anh em đông thì người khác đỡ bắt nạt, với lại như thế việc làm ăn cũng dễ dàng hơn. Nhưng chúng em lại bị bắt vì phạm tội cưỡng đoạt tài sản”, Nguyễn Thế Quảng thổ lộ...
Lúc này, Quảng chia sẻ: “Lúc em nhận ra thì em cải tạo tốt lắm. Hiện em cải tạo ở đội 37, chuyên làm hàng mã, tiền vàng, cũng có sáng kiến làm sao để rút ngắn công đoạn mà sản phẩm vẫn đẹp, đạt hiệu quả. Rồi các cán bộ trông coi trong trại đã phát hiện ra giọng hát của em. Em được bầu làm Đội trưởng văn nghệ, hướng dẫn, tập cho anh em hát để phục vụ các sinh hoạt trong trại. Năm 2016, trong Hội thi “Tiếng hát tình đời”, do cụm 2 tổ chức tại Trại giam Hoàng Tiến (Hải Dương), chúng em đã tham gia và đoạt giải nhì toàn đội”.
Hiện nay, Quảng đang cùng 11 thành viên, ngoài việc chấp hành cải tạo theo quy định, tiếp tục tập dượt các tiết mục múa, kịch để bước vào Hội thi “Tiếng hát tình đời” lần 3 diễn ra vào tháng 9-2018.
Trong những ngày tháng tìm hiểu đời sống cải tạo của các phạm nhân, tôi cũng ấn tượng với phạm nhân Phùng Trọng Tài, đang cải tạo tại Trại giam Nam Hà, đóng trên địa bàn xã Ba Sao (Kim Bảng, Hà Nam). Tài sinh năm 1984, quê gốc tại Giao Thủy (Nam Định), không những là một “cây” văn nghệ của trại giam, Tài còn có khả năng sáng tác bài hát và diễn trên sân khấu… Mấy năm đầu nhập trại, tâm trạng của Tài rất kém, phải đến khi được các cán bộ quản giáo tận tình chia sẻ, chỉ cho cái đúng, cái sai, Tài mới an tâm cải tạo. Trong Hội thi “Tiếng hát tình đời” lần II năm 2016, Tài đã đoạt giải nhất và là ca sĩ đặc biệt nhất của toàn Hội thi.
Niềm tin hướng thiện
Đó chỉ là hai trong số hàng chục phạm nhân có “giọng ca vàng” trong trại giam. Qua chia sẻ với các phạm nhân, chính sự động viên, khích lệ và giúp đỡ của giám thị trại giam, các cán bộ làm công tác giáo dục đã khiến phạm nhân “tự mềm tính”, hòa đồng hơn với mọi người. Chứng kiến Hội thi “Tiếng hát tình đời” diễn ra vào đầu tháng 9-2016, tại Trại giam Hoàng Tiến, tôi cảm nhận rõ tiếng hát đang khơi dậy lòng thiện từ chính các phạm nhân. Những diễn viên đặc biệt này đã thật sự lột xác, với những bộ trang phục biểu diễn trên sân khấu. Họ đã diễn hết mình và khiến những người chứng kiến xúc động.
Tham gia Hội thi tại cụm, có gần 130 diễn viên không chuyên là các phạm nhân cùng sự hỗ trợ của cán bộ cụm trại giam số 2 gồm: Trại giam Hoàng Tiến, Trại giam Xuân Nguyên, Trại giam Nam Hà, Trại giam Quảng Ninh, Trại giam Ngọc Lý, Trại giam Thanh Xuân, Trại giam Suối Hai. Chia sẻ nỗi niềm, Phạm nhân Phùng Trọng Tài (Trại giam Nam Hà), cho hay: Diễn viên được chở đến hội diễn, ở đó các phạm nhân đã thể hiện được khát vọng và rất tự tin. Nếu sau này ra đời cũng được tự tin và đón nhận, thì các phạm nhân có cơ hội làm lại cuộc đời”.
Tham gia vở kịch “Vết trượt”, phạm nhân Nguyễn Thị Hồng, 33 tuổi, trú tại Mạo Khê (Quảng Ninh), đang cải tạo tại Trại giam Hoàng Tiến từng là cán bộ của ngành than, phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, án bốn năm. Hồng từng có thời gian học ba năm tại Trường cao đẳng Văn hóa - nghệ thuật Quảng Ninh nên có khả năng diễn xuất tốt. Kết thúc, vở kịch của Hồng có đoạn thoại: “Đã có lúc mẹ đã sợ trời mưa. Nhưng nếu chúng ta cứ sợ trời mưa thì làm sao thấy được những ngày nắng đẹp đúng không con?”. Đó cũng là tâm sự nữ phạm nhân này gửi gắm với mọi người, nếu đã trượt ngã phải nỗ lực đứng lên. Còn phạm nhân Trần Đình Trọng (quê gốc ở phường Bãi Cháy, Hạ Long), cải tạo tại Trại giam Quảng Ninh đã hóa thân rất tốt vào nhân vật đứa con trong vở kịch “Đứa con lầm lỗi”, bởi đứa con đó chính là Trọng - một người từng học giỏi, ngoan ngoãn, là niềm tự hào của gia đình, thầy, cô giáo. Thế nhưng, vì ham chơi, đua đòi, Trọng đã sa ngã, phải trả giá sáu năm tù giam cho tội cướp tài sản và tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có. Vở kịch đã đem lại cho khán giả sự lay động, truyền lửa cho các phạm nhân khác trong hành trình vượt qua chính mình.
Ngoài các chương trình văn nghệ, tại các trại giam trên cả nước, công việc phát triển phong trào văn hóa - văn nghệ, góp phần làm giàu đời sống tinh thần của phạm nhân cũng được triển khai tích cực. Đặc biệt Tổng cục VIII (Tổng cục Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp) cũng đã phát động Chương trình “Những bức thư gửi lời xin lỗi” trên toàn bộ các trại giam Tổng cục quản lý, nhằm khơi gợi sự ăn năn, hối cải của các phạm nhân với gia đình, xã hội, với tinh thần “vượt qua bóng tối và sự vấp ngã để đứng dậy”. Hai cuốn sách của chương trình gồm những bức thư đạt giải cao, có giá trị giáo dục đã được NXB Công an Nhân dân in số lượng lớn, đưa vào các trại giam để cán bộ và phạm nhân cùng đọc.
Về điều này, Trung tá Nguyễn Như Ngọc, Phó Giám thị Trại giam Quảng Ninh, cho hay: Với các phạm nhân, việc ổn định tinh thần của họ là cực kỳ quan trọng. Trong đó việc phát hiện năng khiếu của họ, để họ có cơ hội giao lưu, rèn luyện là điều rất hiệu quả trong quá trình cải hóa người lầm lỗi.
Lời Trung tá Nguyễn Như Ngọc cũng được chứng thực, khi tôi đến thăm Trại giam số 5, đóng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Rất nhiều tiết mục văn nghệ đã lấy nước mắt của khán giả như ca khúc “Đất nước lời ru”, “Tiếng hát tình đời - vòng tay yêu thương”… do các phạm nhân thể hiện. Tại đây, nhiều phạm nhân có khả năng hội họa, uốn tỉa cây cảnh, tạc tượng đá cũng “có đất dụng võ”. Tự tin thể hiện bản thân mình, “nói” với cuộc đời, gia đình bằng nội tâm và niềm tin hối cải, nhiều phạm nhân được giảm án, đặc xá và trở về tái hòa nhập cộng đồng.
