Trong căn nhà nhỏ ở khu 5, bà Trần Thị Thương (62 tuổi) đang hướng dẫn một nhóm du khách trải nghiệm khâu nón. Trước mặt mỗi người là những xấp lá đã được là phẳng, khung tre và cuộn chỉ trắng. “Khâu nón nhìn vậy thôi chứ khó lắm. Đường chỉ phải đều tay, lệch một chút là chiếc nón méo ngay”, bà Thương vừa cười vừa cầm tay hướng dẫn một nữ du khách trẻ những mũi khâu đầu tiên.
Gắn bó với nghề gần 50 năm, bà Thương bảo trước đây gia đình chỉ làm nón bán cho thương lái. Vài năm gần đây, khi khách du lịch tìm đến nhiều hơn, ngôi nhà nhỏ của bà cũng thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều đoàn khách. “Lúc đầu tôi còn e dè vì nghĩ mình chỉ quen làm nghề. Nhưng thấy khách thích thú khi được tự tay khâu nón, nghe kể chuyện làng nghề thì mình cũng vui theo. Có hôm khách ngồi cả buổi chỉ để tập vài đường kim”, bà kể.
Nghề làm nón lá Sai Nga phát triển mạnh từ khoảng những năm 1950. Đến nay, toàn xã Cẩm Khê có khoảng 600 hộ làm nón, tập trung chủ yếu ở các khu 4, 5 và 6 của Sai Nga cũ. Mỗi năm, làng nghề cung cấp hàng trăm nghìn chiếc nón cho nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước.
Với nhiều du khách, điều thú vị nhất không nằm ở việc mua một chiếc nón mang về mà là được trực tiếp thử các công đoạn làm nón. Từ chọn lá, là lá, quay vành đến khâu nón đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo.
Chị Nguyễn Thu Hương, một hộ dân kết hợp làm nón và đón khách trải nghiệm, cho biết nhiều đoàn học sinh, sinh viên và khách quốc tế đặc biệt thích hoạt động tự tay khâu nón. “Nhiều bạn trẻ lần đầu nhìn thấy lá nón thật. Có người ngồi gần một giờ mới khâu được vài vòng chỉ nhưng ai cũng hào hứng. Sau khi tự làm, họ hiểu hơn vì sao người dân quý nghề này”, chị Hương chia sẻ.
Theo chị Hương, ngoài nón truyền thống, nhiều hộ dân hiện còn làm thêm nón trang trí, nón du lịch hay nón thời trang để phục vụ khách tham quan. Không ít du khách mặc áo dài, đội nón lá chụp ảnh ngay giữa sân nhà, ngõ nhỏ hay bên những chồng lá nón đang phơi.
Lần đầu đưa con gái về trải nghiệm làng nghề, chị Phạm Thu Trang, du khách đến từ Hà Nội, cho biết chuyến đi khiến chị bất ngờ bởi sự gần gũi và chân thực của cuộc sống nơi đây. “Trước giờ tôi chỉ nghĩ nón lá là vật dụng quen thuộc. Nhưng khi tận mắt xem người dân làm mới thấy để hoàn thiện một chiếc nón phải rất công phu. Con gái tôi thích nhất là được tự tay khâu nón và nghe các bà, các cô kể chuyện làng nghề”, chị Trang nói.
Không chỉ giữ nét văn hóa truyền thống, hoạt động trải nghiệm làng nghề cũng giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập từ bán sản phẩm lưu niệm, đón khách tham quan và hướng dẫn trải nghiệm.
Theo ông Nguyễn Hữu Chí, Chủ tịch UBND xã Cẩm Khê, địa phương đang định hướng phát triển nghề khâu nón gắn với du lịch trải nghiệm để vừa giữ nghề truyền thống, vừa tạo thêm việc làm cho người dân. “Khách đến đây không chỉ mua nón mà còn muốn tìm hiểu đời sống làng nghề và trải nghiệm không gian nông thôn. Đây cũng là cách để nghề khâu nón được nhiều người biết đến hơn”, ông Chí cho biết.
Năm 2023, sản phẩm “Nón lá Sai Nga” được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh. Trước đó, năm 2020, nghề làm nón lá Sai Nga được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
