ĐỔI MỚI TƯ DUY SẢN XUẤT
HTX Bechamp Đắk Nông được thành lập năm 2021, với số vốn ban đầu là 24 triệu đồng và 8 thành viên tham gia sản xuất cà-phê. Đến nay, sau 4 năm hoạt động, HTX đã có 40 thành viên với hơn 120 ha đất nông nghiệp, bao gồm 70 ha cà-phê và khoảng 50 ha trồng hồ tiêu, sầu riêng, bơ… đều được canh tác theo quy trình hữu cơ. Hiện đã có 18 ha cà-phê được chứng nhận hữu cơ quốc gia, sản lượng đạt khoảng 42 tấn mỗi vụ. Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, HTX Bechamp đã đầu tư hơn 7 tỷ đồng xây dựng nhà máy chế biến cà-phê bột đạt chuẩn hữu cơ, vừa tạo đầu ra ổn định, vừa nâng tầm giá trị sản phẩm. Năm 2024, sản phẩm cà-phê bột của HTX đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường lớn hơn.
Giám đốc HTX Bechamp Đắk Nông Hà Công Xã cho biết, ngay từ đầu, HTX đã xác định hướng đi: Sản xuất cà-phê hữu cơ gắn với bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất; đồng thời, các thành viên còn là người đồng hành trong hành trình thay đổi tư duy làm nông nghiệp. Để tăng hiệu quả, HTX xây dựng hội đồng khoa học gồm các chuyên gia đầu ngành, tự nghiên cứu và sản xuất các chế phẩm vi sinh vật bản địa, giúp cải tạo đất và chăm sóc cây trồng hiệu quả với chi phí thấp. HTX Bechamp không chỉ là nơi sản xuất cà-phê hữu cơ, mà còn là hình mẫu chuyển đổi tư duy từ nông nghiệp hóa học sang nông nghiệp sạch, từ sản xuất đơn lẻ sang mô hình liên kết, từ chạy theo năng suất sang chú trọng chất lượng và môi trường.
Trong khi đó, chứng kiến nông dân địa phương thúc ép cây trồng bằng các loại phân bón hóa học để tăng năng suất, dùng thuốc bảo vệ thực vật xử lý sâu bệnh gây ô nhiễm môi trường, bà Nguyễn Thị Toản ở xã Quảng Sơn, huyện Đắk Glong đã đứng ra vận động các hộ dân chuyển đổi canh tác theo hướng hữu cơ. Ban đầu gặp nhiều khó khăn, nhưng bằng sự kiên trì và trách nhiệm với cộng đồng, bà Toản đã liên kết được một số hộ thực hiện mô hình vườn mẫu cho sản phẩm sạch, giá bán cao, đầu ra ổn định. Từ kết quả này, nhiều người dân trong vùng đã chủ động liên kết cùng sản xuất theo quy chuẩn chứng nhận. Đến nay, bà Toản đã thành lập được HTX Nông nghiệp-Dược liệu-Dịch vụ thương mại Thịnh Phát do bà làm Giám đốc, với 201 thành viên và thành viên liên kết sản xuất trên diện tích gần 800 ha gồm cà-phê, hồ tiêu, dược liệu, rau, củ, quả.
Nhiều thành viên HTX mạnh dạn chuyển đổi những vùng trồng cà-phê cằn cỗi, nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước bởi hạn hán sang trồng cải thảo VietGAP mang lại lợi nhuận khoảng 200 triệu đồng/ha/năm. Hiện, HTX đang liên kết về đầu ra cho cải thảo với Công ty CJ Foods Việt Nam ở Long An để chế biến cải thảo làm kim chi xuất khẩu sang Hàn Quốc; liên kết bao tiêu các sản phẩm cà-phê, hồ tiêu cho thành viên, nông dân với giá cao hơn so với sản xuất bình thường. Năm 2016, ông Đặng Tấn Huynh ở xã Nhân Cơ, huyện Đắk R'lấp liên kết với Công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà sản xuất hồ tiêu bền vững. Sau đó, ông vận động, liên kết với 10 hộ sản xuất hồ tiêu trên địa bàn để thành lập Hợp tác xã Hồ tiêu hữu cơ Đồng Thuận do ông làm Chủ tịch Hội đồng quản trị. Ông Huynh cho biết, ban đầu HTX chỉ có 11 thành viên với 60 ha hồ tiêu hữu cơ. Sau đó, thấy giá bán cao hơn, bảo vệ môi trường tốt, an toàn cho sức khỏe người sản xuất nên số nông hộ tham gia tăng lên 30 thành viên và diện tích sản xuất tăng hơn 80 ha, hồ tiêu đạt tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ.
Không dừng lại ở việc hỗ trợ kỹ thuật, HTX còn đóng vai trò cầu nối, mắt xích liên kết giữa nông dân và thị trường. Hiện, HTX đang liên kết với 2 công ty lớn để tiêu thụ sản phẩm cho thành viên; mỗi năm tiêu thụ khoảng 80 tấn hồ tiêu hữu cơ xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc và một số nước châu Âu.
THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Tỉnh Đắk Nông hiện có 3 Liên hiệp HTX nông nghiệp và 259 HTX nông nghiệp với tổng số hơn 5.000 thành viên, số lao động thường xuyên trong các HTX ước khoảng 4.000 người, tổng vốn điều lệ của các HTX khoảng 100 tỷ đồng, doanh thu bình quân của HTX năm 2024 ước đạt 1,5 tỷ đồng.
Theo đánh giá, thời gian qua các HTX đã tập hợp được lực lượng sản xuất phát triển theo hướng bền vững, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi; nhất là đối với cây trồng chủ lực của tỉnh như cà-phê, hồ tiêu được mở rộng diện tích, phát triển theo hướng tập trung, liên kết sản xuất hình thành vùng nguyên liệu hàng hóa. Ngày càng có nhiều HTX kiểu mới với chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm hoàn chỉnh từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ.
Toàn tỉnh hiện có 37 chuỗi giá trị sản phẩm cà-phê, tiêu, rau đậu, củ quả, lúa gạo và chăn nuôi do các HTX xây dựng. Có 26 sản phẩm của 23 HTX đạt chứng nhận sản phẩm OCOP, trong đó có 5 sản phẩm đạt 4 sao, 21 sản phẩm đạt 3 sao. Nhiều mặt hàng nông sản của các HTX trên địa bàn tỉnh đạt chứng nhận UTZ, Oganic, EU, UDA, YAZ, Fairtrade, tiêu chuẩn hữu cơ, tiêu chuẩn ngành hàng đáp ứng thị trường xuất khẩu khu vực và quốc tế. Cụ thể, sản phẩm chanh dây của HTX Tia Sáng ở thành phố Gia Nghĩa xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc khoảng 500 tấn/năm. Từ năm 2018 đến nay, sản phẩm gấc của HTX Nam Hà, huyện Cư Jút xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc hơn 100 tấn. Mỗi năm có khoảng 500 tấn sản phẩm cà-phê của các HTX xuất khẩu sang thị trường châu Âu, châu Mỹ; khoảng 1.000 tấn hồ tiêu của các HTX xuất khẩu sang thị trường châu Âu, Nhật Bản, Trung Đông,…
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Nông Ngô Xuân Đông cho biết, các HTX hiện là cánh tay nối dài của ngành nông nghiệp, trở thành mắt xích quan trọng trong phát triển chuỗi giá trị liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản; giữ vai trò quan trọng thúc đẩy hình thành các tổ hợp tác. Thông qua HTX, nhiều vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao được công nhận, hàng chục sản phẩm nông nghiệp đạt chứng nhận OCOP, Oganic, EU, UDA, YAZ, Fairtrade… góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương.
Chủ tịch Liên minh HTX Đắk Nông Nguyễn Khải cho biết, từ kết quả thực tiễn cho thấy, các HTX đã và đang khẳng định rõ vai trò nòng cốt, dẫn dắt, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Hiện nay các HTX đang tích cực chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, mở rộng thị trường xuất khẩu, thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo việc làm, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an sinh xã hội. Đắk Nông phấn đấu đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 có khoảng 360 HTX, với hơn 17.000 thành viên; hơn 60% HTX hoạt động có hiệu quả; 50% HTX sản xuất, kinh doanh gắn với chuỗi giá trị sản phẩm. Liên minh HTX sẽ tiếp tục tập trung hỗ trợ các HTX xây dựng hạ tầng sản xuất như nhà máy, nhà kho, sân phơi, máy móc thiết bị chế biến sâu. Tỉnh đẩy mạnh hỗ trợ hạ tầng chuyển đổi số trong quản trị điều hành hoạt động của các HTX, xây dựng và nhân rộng những mô hình tiên tiến… ■
