Cơm nấu từ tấm thường mềm và thơm hơn gạo. Tuy nhiên ngày nay, do nhu cầu của thị trường lớn, tấm không đủ cung cấp, nhiều nơi thường sử dụng gạo nguyên rồi đập bể làm tấm “giả”. Trái lại, cơm tấm ở Long Xuyên vẫn sử dụng tấm truyền thống, người địa phương gọi là tấm mẳn. Và dường như để “đồng điệu” với cơm, các thành phần ăn kèm cũng được xắt nhỏ bao gồm thịt khìa, trứng kho, bì sợi, dưa chua…
Thông thường, để chế biến cơm tấm Long Xuyên, người nấu mất trung bình khoảng hai giờ. Dù món ăn nầy được chế biến không cầu kỳ, nhưng đòi hỏi người nấu có kinh nghiệm, sự khéo léo và tinh tế. Sau khi chế biến, trước mắt bạn là dĩa cơm tấm Long Xuyên với đầy đủ mầu sắc và hương vị đặc trưng, ngon khó cưỡng. Nước mắm dùng cho món ăn này là nước mắm chua ngọt, được pha chế đặc sánh, giúp hương vị dĩa cơm thêm nồng nàn. Tuy nhiên, ở một số quán cơm tấm lâu đời, nước chan cơm không phải là nước mắm, mà là nước sốt thịt khìa. Một số quán lại vừa chan một lớp nước sốt thịt khìa, vừa sử dụng nước mắm. Ăn cơm tấm Long Xuyên đúng phong cách người Long Xuyên là sau khi chan nước mắm hoặc nước sốt, thực khách sẽ trộn đều các thành phần trong dĩa cơm với nhau.
Không biết từ bao giờ, cơm tấm Long Xuyên đã trở thành một phần trong căn cước văn hóa của đô thị sông nước này. Gắn bó là vậy, nhưng món ăn ấy có từ khi nào và nguồn gốc ra sao? Câu hỏi đó dường như đến nay chưa ai có thể trả lời trọn vẹn. Cơm tấm Long Xuyên có khả năng được biến tấu từ cơm xá xíu của người Hoa. Hai món ăn này có một số điểm giống nhau như sử dụng thịt khìa chứ không phải thịt nướng, thịt xắt mỏng chứ không để nguyên miếng, cơm chan nước sốt thịt khìa, ăn kèm với dưa chua… Điểm khác là cơm tấm Long Xuyên sử dụng thịt xắt nhỏ hơn, có thêm trứng kho xắt nhỏ, bì sợi, nước mắm… Con đường có thể được xem là “đường cơm tấm” ở Long Xuyên là đường Thoại Ngọc Hầu ở phường Mỹ Long, cũng chính là dãy phố mà đông đảo người Hoa đã cư trú từ lâu đời.
Năm 2023 vừa qua, cơm tấm Long Xuyên đã xác lập kỷ lục châu Á về giá trị ẩm thực và đặc sản, do Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận.
