Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 đã tạo lập những cơ chế đột phá, vượt trội để bảo vệ môi trường. Trong đó, điểm nổi bật là Luật đã đề ra giải pháp hỗ trợ tổ chức, cá nhân chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch; đầu tư phát triển hạ tầng giao thông sử dụng năng lượng sạch; có các điều khoản hạn chế sử dụng phương tiện giao thông phát thải gây ô nhiễm môi trường.
Tại Hội nghị lần thứ 20, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội khóa 17, Bí thư Thành ủy Hà Nội Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh: “Một trong những nội dung quan trọng của thành phố thời gian tới là khắc phục triệt để, có hiệu quả, tạo sự chuyển biến tích cực trong bảo đảm môi trường nước thải, rác, không khí”. Thực hiện Điểm a, Khoản 2, Điều 28, Luật Thủ đô, tại Kỳ họp thứ 20 vào tháng 12/2024, Hội đồng nhân dân thành phố đã thông qua Nghị quyết quy định thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam, Luật Thủ đô (sửa đổi) với các điều, khoản quy định cụ thể về vấn đề môi trường sẽ là khung pháp lý để chính quyền và nhân dân cùng thực hiện.
Thành phố Hà Nội đã xác định lộ trình thực hiện vùng phát thải thấp theo hai giai đoạn: Từ năm 2025-2030, Hà Nội thực hiện thí điểm vùng phát thải thấp ở một số khu vực trên địa bàn quận Hoàn Kiếm, Ba Đình, khuyến khích các địa phương khác lập vùng phát thải thấp; từ năm 2031 trở đi, các khu vực trên địa bàn thành phố có một trong các tiêu chí quy định tại Điều 4 của Nghị quyết phải thực hiện vùng phát thải thấp.
Khí thải từ phương tiện giao thông được cho là chiếm tới 70% nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí của Hà Nội. Theo số liệu của Sở Giao thông vận tải Hà Nội, thành phố hiện có tới hơn 8 triệu phương tiện giao thông; trong đó có khoảng 1,1 triệu ô-tô và 6,9 triệu xe máy. Bên cạnh đó, còn có hơn 1 triệu phương tiện từ các tỉnh, thành phố khác thường xuyên lưu thông trên địa bàn. Tỷ lệ gia tăng phương tiện giao thông bình quân 5%/năm. Vì thế, mặc dù thành phố đã thực hiện rất nhiều giải pháp, song tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường vẫn diễn biến phức tạp.
Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố cũng là cơ sở pháp lý quan trọng giúp thành phố sớm hiện thực hóa lộ trình hạn chế xe cơ giới cá nhân nhằm giảm khí thải gây ô nhiễm môi trường. Theo đó, các phương tiện giao thông hoạt động ở vùng thực hiện phát thải thấp phải đáp ứng tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt; phương tiện không đạt tiêu chuẩn sẽ bị hạn chế hoặc phải trả phí. Với tiêu chí đã xác định, hầu hết các vùng phát thải thấp sẽ nằm trong trung tâm, khu vực 12 quận nội thành. Giải pháp để thực hiện vùng phát thải thấp bao gồm ba nhóm chính: Biện pháp giao thông bền vững; biện pháp kinh tế; giám sát và đánh giá vùng phát thải thấp.
Để thực hiện được lộ trình, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Hà Nội cần một kế hoạch khả thi và có rất nhiều việc phải làm, nhu cầu vốn đầu tư cũng rất lớn. Trong đó, nền tảng là việc tăng cường năng lực cho vận tải hành khách công cộng để có điều kiện hạn chế xe cá nhân, đồng thời, khuyến khích người dân chuyển sang phương tiện “xanh”, sử dụng năng lượng sạch. Ngoài ra, cần sự đáp ứng về hệ thống giao thông tĩnh, bến, bãi, chỗ đỗ xe… để người dân dễ dàng chuyển đổi phương tiện giao thông khi có nhu cầu đi vào vùng phát thải thấp. Vỉa hè cho người dân đi bộ một cách an toàn, thuận lợi cũng là yêu cầu đặt ra để hỗ trợ cho thói quen sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
