Ứng xử với di sản kiến trúc thời bao cấp

Có những công trình mà hôm nay có thể khiến không ít người thấy lạc hậu, đó là kiến trúc thời bao cấp. Điển hình như những khu tập thể cũ, những nhà máy, xí nghiệp trong khu vực nội thành… Tuy nhiên, đó lại là một phần bản sắc Hà Nội, nơi lưu giữ ký ức của cộng đồng. Chưa kể, giai đoạn này cũng có nhiều công trình giá trị. Nếu có giải pháp khai thác hợp lý, chúng sẽ đóng góp vào chiến lược phát triển Hà Nội trong xây dựng nền kinh tế sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.

Ngay sau ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954), chính quyền mới bắt tay vào xây dựng, phát triển Hà Nội. Hàng loạt công trình đã ra đời là những trung tâm công nghiệp sản xuất quy mô lớn, tiêu biểu như cụm công nghiệp Nhà máy Cao su-Nhà máy Xà phòng-Nhà máy Thuốc lá, Nhà máy Bia Hà Nội, Nhà máy Dệt 8-3…, những công trình thuộc hệ thống giáo dục, trung tâm văn hóa-xã hội như: các trường đại học Bách khoa, đại học Thủy lợi; sân vận động Hàng Đẫy, Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội, Nhà xuất bản Sự thật, Bưu điện Hà Nội, Cung Văn hóa hữu nghị Việt-Xô…

Các công trình công cộng đó được tạo ra theo chiến lược xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa và đã đóng góp hiệu quả vào công cuộc xây dựng đất nước. Đáng chú ý, không thể không kể đến các trụ sở bộ, ngành và nhiều khu tập thể như Kim Liên, Trung Tự, Nghĩa Tân, Thành Công, Thanh Xuân… Trong số đó, những dãy nhà tập thể Nguyễn Công Trứ (quận Hai Bà Trưng) là khu nhà tập thể đầu tiên của thành phố. Những khu tập thể góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đô thị Hà Nội trong thời đại mới.

Thời bao cấp kéo dài từ năm 1954 đến năm 1986. Trong hơn 30 năm đó, trong điều kiện đất nước còn chiến tranh, Hà Nội gánh chịu bom đạn, nhưng chúng ta đã kiến tạo một số lượng khổng lồ các công trình, bao quát hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế-văn hóa-xã hội.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học nhận định, khi xây dựng các công trình kiến trúc thời bao cấp, các kiến trúc sư Việt Nam đã lấy cảm hứng từ cuộc sống của người dân Hà Nội để thể hiện mơ ước, khát vọng của nhân dân và cũng là ước mơ, khát vọng của chính bản thân họ để vượt lên những khó khăn, rào cản, xây dựng được những công trình kiến trúc tốt nhất cho xã hội.

Trước nhu cầu phát triển, kiến tạo đô thị hiện đại, hàng loạt công trình kiến trúc thời bao cấp bị phá bỏ, thay thế bằng những công trình mới. Đây là một điều đáng tiếc trong quá trình tái thiết đô thị. Chúng ta đang cố gắng gìn giữ những nếp nhà cổ, tiêu biểu cho thời kỳ phong kiến; những kiến trúc do người Pháp xây dựng, hoặc kiến trúc phong cách Pháp, giao thoa văn hóa Việt-Pháp trước năm 1954 và khai thác chúng vào các hoạt động văn hóa-du lịch.

Còn các công trình kiến ​​trúc thời bao cấp phản ánh một giai đoạn của đất nước, với những nguyên tắc định hình hiện đại, tiến bộ, có giá trị lịch sử, khoa học, xã hội và kinh tế, là một phần tạo dựng nên bản sắc Hà Nội thì dường như đang bị “quay lưng”.

Sau một thời gian dài ít được để ý, thậm chí, nhiều người tìm mọi cách để dỡ bỏ di sản kiến trúc thời bao cấp, gần đây, kiến trúc thời bao cấp bắt đầu được quan tâm hơn, chủ yếu ở góc độ nghiên cứu, học thuật. Kiến trúc sư Vũ Hiệp là một trong số ít những người nghiên cứu một cách đầy đủ về kiến trúc thời bao cấp. Theo khảo sát của ông, khi được hỏi kiến trúc nào đại diện cho bản sắc Hà Nội, có tới 56% số người được hỏi cho rằng đó là kiến trúc truyền thống.

Tiếp theo, có 18% cho rằng đó là kiến trúc Pháp. Chỉ có 9% cho rằng kiến trúc thời bao cấp đại diện cho bản sắc Hà Nội. Nguyên nhân không hẳn chỉ do công chúng mà có phần trách nhiệm của nhà quản lý. Kiến trúc sư Vũ Hiệp cho biết: Kiến trúc giai đoạn 1954-1986 ít được quảng bá đến công chúng.

Khảo sát các sách lịch sử kiến ​trúc trong 10 năm trở lại đây, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự thống trị của các cuốn sách về kiến ​trúc thời Pháp thuộc và sự vắng bóng của kiến ​trúc giai đoạn 1954-1986. Điều này dẫn đến các bạn trẻ không có kiến thức gì nhiều về kiến trúc thời bao cấp.

Vài năm trở lại đây, Hà Nội cũng bắt đầu quan tâm hơn đến tái thiết những khu nhà máy cũ thay vì đập đi xây mới. Song, những khu tập thể cũ thì phần lớn người dân muốn “dẹp” đi.

Phó Giáo sư Nguyễn Văn Huy cho rằng, việc khai thác các kiến trúc thời bao cấp là vấn đề cần được quan tâm. Khu tập thể thời bao cấp gắn liền với cuộc sống người dân Hà Nội, ăn sâu vào ký ức người Hà Nội. Vì vậy, chúng ta có thể bảo tồn một số khu tập thể. Về vấn đề này, Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích cũng cho rằng, kiến trúc thời bao cấp không được quan tâm đúng mức.

Song, điều đáng mừng là chúng bắt đầu được nhìn nhận đúng hơn. Ứng xử như thế nào đối với các di tích kiến trúc thời bao cấp không chỉ nằm ở chỗ các nhà nghiên cứu và cộng đồng quan tâm mà cần được các nhà quản lý định hướng, giải quyết.

Có thể bạn quan tâm

Dự án nhà tái định cư N01, phường Cầu Giấy.

Sớm đưa các chung cư bị bỏ hoang vào hoạt động

Nhiều năm qua, tình trạng các khu nhà ở tái định cư, nhà ở sinh viên trên địa bàn Thành phố Hà Nội bỏ hoang, lãng phí, trong khi thiếu nhà ở xã hội, nhà ở thương mại vừa túi tiền dành cho người dân, gây bức xúc dư luận.

Hoạt động sản xuất tại Công ty cổ phần Bóng đèn, Phích nước Rạng Đông.

An toàn lao động phải được đặt lên hàng đầu

Hà Nội hiện có số lượng doanh nghiệp lớn với hàng triệu lao động đang làm việc trong các lĩnh vực, trong đó không ít ngành nghề tiềm ẩn nguy cơ cao về mất an toàn lao động như thi công xây dựng, cơ khí, điện lực, hóa chất, vận hành máy móc…

Mô hình “Đôi bạn cùng tiến” được triển khai hiệu quả tại Trường tiểu học Lê Quý Đôn, phường Phúc Lợi.

Tháo gỡ vướng mắc trong quản lý dạy thêm, học thêm

Thông tư số 19/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý dạy thêm, học thêm, tạo thuận lợi cho nhà trường, giáo viên và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập chính đáng của học sinh.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố, Chi nhánh số 06.

Tạo chuyển biến bền vững từ kỷ luật, kỷ cương

Ngày 23/3/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 09-CT/TU về nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi công vụ; siết chặt kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của cán bộ, nhất là người đứng đầu trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.

Hầm đi bộ Ngã Tư Sở, Hà Nội.

Tầng phát triển chiến lược của Thủ đô

Trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày càng khan hiếm, khai thác không gian ngầm như một “tầng phát triển” là lựa chọn của nhiều đô thị trên thế giới. Ngoài việc bố trí hạ tầng kỹ thuật, tầng phát triển này còn tạo ra mạng lưới giao thông, thương mại và dịch vụ công cộng, giải tỏa những “ách tắc” trên mặt đất.

Cần phải nghiêm từ gốc

Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026 đang tạo chuyển biến rõ nét trong lĩnh vực này tại Hà Nội. Từ cấp thành phố đến các xã, phường, nhiều giải pháp đã được các cấp, ngành triển khai đồng bộ, thể hiện quyết tâm lập lại trật tự trong lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe và đời sống người dân.

Nhân dân phường Hoàn Kiếm tham gia vệ sinh môi trường, bảo vệ cảnh quan đô thị, góp phần xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn.

Phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng đời sống văn hóa

Từ đầu năm đến nay, hội nghị lấy ý kiến nhân dân trong xây dựng đời sống văn hóa được tổ chức ở khắp các phường, xã trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nhiều vấn đề đã được nêu ra và người dân thảo luận, đóng góp ý kiến một cách sôi nổi, thiết thực.

Công an phường Dương Nội hỗ trợ cấp Căn cước và xác thực định danh điện tử cho học sinh tuyển sinh đầu cấp. (Ảnh: LÊ THỦY)

Đưa dịch vụ công đến với người dân

Hà Nội đang từng ngày khoác lên mình diện mạo của một đô thị thông minh, hiện đại. Giữa nhịp sống hối hả ấy, những cán bộ, chiến sĩ công an cơ sở miệt mài hướng dẫn người dân tiếp cận nền tảng số.

Các nhà thầu xuyên đêm thi công các công trình chống ngập tại Hà Nội.

Tăng tốc hoàn thành các dự án chống ngập

Chỉ còn vài ngày nữa là đến 30/4, thời hạn phải hoàn thành các hạng mục chính của các công trình, dự án chống ngập khẩn cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Những ngày này, các đơn vị đang chạy đua với thời gian, thi công xuyên đêm để hoàn thành công trình đúng tiến độ, kịp thời đưa vào vận hành ngay trong mùa mưa năm 2026.

Công trường dự án Khu đô thị thể thao Olympic ở xã Phúc Thượng, Hà Nội (Ảnh VIẾT THÀNH)

Phân cấp mạnh song hành cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Với đa số phiếu tán thành, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). Đây là bước đột phá quan trọng, thể chế hóa tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị với quan điểm xuyên suốt: “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Công ty cổ phần Prosi Thăng Long quảng bá, giới thiệu các mặt hàng nông sản ra thị trường nước ngoài.

Mục tiêu xuất khẩu gặp nhiều thách thức

Ba tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của Thành phố Hà Nội đã giảm 8,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12% năm 2026 đang gặp nhiều thách thức.

Dự án Khu nhà ở Minh Đức chậm triển khai nhiều năm.

Quyết liệt xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai

Với quyết tâm khai thác hiệu quả quỹ đất, thúc đẩy công tác đầu tư xây dựng và phát triển kinh tế-xã hội, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã quyết liệt xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn không ít dự án bỏ hoang, lãng phí đất đai, gây bức xúc trong dư luận.

Các nghệ nhân, chuyên gia văn hóa trao đổi về bảo tồn, phát huy giá trị nghề sơn cổ truyền trong không gian đình Hà Vĩ.

Hồi sinh di tích trong phố cổ

Nhiều di tích trong phố cổ từng là nơi bị các hộ dân chiếm dụng làm chỗ ở nhiều năm, khiến công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích gặp nhiều trở ngại. Phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) đang từng bước di dời dân cư, trả lại hiện trạng di tích và phát huy giá trị những di tích đó.

Câu lạc bộ Thiện nguyện làng Thư Trai trao những suất cháo miễn phí cho bệnh nhân tại Bệnh viện đa khoa Phúc Thọ.

Lan tỏa yêu thương từ câu lạc bộ thiện nguyện

Trong nhịp sống hiện đại, giữa bộn bề lo toan, vẫn có những con người lặng lẽ trao đi yêu thương. Từ sự đồng cảm và tinh thần sẻ chia ấy, Câu lạc bộ Thiện nguyện làng Thư Trai, thôn Phúc Hòa 4, xã Phúc Thọ, Hà Nội đã kết nối những tấm lòng nhân ái, lan tỏa giá trị tốt đẹp trong cộng đồng.