WHO giảm quy mô hoạt động
Tổng Giám đốc WHO Ghebreyesus bày tỏ với các nước thành viên rằng, tình trạng thiếu hụt đột ngột nguồn tài trợ cho ngân sách khiến WHO không còn lựa chọn nào khác ngoài việc giảm quy mô hoạt động và cắt giảm số nhân viên. Ông Ghebreyesus dẫn số liệu cho thấy quỹ lương của WHO để chi trả cho nhân viên trong giai đoạn 2026-2027 sẽ thiếu hụt khoảng 560-650 triệu USD, tương đương 25% tổng chi phí nhân sự hiện tại của cơ quan này. Lý do là Mỹ đã ngừng các khoản đóng góp của nước này cho năm 2024 và 2025, trong khi một số nước khác cũng cắt giảm viện trợ phát triển chính thức. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa với việc cắt giảm 25% số lượng nhân sự. Mặc dù không nêu rõ con số cụ thể, song người đứng đầu WHO cho biết sẽ phải “chia tay một số lượng đáng kể đồng nghiệp”. Thống kê cho thấy WHO hiện có hơn 8.000 nhân viên trên toàn cầu.
Theo Tổng Giám đốc WHO, việc cắt giảm nhân sự dự kiến ảnh hưởng nhiều nhất đến trụ sở chính của WHO ở Geneva (Thụy Sĩ), trong đó bắt đầu từ các vị trí quản lý cấp cao. Theo đó, số lãnh đạo cấp cao tại trụ sở sẽ giảm từ 12 xuống còn 7 người. Số đơn vị chức năng chuyên môn trực thuộc trụ sở chính cũng sẽ giảm hơn một nửa, từ 76 xuống còn 34 đơn vị. Trong khi đó, các văn phòng khu vực của WHO sẽ bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau, trong đó đề cập đến khả năng đóng cửa một số văn phòng đặt tại các quốc gia phát triển. Trong bối cảnh đó, Tổng Giám đốc Ghebreyesus cho biết, WHO sẽ chuyển hướng tập trung vào hỗ trợ các quốc gia giảm phụ thuộc vào viện trợ và tăng cường năng lực tự lực.
Mỹ vốn là nhà tài trợ lớn nhất của WHO. Trong giai đoạn 2022-2023, Mỹ đã đóng góp 1,3 tỷ USD cho ngân sách của WHO, chủ yếu thông qua các khoản tài trợ tự nguyện cho các dự án cụ thể thay vì đóng góp phí thành viên cố định. Tuy nhiên, từ khi lên nắm quyền nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cắt giảm mạnh các khoản viện trợ nước ngoài và “đóng băng” hầu hết các khoản hỗ trợ, bao gồm cả các dự án y tế toàn cầu, kéo theo những tác động nghiêm trọng, đặc biệt tại các nước đang phát triển. WHO cũng đang chuẩn bị khả năng Mỹ sẽ rút khỏi cơ quan y tế này của LHQ từ tháng 1/2026.
Nguy cơ gián đoạn tiêm chủng
LHQ cảnh báo tác động của việc cắt giảm tài trợ toàn cầu, do Mỹ dẫn đầu, đối với việc tiêm chủng ở trẻ em. Theo đó, nguy cơ gián đoạn tiêm chủng ở trẻ nhỏ do việc cắt giảm viện trợ sẽ tương tự như trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Theo báo cáo từ các văn phòng đại diện của WHO tại 108 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thấp hồi đầu tháng 4 này, việc cắt giảm viện trợ đã gây ảnh hưởng đáng kể tới hoạt động tiêm chủng thông thường và khẩn cấp tại gần 50% số nước từng tiếp nhận viện trợ.
Trong một thông cáo chung, WHO, Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) và Liên minh toàn cầu về vaccine và tiêm chủng (GAVI) cho hay, việc cắt giảm tài trợ cũng làm giảm nguồn cung vaccine và cản trở hoạt động giám sát dịch bệnh. Theo thông cáo chung, đại dịch Covid-19 đã khiến tỷ lệ tiêm chủng cho trẻ em bị thụt lùi nghiêm trọng nhất trong một thế hệ. Dự báo các đợt cắt giảm viện trợ của Mỹ - quốc gia từng là nhà tài trợ lớn nhất thế giới - cũng có thể dẫn đến hệ lụy tương tự. Bà Sania Nishtar, Giám đốc điều hành GAVI, cho biết có thể ngăn chặn nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm nếu nhóm này được tài trợ đầy đủ. GAVI đang kêu gọi các nước, tổ chức đóng góp 9 tỷ USD cho hoạt động tiêm chủng trong giai đoạn 2026-2030.
Các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm, bao gồm bệnh sởi, viêm màng não và sốt vàng da, đã gia tăng trên toàn cầu. Các cơ quan y tế cho biết, những trường hợp mắc sởi liên tục tăng mỗi năm kể từ năm 2021, trong khi bệnh viêm màng não tăng đột biến ở châu Phi vào năm ngoái. Các trường hợp sốt vàng da cũng đang tăng trở lại. Tháng 3 vừa qua, theo một tài liệu nội bộ, cùng với việc cắt giảm tài trợ cho UNICEF và WHO, chính quyền Mỹ có kế hoạch cắt khoản đóng góp khoảng 300 triệu USD hằng năm cho GAVI. Đây là một phần trong kế hoạch điều chỉnh viện trợ nước ngoài để phù hợp hơn với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”.
