UNFPA: Việt Nam đạt nhiều tiến bộ trong bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái

NHIỀU BƯỚC TIẾN QUAN TRỌNG TRONG THÚC ĐẨY BÌNH ĐẲNG GIỚI

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt nhiều bước tiến quan trọng trong thúc đẩy bình đẳng giới, bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái, được cộng đồng quốc tế ghi nhận và đánh giá cao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, già hóa dân số và sự gia tăng của bạo lực trên cơ sở giới - đặc biệt là bạo lực trực tuyến - nhiều thách thức mới đang đặt ra, đòi hỏi các chiến lược ứng phó toàn diện, dài hạn và dựa trên bằng chứng.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Matt Jackson, Trưởng Đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam, cho biết, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong thúc đẩy bình đẳng giới, đồng thời chỉ ra các ưu tiên chính sách nhằm bảo đảm an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái trên mọi không gian.

Theo Trưởng Đại diện UNFPA, Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ quan trọng về bình đẳng giới trên nhiều lĩnh vực, từ hoàn thiện hệ thống pháp luật căn bản như Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học-công nghệ; cho đến cải thiện sức khỏe sinh sản và bảo vệ phụ nữ, trẻ em gái khỏi bạo lực giới.

Một dấu mốc đặc biệt đáng chú ý là Việt Nam nằm trong nhóm sáu quốc gia hoàn thành Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ số 5 (MDG 5) về giảm tỷ lệ tử vong mẹ xuống ba phần tư vào năm 2015. Tỷ lệ tử vong mẹ tại Việt Nam đã giảm hơn 75% kể từ những năm 2000. Tuy nhiên, ông Matt Jackson lưu ý rằng tỷ lệ này gần như không thay đổi trong suốt một thập kỷ qua, cho thấy nhu cầu cần có các can thiệp mạnh mẽ hơn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa - nơi phụ nữ vẫn còn gặp nhiều bất bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng.

Việt Nam hiện đang trong thời kỳ cơ cấu “dân số vàng”, mở ra cơ hội quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội và thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong các lĩnh vực phát triển. Tuy nhiên, song song với đó là quá trình già hóa dân số nhanh chóng. Trong bối cảnh này, phụ nữ tiếp tục gánh vác phần lớn công việc chăm sóc không lương trong gia đình, chiếm hơn 70% khối lượng công việc như chăm sóc trẻ em, người khuyết tật và người cao tuổi. Gánh nặng này tạo ra những rào cản đáng kể đối với việc phát triển năng lực, cơ hội kinh tế và sự tham gia xã hội của phụ nữ.

Đặc biệt, phụ nữ cao tuổi - nhóm thường có tuổi thọ dài hơn nhưng lại ít cơ hội tiếp cận an sinh xã hội và nguồn lực kinh tế - đang đối mặt với nguy cơ dễ bị tổn thương hơn trước các rủi ro về sức khỏe, tâm lý và tài chính. Đây là lĩnh vực cần được quan tâm đúng mức trong quá trình hoạch định chính sách thời gian tới.

Bảo đảm an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái không chỉ là yêu cầu về quyền con người, mà còn là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững. Chỉ khi mọi người được sống an toàn, không bị bạo lực - cả trong đời sống thực lẫn trên không gian số - thì tiềm năng của họ mới có thể được phát huy đầy đủ.

Ông Matt Jackson, Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH, MỞ RỘNG BẢO VỆ PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM GÁI

Trong lĩnh vực phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới và bạo lực gia đình, ông Matt Jackson đánh giá Việt Nam đã có nhiều bước tiến quan trọng. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình sửa đổi năm 2022 được xây dựng theo cách tiếp cận dựa trên quyền con người, lấy người bị bạo lực làm trung tâm, tăng cường bảo vệ quyền, an toàn và hỗ trợ cho phụ nữ - nhóm thường xuyên là nạn nhân của bạo lực gia đình.

Cùng với đó, hàng loạt chương trình và chiến lược quốc gia đã được ban hành, như Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030; Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2021-2025; và Chương trình phòng, chống bạo lực gia đình trong tình hình mới đến năm 2025. Những chính sách này thể hiện rõ cam kết của Chính phủ Việt Nam trong giải quyết vấn đề bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái.

Hệ thống dịch vụ hỗ trợ người bị bạo lực cũng từng bước được mở rộng và nâng cao chất lượng. Các mô hình dịch vụ toàn diện một cửa - tiêu biểu là Ngôi nhà Ánh Dương do UNFPA hỗ trợ thành lập và vận hành - đã được nhân rộng tại nhiều địa phương; đường dây nóng tư vấn miễn phí 24/7 tiếp tục hoạt động; cơ chế phối hợp liên ngành được thiết lập tại cơ sở, giúp phụ nữ và trẻ em gái tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ kịp thời, an toàn và đáng tin cậy.

Tuy nhiên, bạo lực đối với phụ nữ tại Việt Nam vẫn đang ở mức đáng lo ngại. Theo số liệu, cứ ba phụ nữ thì có hai người từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực trong đời - cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là một phần ba. Thực tế này cho thấy bạo lực giới vẫn cần được ưu tiên đầu tư và hành động mạnh mẽ hơn nữa.

BẠO LỰC GIỚI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ: NHỮNG THÁCH THỨC MỚI

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ (TFGBV) đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp. Dẫn kết quả nghiên cứu tại 51 quốc gia có tỷ lệ sử dụng internet cao, ông Matt Jackson cho biết 38% phụ nữ có truy cập internet từng bị bạo lực trực tuyến, và 85% từng chứng kiến các hành vi bạo lực trực tuyến nhằm vào phụ nữ khác. Đáng chú ý, trong các trường hợp bạo lực do chồng hoặc bạn tình gây ra, có tới 92,6% phụ nữ đồng thời bị tấn công thông qua công nghệ.

Tại Việt Nam, với 79% dân số sử dụng điện thoại thông minh và 85% hộ gia đình có kết nối internet (theo số liệu của Tổng cục Thống kê (trước đây) vào năm 2023), không gian số đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống xã hội. Không gian này mở ra nhiều cơ hội cho phụ nữ và trẻ em gái trong giáo dục, kinh tế và tiếp cận dịch vụ, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ bị quấy rối, lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân và phát tán hình ảnh thân mật trái phép. Những hình thức bạo lực này thường khó phát hiện, khó xử lý và gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần, an toàn cá nhân và nhân phẩm của nạn nhân.

Ông Matt Jackson cũng chỉ ra rằng, Việt Nam hiện vẫn thiếu dữ liệu toàn diện và tách biệt về bạo lực trên cơ sở giới có sử dụng công nghệ - một rào cản lớn trong hoạch định chính sách. UNFPA đang phối hợp triển khai nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này, dự kiến công bố vào đầu năm 2026, nhằm cung cấp bằng chứng thực tiễn hỗ trợ xây dựng chính sách hiệu quả.

Theo kinh nghiệm quốc tế, tiếp cận đa ngành là nguyên tắc then chốt trong phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới. Người bị bạo lực thường có nhiều nhu cầu phát sinh đồng thời, từ bảo đảm an toàn, chăm sóc y tế, hỗ trợ pháp lý, tư vấn tâm lý đến đào tạo nghề và hòa nhập xã hội. Vì vậy, sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành như công an, y tế, tư pháp, giáo dục và công tác xã hội có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả hỗ trợ.

TỪNG BƯỚC NHÂN RỘNG MÔ HÌNH HỖ TRỢ NẠN NHÂN BẠO LỰC GIỚI

Trên cơ sở các hướng dẫn của Liên hợp quốc về Gói dịch vụ thiết yếu, các mô hình cung cấp dịch vụ một cửa hỗ trợ người bị bạo lực đã được thiết lập và từng bước nhân rộng. Mô hình Ngôi nhà Ánh Dương - được UNFPA hỗ trợ triển khai từ năm 2020 - hiện đã vận hành tại nhiều địa phương và dự kiến tiếp tục mở rộng trong thời gian tới, giúp hàng nghìn phụ nữ và trẻ em gái thoát khỏi bạo lực, ổn định cuộc sống.

Bên cạnh đó, truyền thông được đánh giá là công cụ quan trọng trong thay đổi nhận thức xã hội và thúc đẩy hành vi tích cực. Các chiến dịch truyền thông quy mô toàn cầu và quốc gia đã góp phần phá vỡ sự im lặng, khuyến khích cộng đồng và người bị bạo lực lên tiếng, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ cần thiết.

Để bảo đảm an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái trong bối cảnh chuyển đổi số và thực hiện các cam kết quốc tế như Công ước Hà Nội về phòng, chống tội phạm mạng, ông Matt Jackson cho rằng Việt Nam cần ưu tiên xây dựng hệ thống dữ liệu dựa trên bằng chứng; thúc đẩy nội luật hóa các cam kết quốc tế; tăng cường trách nhiệm của các công ty công nghệ thông qua nguyên tắc “An toàn ngay từ khâu thiết kế”; đồng thời thúc đẩy thay đổi các chuẩn mực xã hội liên quan đến vai trò giới và sự đồng thuận.

Theo UNFPA, bảo đảm an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái không chỉ là yêu cầu về quyền con người, mà còn là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững và bao trùm, để không ai bị bỏ lại phía sau.