Theo đồ án Quy hoạch Thủ đô 2021-2030, tầm nhìn 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Hà Nội đến 2045, tầm nhìn 2065, Thủ đô chuyển từ đơn cực sang đa cực, tổ chức thành năm vùng đô thị, hình thành ba thành phố. Số đô thị vệ tinh giảm từ năm đô thị xuống hai đô thị vệ tinh gồm Sơn Tây và Phú Xuyên.
Trong nhiệm kỳ 2026-2030, nhiệm vụ mở rộng không gian đô thị được thành phố đặc biệt chú trọng. Hà Nội sẽ phát triển theo mô hình chùm đô thị, đa cực, đa trung tâm; định vị lại vai trò và chức năng của các đô thị vệ tinh. Cùng với đó, quy hoạch, đầu tư, phát triển đô thị hai bên sông Hồng, sông Đuống, lấy sông Hồng là trục cảnh quan trung tâm, biểu tượng phát triển mới của Thủ đô.
Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, về tổng quan, mô hình phát triển đô thị đa cực-đa trung tâm của Hà Nội cần được đẩy nhanh tiến độ hình thành với mục tiêu hỗ trợ, chia sẻ gánh nặng cùng đô thị trung tâm, giúp giảm tải áp lực dân số, hạ tầng, môi trường tại khu vực nội đô. Mục tiêu cụ thể được xác định, Sơn Tây được quy hoạch trở thành đô thị văn hóa-lịch sử, phát huy giá trị di sản lâu đời. Phú Xuyên được định hướng thành trung tâm logistics, đóng vai trò đầu mối giao thông và trung chuyển hàng hóa.
Không còn là đô thị vệ tinh, nhưng khu vực Hòa Lạc được định hướng xây dựng thành trung tâm khoa học công nghệ và đào tạo, với hạt nhân là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học quốc gia Hà Nội. Khu vực Sóc Sơn tập trung phát triển công nghiệp sạch và dịch vụ. Khu vực Xuân Mai tập trung phát triển công nghiệp-dịch vụ, giúp Hà Nội hình thành nên nhiều trung tâm kinh tế mới thay vì chỉ tập trung vào khu vực đô thị trung tâm.
Để tạo những động lực tăng trưởng từ phát triển đô thị, Hà Nội cần vượt qua những “điểm nghẽn”. Đầu tiên là sự thiếu đồng bộ của thể chế, chính sách; dữ liệu thống kê. Bản đồ phân khu theo ranh giới hành chính cũ đang tạo ra những khó khăn không nhỏ trong công tác quy hoạch. Việc phân quyền, phân cấp trong quản lý, phát triển đô thị được thành phố đặc biệt quan tâm, nhưng cần thời gian để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cũng như bố trí nhân lực.
Liên kết hạ tầng là vấn đề mấu chốt cho phát triển đô thị vệ tinh, nhưng đang là một hạn chế cần khắc phục. Kiến trúc sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Nghiêm cho biết, liên kết hạ tầng trong quy hoạch cần sớm được “chuyển hóa” thành các dự án. Tuy nhiên, để thực hiện được, đòi hỏi thành phố cần phân bổ nguồn lực một cách hợp lý. Trong những việc cần làm ngay, nhiều chuyên gia cho rằng, Hà Nội cần tiến hành cập nhật ngay hệ thống dữ liệu GIS theo ranh giới mới, tích hợp AI dự báo tăng trưởng, đồng thời thực hiện thí điểm chủ trương khai thác quỹ đất hai bên đường Vành đai 4-Vùng Thủ đô để tạo nguồn lực. Thành phố cần ưu tiên nguồn lực cho phát triển và quản lý đô thị theo mô hình định hướng giao thông công cộng (TOD). Từ đó kết nối các chuỗi đô thị với đô thị trung tâm, đô thị phía bắc sông Hồng, phía tây thành phố, hình thành các không gian phát triển và cực tăng trưởng mới trong tương lai.
Để đô thị vệ tinh phát triển cần thu hút được người dân đến sinh sống, làm việc. Vì vậy, đô thị không chỉ có nhà ở mà cần có đủ hệ thống hạ tầng, trường học, bệnh viện, dịch vụ giải trí và quan trọng hơn hết là việc làm. Cùng với đó, thành phố cần có chính sách ưu đãi hiệu quả để doanh nghiệp chủ động di chuyển ra các đô thị vệ tinh. Khi có được hạ tầng đồng bộ và cơ chế, chính sách đủ mạnh, Hà Nội sẽ trở thành đô thị đa cực, xanh và năng động.
