Ứng xử với di sản kiến trúc thời bao cấp

Có những công trình mà hôm nay có thể khiến không ít người thấy lạc hậu, đó là kiến trúc thời bao cấp. Điển hình như những khu tập thể cũ, những nhà máy, xí nghiệp trong khu vực nội thành… Tuy nhiên, đó lại là một phần bản sắc Hà Nội, nơi lưu giữ ký ức của cộng đồng. Chưa kể, giai đoạn này cũng có nhiều công trình giá trị. Nếu có giải pháp khai thác hợp lý, chúng sẽ đóng góp vào chiến lược phát triển Hà Nội trong xây dựng nền kinh tế sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.

Ngay sau ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954), chính quyền mới bắt tay vào xây dựng, phát triển Hà Nội. Hàng loạt công trình đã ra đời là những trung tâm công nghiệp sản xuất quy mô lớn, tiêu biểu như cụm công nghiệp Nhà máy Cao su-Nhà máy Xà phòng-Nhà máy Thuốc lá, Nhà máy Bia Hà Nội, Nhà máy Dệt 8-3…, những công trình thuộc hệ thống giáo dục, trung tâm văn hóa-xã hội như: các trường đại học Bách khoa, đại học Thủy lợi; sân vận động Hàng Đẫy, Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội, Nhà xuất bản Sự thật, Bưu điện Hà Nội, Cung Văn hóa hữu nghị Việt-Xô…

Các công trình công cộng đó được tạo ra theo chiến lược xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa và đã đóng góp hiệu quả vào công cuộc xây dựng đất nước. Đáng chú ý, không thể không kể đến các trụ sở bộ, ngành và nhiều khu tập thể như Kim Liên, Trung Tự, Nghĩa Tân, Thành Công, Thanh Xuân… Trong số đó, những dãy nhà tập thể Nguyễn Công Trứ (quận Hai Bà Trưng) là khu nhà tập thể đầu tiên của thành phố. Những khu tập thể góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đô thị Hà Nội trong thời đại mới.

Thời bao cấp kéo dài từ năm 1954 đến năm 1986. Trong hơn 30 năm đó, trong điều kiện đất nước còn chiến tranh, Hà Nội gánh chịu bom đạn, nhưng chúng ta đã kiến tạo một số lượng khổng lồ các công trình, bao quát hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế-văn hóa-xã hội.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học nhận định, khi xây dựng các công trình kiến trúc thời bao cấp, các kiến trúc sư Việt Nam đã lấy cảm hứng từ cuộc sống của người dân Hà Nội để thể hiện mơ ước, khát vọng của nhân dân và cũng là ước mơ, khát vọng của chính bản thân họ để vượt lên những khó khăn, rào cản, xây dựng được những công trình kiến trúc tốt nhất cho xã hội.

Trước nhu cầu phát triển, kiến tạo đô thị hiện đại, hàng loạt công trình kiến trúc thời bao cấp bị phá bỏ, thay thế bằng những công trình mới. Đây là một điều đáng tiếc trong quá trình tái thiết đô thị. Chúng ta đang cố gắng gìn giữ những nếp nhà cổ, tiêu biểu cho thời kỳ phong kiến; những kiến trúc do người Pháp xây dựng, hoặc kiến trúc phong cách Pháp, giao thoa văn hóa Việt-Pháp trước năm 1954 và khai thác chúng vào các hoạt động văn hóa-du lịch.

Còn các công trình kiến ​​trúc thời bao cấp phản ánh một giai đoạn của đất nước, với những nguyên tắc định hình hiện đại, tiến bộ, có giá trị lịch sử, khoa học, xã hội và kinh tế, là một phần tạo dựng nên bản sắc Hà Nội thì dường như đang bị “quay lưng”.

Sau một thời gian dài ít được để ý, thậm chí, nhiều người tìm mọi cách để dỡ bỏ di sản kiến trúc thời bao cấp, gần đây, kiến trúc thời bao cấp bắt đầu được quan tâm hơn, chủ yếu ở góc độ nghiên cứu, học thuật. Kiến trúc sư Vũ Hiệp là một trong số ít những người nghiên cứu một cách đầy đủ về kiến trúc thời bao cấp. Theo khảo sát của ông, khi được hỏi kiến trúc nào đại diện cho bản sắc Hà Nội, có tới 56% số người được hỏi cho rằng đó là kiến trúc truyền thống.

Tiếp theo, có 18% cho rằng đó là kiến trúc Pháp. Chỉ có 9% cho rằng kiến trúc thời bao cấp đại diện cho bản sắc Hà Nội. Nguyên nhân không hẳn chỉ do công chúng mà có phần trách nhiệm của nhà quản lý. Kiến trúc sư Vũ Hiệp cho biết: Kiến trúc giai đoạn 1954-1986 ít được quảng bá đến công chúng.

Khảo sát các sách lịch sử kiến ​trúc trong 10 năm trở lại đây, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự thống trị của các cuốn sách về kiến ​trúc thời Pháp thuộc và sự vắng bóng của kiến ​trúc giai đoạn 1954-1986. Điều này dẫn đến các bạn trẻ không có kiến thức gì nhiều về kiến trúc thời bao cấp.

Vài năm trở lại đây, Hà Nội cũng bắt đầu quan tâm hơn đến tái thiết những khu nhà máy cũ thay vì đập đi xây mới. Song, những khu tập thể cũ thì phần lớn người dân muốn “dẹp” đi.

Phó Giáo sư Nguyễn Văn Huy cho rằng, việc khai thác các kiến trúc thời bao cấp là vấn đề cần được quan tâm. Khu tập thể thời bao cấp gắn liền với cuộc sống người dân Hà Nội, ăn sâu vào ký ức người Hà Nội. Vì vậy, chúng ta có thể bảo tồn một số khu tập thể. Về vấn đề này, Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích cũng cho rằng, kiến trúc thời bao cấp không được quan tâm đúng mức.

Song, điều đáng mừng là chúng bắt đầu được nhìn nhận đúng hơn. Ứng xử như thế nào đối với các di tích kiến trúc thời bao cấp không chỉ nằm ở chỗ các nhà nghiên cứu và cộng đồng quan tâm mà cần được các nhà quản lý định hướng, giải quyết.

Có thể bạn quan tâm

Hà Nội “thắp sáng” kinh tế đêm

Hà Nội “thắp sáng” kinh tế đêm

Kinh tế đêm được xem là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng của thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế đêm còn không ít rào cản.

Phường Bạch Mai tổ chức đối thoại với người dân về cơ chế chính sách giải phóng mặt bằng Dự án trục không gian Quốc lộ 1A (Ảnh LINH CHI)

Quyết tâm bảo đảm tiến độ dự án trọng điểm

Khối lượng công việc lớn, phức tạp, phải thực hiện trong thời gian ngắn, nhưng nhờ cách làm chủ động, quyết liệt, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác giải phóng mặt bằng Dự án trục không gian Quốc lộ 1A trên địa bàn phường Bạch Mai (Hà Nội) đã đạt nhiều kết quả quan trọng.

Tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội (Ảnh BAN QUẢN LÝ ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ HÀ NỘI)

Xây dựng các dự án nhà ở bình dân tại khu vực TOD

Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là công cụ để tái thiết đô thị, là phương thức tổ chức không gian đô thị. TOD sẽ tác động lớn đến vấn đề nhà ở và thị trường bất động sản. Câu hỏi đặt ra là, liệu có cơ hội cho phân khúc nhà ở vừa túi tiền theo mô hình TOD tại Hà Nội hay không.

Lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra các sản phẩm bánh Trung thu lưu thông trên địa bàn (Ảnh QLTT)

Kiểm soát chặt thị trường bánh Trung thu

Chỉ còn một tuần nữa là đến Tết Trung thu, nhưng sức mua trên thị trường Hà Nội vẫn trầm lắng. Lực lượng quản lý tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn các sản phẩm hàng lậu, mất an toàn thực phẩm... nhằm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.

Giữ sự hài hòa, phát triển bền vững khi chỉnh trang cảnh quan

Cùng với các phường nội thành, các xã tại Hà Nội đang tích cực lấy ý kiến cộng đồng dân cư về điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở và phương án hướng tuyến Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, tỷ lệ 1/500. Người dân gửi gắm nhiều ý kiến đóng góp tâm huyết.

Học sinh Trường THPT Việt Đức tự tin giao lưu với bạn bè quốc tế đến tham quan, trao đổi học tập tại Hà Nội.

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Từ một môn học, tiếng Anh đang được Trường trung học phổ thông (THPT) Việt Đức từng bước đưa vào môi trường giao tiếp, học tập và các hoạt động giáo dục, hướng tới sử dụng như ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường.

Cơ quan chức năng của Ủy ban nhân dân xã Đan Phượng kiểm tra việc tháo dỡ, di chuyển tài sản các công trình vi phạm tại thôn Tân Thành.

Tăng cường quản lý đất đai, trật tự xây dựng

Xác định quản lý đất đai, trật tự xây dựng là nhiệm vụ thường xuyên, xã Đan Phượng, thành phố Hà Nội đang tập trung rà soát toàn bộ địa bàn, kiểm tra, phân loại các trường hợp vi phạm để xây dựng lộ trình xử lý cụ thể.

Hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trên địa bàn trong tháng 10

Theo Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội triển khai thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV “Về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan”, thành phố quyết tâm hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trên địa bàn trong tháng 10/2026.

Nâng cao kỹ năng phòng, chống cháy trong mỗi gia đình

Vụ cháy nhà dân tại phường Tây Hồ (Hà Nội) rạng sáng 16/9 cho thấy nguy cơ cháy, nổ vẫn hiện hữu ngay trong đời sống hằng ngày. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, lực lượng chức năng tiếp cận hiện trường, triển khai các mũi chữa cháy và cứu nạn.

Công nhân thoát nước ứng trực, khơi thông thoát nước sáng 17/9 tại điểm ngập nước trên phố Đỗ Đức Dục, hướng dẫn giao thông cho người dân. (Ảnh: THU THỦY)

Hà Nội vận hành toàn bộ hệ thống chống úng ngập để tiêu thoát nước sau 3 ngày mưa tầm tã

Sau những trận mưa lớn kéo dài từ ngày 14/9 đến nay, thành phố Hà Nội đã vận hành phương án ứng phó ở mức cao nhất, huy động hơn 2.500 người cùng hơn 200 thiết bị; đồng thời vận hành đồng bộ các trạm bơm, hồ điều hòa, cửa phai và công trình chống úng ngập nhằm nhanh chóng tiêu thoát nước, giảm ngập cho các khu vực trên địa bàn.

Phối cảnh Trục cảnh quan sông Hồng trên địa bàn Hà Nội khi hoàn thành.

Sông Hồng trong tầm nhìn thế kỷ

Theo đánh giá của các chuyên gia và truyền thông quốc tế, Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho Thủ đô Hà Nội. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hà Nội sẽ phải giải quyết không ít thách thức, từ môi trường, tái định cư, nguồn lực tài chính đến việc bảo tồn bản sắc đô thị.

Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội (Ảnh ĐĂNG QUANG)

Bảo tồn, phát huy giá trị cốt lõi, bản sắc của Thủ đô

Quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm xác định khu vực trung tâm lịch sử, trong đó hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận là không gian có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan và có vai trò quan trọng trong cấu trúc đô thị trung tâm Thủ đô.

Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội chứng kiến Lễ ký thỏa thuận hợp tác giữa các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp.

Khơi thông nguồn lực tài chính, phục vụ tăng trưởng kinh tế

Nhu cầu vốn để triển khai các chương trình, dự án thúc đẩy tăng trưởng của Hà Nội rất lớn. Do đó, cùng với việc tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công, thành phố cần các giải pháp huy động, tiếp cận, tăng khả năng hấp thụ các nguồn lực ngoài ngân sách, nhất là nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Người dân thôn Vạn Thắng 2 cùng nhau tổng vệ sinh, làm sạch môi trường.

Phát huy khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng môi trường văn minh

Từ việc nhắc trẻ về nhà trước giờ khuya, giữ sạch từng con ngõ, đến việc đoàn kết cùng chăm lo những gia đình còn khó khăn..., tất cả đều là những việc gần gũi, thiết thực với đời sống mà người dân thôn Vạn Thắng 2, xã Cổ Đô (Thành phố Hà Nội) đang thực hiện.

Cảnh sát giao thông xử lý trường hợp học sinh vi phạm an toàn giao thông (Ảnh PHẠM CÔNG)

Tiếp tục tuyên truyền, quyết liệt xử lý vi phạm giao thông

Dù đã tăng cường tuyên truyền bằng nhiều hình thức trực quan sinh động, đồng thời đẩy mạnh xử phạt, nhưng tình trạng vi phạm an toàn giao thông của học sinh và phụ huynh tại Hà Nội vẫn diễn ra phổ biến. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn nữa.