Ứng xử với di sản kiến trúc thời bao cấp

Có những công trình mà hôm nay có thể khiến không ít người thấy lạc hậu, đó là kiến trúc thời bao cấp. Điển hình như những khu tập thể cũ, những nhà máy, xí nghiệp trong khu vực nội thành… Tuy nhiên, đó lại là một phần bản sắc Hà Nội, nơi lưu giữ ký ức của cộng đồng. Chưa kể, giai đoạn này cũng có nhiều công trình giá trị. Nếu có giải pháp khai thác hợp lý, chúng sẽ đóng góp vào chiến lược phát triển Hà Nội trong xây dựng nền kinh tế sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.
Qua nhiều năm tháng, Cung Thiếu nhi vẫn là nơi gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội.

Ngay sau ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954), chính quyền mới bắt tay vào xây dựng, phát triển Hà Nội. Hàng loạt công trình đã ra đời là những trung tâm công nghiệp sản xuất quy mô lớn, tiêu biểu như cụm công nghiệp Nhà máy Cao su-Nhà máy Xà phòng-Nhà máy Thuốc lá, Nhà máy Bia Hà Nội, Nhà máy Dệt 8-3…, những công trình thuộc hệ thống giáo dục, trung tâm văn hóa-xã hội như: các trường đại học Bách khoa, đại học Thủy lợi; sân vận động Hàng Đẫy, Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội, Nhà xuất bản Sự thật, Bưu điện Hà Nội, Cung Văn hóa hữu nghị Việt-Xô…

Các công trình công cộng đó được tạo ra theo chiến lược xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa và đã đóng góp hiệu quả vào công cuộc xây dựng đất nước. Đáng chú ý, không thể không kể đến các trụ sở bộ, ngành và nhiều khu tập thể như Kim Liên, Trung Tự, Nghĩa Tân, Thành Công, Thanh Xuân… Trong số đó, những dãy nhà tập thể Nguyễn Công Trứ (quận Hai Bà Trưng) là khu nhà tập thể đầu tiên của thành phố. Những khu tập thể góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đô thị Hà Nội trong thời đại mới.

Thời bao cấp kéo dài từ năm 1954 đến năm 1986. Trong hơn 30 năm đó, trong điều kiện đất nước còn chiến tranh, Hà Nội gánh chịu bom đạn, nhưng chúng ta đã kiến tạo một số lượng khổng lồ các công trình, bao quát hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế-văn hóa-xã hội.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học nhận định, khi xây dựng các công trình kiến trúc thời bao cấp, các kiến trúc sư Việt Nam đã lấy cảm hứng từ cuộc sống của người dân Hà Nội để thể hiện mơ ước, khát vọng của nhân dân và cũng là ước mơ, khát vọng của chính bản thân họ để vượt lên những khó khăn, rào cản, xây dựng được những công trình kiến trúc tốt nhất cho xã hội.

Trước nhu cầu phát triển, kiến tạo đô thị hiện đại, hàng loạt công trình kiến trúc thời bao cấp bị phá bỏ, thay thế bằng những công trình mới. Đây là một điều đáng tiếc trong quá trình tái thiết đô thị. Chúng ta đang cố gắng gìn giữ những nếp nhà cổ, tiêu biểu cho thời kỳ phong kiến; những kiến trúc do người Pháp xây dựng, hoặc kiến trúc phong cách Pháp, giao thoa văn hóa Việt-Pháp trước năm 1954 và khai thác chúng vào các hoạt động văn hóa-du lịch.

Còn các công trình kiến ​​trúc thời bao cấp phản ánh một giai đoạn của đất nước, với những nguyên tắc định hình hiện đại, tiến bộ, có giá trị lịch sử, khoa học, xã hội và kinh tế, là một phần tạo dựng nên bản sắc Hà Nội thì dường như đang bị “quay lưng”.

Sau một thời gian dài ít được để ý, thậm chí, nhiều người tìm mọi cách để dỡ bỏ di sản kiến trúc thời bao cấp, gần đây, kiến trúc thời bao cấp bắt đầu được quan tâm hơn, chủ yếu ở góc độ nghiên cứu, học thuật. Kiến trúc sư Vũ Hiệp là một trong số ít những người nghiên cứu một cách đầy đủ về kiến trúc thời bao cấp. Theo khảo sát của ông, khi được hỏi kiến trúc nào đại diện cho bản sắc Hà Nội, có tới 56% số người được hỏi cho rằng đó là kiến trúc truyền thống.

Tiếp theo, có 18% cho rằng đó là kiến trúc Pháp. Chỉ có 9% cho rằng kiến trúc thời bao cấp đại diện cho bản sắc Hà Nội. Nguyên nhân không hẳn chỉ do công chúng mà có phần trách nhiệm của nhà quản lý. Kiến trúc sư Vũ Hiệp cho biết: Kiến trúc giai đoạn 1954-1986 ít được quảng bá đến công chúng.

Khảo sát các sách lịch sử kiến ​trúc trong 10 năm trở lại đây, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự thống trị của các cuốn sách về kiến ​trúc thời Pháp thuộc và sự vắng bóng của kiến ​trúc giai đoạn 1954-1986. Điều này dẫn đến các bạn trẻ không có kiến thức gì nhiều về kiến trúc thời bao cấp.

Vài năm trở lại đây, Hà Nội cũng bắt đầu quan tâm hơn đến tái thiết những khu nhà máy cũ thay vì đập đi xây mới. Song, những khu tập thể cũ thì phần lớn người dân muốn “dẹp” đi.

Phó Giáo sư Nguyễn Văn Huy cho rằng, việc khai thác các kiến trúc thời bao cấp là vấn đề cần được quan tâm. Khu tập thể thời bao cấp gắn liền với cuộc sống người dân Hà Nội, ăn sâu vào ký ức người Hà Nội. Vì vậy, chúng ta có thể bảo tồn một số khu tập thể. Về vấn đề này, Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích cũng cho rằng, kiến trúc thời bao cấp không được quan tâm đúng mức.

Song, điều đáng mừng là chúng bắt đầu được nhìn nhận đúng hơn. Ứng xử như thế nào đối với các di tích kiến trúc thời bao cấp không chỉ nằm ở chỗ các nhà nghiên cứu và cộng đồng quan tâm mà cần được các nhà quản lý định hướng, giải quyết.

Có thể bạn quan tâm

Những ngôi nhà Đại đoàn kết được trao cho những hộ gia đình khó khăn ở xã Nội Bài đúng dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ giúp các hộ đón Tết trong ấm áp, yêu thương.

Ấm áp Tết sẻ chia

Tết Nguyên đán đang đến gần. Dù Hà Nội không còn hộ nghèo, số hộ cận nghèo cũng giảm nhanh, nhưng vẫn còn những hoàn cảnh khó khăn. Vì vậy, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội cùng các tổ chức chính trị-xã hội triển khai nhiều hoạt động tặng quà, hỗ trợ để mọi người, mọi nhà cùng đón Tết trong ấm áp, yêu thương.

Người dân mua sắm hoa, cây cảnh chơi Tết sớm.

Người dân chơi hoa, cây cảnh Tết sớm

Còn gần ba tuần nữa mới đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 nhưng thị trường cây cảnh, hoa Tết trên địa bàn Hà Nội đã bắt đầu sôi động. Người dân ngày càng có xu hướng chơi đào, quất sớm, không chờ đến sát Tết mới mua như trước đây.

Một khu vực trung tâm xã trước đây vốn là "chợ cóc", nay đã được xử lý triệt để. (Ảnh Việt Hoàng)

Chú trọng quản lý, bảo đảm trật tự, kỷ cương

Bên cạnh nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, thời gian qua, xã Đa Phúc (Hà Nội) đã chú trọng công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng, đô thị trên địa bàn. Việc tăng cường kỷ cương, kỷ luật của xã cũng chính là thước đo vai trò của cấp ủy, chính quyền và năng lực đội ngũ cán bộ.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân phường Vĩnh Hưng thường xuyên kiểm tra công tác giải phóng mặt bằng đường Lĩnh Nam.

Nỗ lực giải phóng mặt bằng đường Lĩnh Nam

Với mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ triển khai Dự án nâng cấp, mở rộng đường Lĩnh Nam theo quy hoạch, cấp ủy, chính quyền phường Vĩnh Hưng (Hà Nội) đang huy động cả hệ thống chính trị tuyên truyền, vận động các hộ gia đình, cá nhân đồng thuận, bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch.

Khẩn trương đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống

Thành phố Hà Nội khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 18 bằng những hành động quyết liệt, đồng bộ; bắt tay ngay vào triển khai các chương trình, dự án lớn, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030.

Triển khai mô hình “Chi bộ-Đảng bộ số”

Đảng ủy xã Gia Lâm (Hà Nội) vừa triển khai Đề án và áp dụng mô hình đổi mới, sáng tạo: Hệ thống thông tin “Chi bộ-Đảng bộ số” xã Gia Lâm giai đoạn 2026-2030. Theo Đề án, mô hình sẽ được triển khai đối với 100% chi bộ, đảng bộ trực thuộc Đảng bộ xã và chi bộ trực thuộc sáu đảng ủy cơ sở.

Du khách thích thú với hình ảnh ông đồ bên mực tàu, giấy đỏ trong phố cổ.

Xuân sớm Hà thành

Không khí Tết đã đến sớm với nhiều không gian văn hóa truyền thống được trưng bày khắp nơi. Sau một năm đạt nhiều thành tựu kinh tế-xã hội quan trọng, giờ đây, người dân Thủ đô đang hướng đến một năm mới lạc quan và đầy hy vọng.

Đổi mới phương thức lãnh đạo và tổ chức thực thi

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới với nhiều mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, thành phố Hà Nội nhận diện rõ “nút thắt” lớn nhất không chỉ nằm ở nguồn lực, mà còn ở phương thức lãnh đạo và tổ chức thực thi.

Lãnh đạo xã Phú Xuyên kiểm tra công tác hỗ trợ người dân làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. (Ảnh CÔNG TÂM)

Hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn

Kiên quyết xử lý sai phạm, đồng thời vào cuộc với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm để hỗ trợ và bảo đảm quyền lợi của người dân. Đây cũng là những bước đi cụ thể của xã Phú Xuyên (Hà Nội) trong triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030.

Các bác sĩ tại Trạm Y tế Long Biên khám sức khỏe cho người dân và sử dụng hệ thống dữ liệu bệnh án điện tử.

Cải thiện công nghệ và chuyên môn cho y tế cơ sở

Chuyển đổi số toàn diện trạm y tế với sự hỗ trợ cả về chuyên môn và công nghệ từ các bệnh viện tuyến trên đang mở ra hướng đi mới để thành phố nâng cao chất lượng y tế cơ sở, từ đó chăm sóc sức khỏe toàn dân hiệu quả hơn.

Giải phóng mặt bằng đường vành đai 2,5.

Gỡ vướng cho giải phóng mặt bằng

Để giải quyết vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thành phố Hà Nội kịp thời bổ sung chính sách hỗ trợ mới, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Sông Hồng và khu vực bãi sông, đoạn đi qua trung tâm thành phố Hà Nội.

Quy hoạch tổng thể Hà Nội định hình chín cực tăng trưởng

Xác lập quy hoạch tổng thể Hà Nội là nội dung công tác đặc biệt quan trọng mà thành phố Hà Nội đang khẩn trương thực hiện, đồ án quy hoạch tổng thể lần này đề xuất định hình chín cực tăng trưởng chiến lược, chín trung tâm lớn và chín trục không gian làm động lực phát triển Thủ đô tầm nhìn 100 năm và xa hơn.

Cán bộ, chiến sĩ Công an Hà Nội tham quan mô hình Trợ lý ảo Chatbot AI và Tổng đài viên AI.

Công an Hà Nội trên hành trình tiên phong chuyển đổi số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, Công an thành phố Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, đi đầu ứng dụng khoa học-công nghệ bảo đảm an ninh, trật tự, cải cách hành chính và phục vụ người dân, doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển của đô thị lớn nhất cả nước.

Giải phóng mặt đường Dự án đường Vành đai 2,5.

Hà Nội bổ sung loạt chính sách hỗ trợ bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng vừa ký Quyết định số 10/2026/QĐ-UBND ngày 18/01/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều Quyết định số 56/2024/QĐ-UBND ngày 06/9/2024 của Ủy ban nhân dân thành phố quy định một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố.

Tuyến phố Lý Thường Kiệt, Hà Nội.

Gìn giữ không gian kiến trúc khu phố cũ

Nằm trong khu vực đô thị lõi, phố Lý Thường Kiệt có nhiều di sản kiến trúc thời Pháp thuộc. Ủy ban nhân dân thành phố đã phê duyệt đồ án thiết kế đô thị riêng tuyến phố Lý Thường Kiệt.

Mô hình ngôi nhà xanh thu gom rác tái chế của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Nội Bài. (Ảnh TÙNG NGUYỄN)

Khẳng định hiệu quả từ thực tiễn

Trên con đường về trung tâm xã Nội Bài, không khí tưng bừng từ những hàng cờ, hoa, áp-phích rực rỡ chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Cùng với đó là tâm trạng hân hoan của cán bộ, đảng viên và nhân dân khi xã đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ, chỉ tiêu đề ra trong năm 2025.

Người dân phường Hoàn Kiếm tích cực trang trí đường phố.

Xanh hơn, đẹp hơn từ ý thức của cộng đồng

Những ngày đầu năm 2026, Hà Nội rực rỡ cờ hoa chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Từ những tuyến phố trung tâm cho đến những làng quê ngoại thành, cảnh quan xanh hơn, sạch đẹp hơn. Đó là kết quả của quá trình bền bỉ vận động cộng đồng xây dựng, giữ gìn cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp.

Công nhân Công ty Môi trường đô thị Hà Nội tăng cường vệ sinh môi trường từ ngày 15 đến 25/1.

Hà Nội bảo đảm vệ sinh môi trường sạch, đẹp

Với mục tiêu bảo đảm vệ sinh môi trường sạch, đẹp trong thời gian diễn ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Công ty TNHH Một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) đã triển khai kế hoạch phục vụ ở cấp độ cao nhất, với quy trình làm việc nghiêm ngặt và chuyên nghiệp nhất.

Mô hình nông nghiệp hàng hóa ở Ô Diên

Xã Ô Diên là một trong những điểm sáng về phát triển nông nghiệp hàng hóa và xây dựng mô hình kinh tế nông thôn bền vững. Với sự đồng hành của hội nông dân các cấp, nhiều mô hình trồng trọt, sản xuất mới được hình thành, giúp nâng cao thu nhập, tạo việc làm ổn định cho người dân.