Bệnh dại lây truyền từ động vật sang người do virus dại
Theo các chuyên gia Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), bệnh dại có thể phòng tránh được thông qua tiêm vaccine cho vật nuôi và xử lý vết thương đúng cách sau khi bị chó, mèo cắn. Người dân cần tuân thủ các biện pháp như tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, quản lý chặt chẽ vật nuôi, đến cơ sở y tế tiêm phòng dại ngay sau khi bị chó, mèo cắn hoặc tiếp xúc với động vật nghi dại.
Bệnh dại là bệnh lây truyền từ động vật sang người do virus dại (Rhabdovirus). Bệnh lưu hành ở nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Hằng năm trên toàn cầu ghi nhận khoảng 59.000 trường hợp tử vong ở người tại hơn 150 quốc gia, với 95% các trường hợp ở châu Phi và châu Á. Khu vực Đông Nam Á là điểm nóng của bệnh dại do lượng chó thả rông lớn, tỷ lệ tiêm phòng dại ở vật nuôi còn thấp, tình trạng buôn bán thịt chó mèo đã ghi nhận tại một số quốc gia.
Bệnh dại lây qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh. Người có thể bị bệnh dại nếu động vật bị nhiễm bệnh cắn, liếm hoặc cào. Người có thể bị bệnh dại nếu nước bọt từ động vật bị nhiễm bệnh xâm nhập vào cơ thể người thông qua vết thương hở (kể cả vết thương không phải do động vật gây ra) hoặc tiếp xúc với niêm mạc (miệng, mắt...).
Sau khi người tiếp xúc với bệnh dại, virus di chuyển hướng về phía não trước khi gây ra triệu chứng. Khi virus đến não, các triệu chứng sẽ xuất hiện ở người. Thời kỳ ủ bệnh (khoảng thời gian giữa thời điểm tiếp xúc và các triệu chứng bệnh dại xuất hiện) thường là 1-3 tháng nhưng có thể dưới một tuần hoặc thậm chí sau hơn một năm.
Nếu không thực hiện các biện pháp phòng ngừa như rửa vết thương và tiêm vaccine phòng dại và hoặc huyết thanh kháng dại, triệu chứng bệnh dại sẽ xuất hiện ở người sau thời gian ủ bệnh.
Triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường giống với bệnh cúm
Các chuyên gia dự phòng cho biết, triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường giống với bệnh cúm, có thể gồm: Sốt, đau đầu, cảm thấy mệt, đau hoặc cảm giác ngứa ran, châm chích hoặc nóng rát bất thường hoặc không rõ nguyên nhân tại vị trí vết cắn hoặc vết xước.
Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng như sợ ánh sáng mạnh, sợ nước do không nuốt được, hành vi hung hăng, kích động, chảy nước bọt quá nhiều (chảy nước dãi), ảo giác (nhìn hoặc nghe thấy những thứ không có thật), sốt và đau đầu, ra mồ hôi nhiều và các cơ dần bị tê liệt bắt đầu từ vị trí vết cắn hoặc vết xước. Khi các triệu chứng tiến triển, bệnh nhân sẽ dần hôn mê trước khi tử vong.
Theo Tổ chức thú y thế giới (WOAH/OIE), 99% người mắc bệnh dại là do chó dại cắn, hơn 95% trường hợp tử vong xảy ra ở châu Á, châu Phi, hơn 80% ca dại xảy ra ở nông thôn và cứ 10 ca tử vong thì có 4 ca ở trẻ em.
Điều trị dự phòng sớm để ngăn ngừa tử vong
Bệnh dại là mối nguy hiểm đối với sức khỏe con người vì gần 100% tử vong khi các triệu chứng xuất hiện. Điều trị dự phòng sớm là rất quan trọng để ngăn ngừa tử vong.
Hiện nay, Cục Phát triển chăn nuôi Thái Lan vừa tuyên bố một số khu vực thuộc Bangkok và tỉnh Samut Prakan là “vùng dịch tạm thời” sau khi phát hiện ổ dịch bệnh dại. Chính quyền Thái Lan đồng thời ban hành lệnh cấm di chuyển chó, mèo và các loài động vật có vú khác trong vòng 30 ngày, cấm di chuyển động vật và xác động vật ra vào vùng dịch nếu không có giấy phép của bác sĩ thú y có thẩm quyền; chủ vật nuôi phải báo cáo động vật ốm trong vòng 12 giờ; người dân bắt buộc phải tuân thủ mọi chỉ đạo của cơ quan thú y.
Tại Việt Nam, ngày 21/12/2021, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2151/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Quốc gia phòng, chống bệnh dại giai đoạn 2022-2030. Mục tiêu của chương trình là kiểm soát được bệnh dại trên đàn chó, mèo nuôi và phấn đấu không có người tử vong vì bệnh dại vào năm 2030, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân và cộng đồng.
Theo thống kê của Bộ Y tế, ở Việt Nam, nguồn chính gây bệnh dại là chó và mèo (chiếm 98% trong tổng số người đi tiêm chủng và chiếm 100% đối với các trường hợp tử vong do bệnh dại).
Năm 2024, cả nước ghi nhận 89 trường hợp tử vong do bệnh dại trên toàn quốc (tăng 7 trường hợp so với 2023, tăng 17 trường hợp so với năm 2022). Trong 9 tháng đầu năm 2025, cả nước đã có 58 trường hợp tử vong tại 18 tỉnh, thành phố (thấp hơn báo cáo cùng kỳ năm 2024); địa phương có số trường hợp tử vong do bệnh dại cao là tỉnh Đắk Lắk (7 ca), Gia Lai (6 ca), Lâm Đồng (5 ca), Đồng Nai (5 ca), Tây Ninh (5 ca).
Báo cáo tổng kết năm 2024 cho thấy, 100% số ca tử vong do bệnh dại là không tiêm vaccine phòng dại hoặc huyết thanh kháng dại. Lý do chính không tiêm vì chủ quan cho rằng chó nhà cắn, tại thời điểm cắn chó bình thường nên không đi tiêm phòng (chiếm 63% trong số lý do). Ngoài ra còn lý do không hiểu biết về bệnh dại, không đến cơ sở y tế vì sợ không có tiền, trẻ nhỏ không nói được với bố mẹ, giết mổ chó.
Cách phòng tránh bệnh dại
Về cách phòng tránh bệnh dại, tốt nhất là bảo vệ bản thân không tiếp xúc với virus dại như bị chó cắn, đặc biệt là trẻ em - đối tượng dễ bị chó cắn nhất và dễ bị bệnh dại hơn.
Thứ hai, cần phát huy tinh thần nuôi chó, mèo có trách nhiệm như tiêm phòng vắc xin cho chó, mèo là thú cưng của gia đình, không trêu đùa chó mèo, đặc biệt là những cá thể chó lạ, đồng thời quản lý vật nuôi của gia đình chặt chẽ để không gây nguy hiểm cho người chung quanh.
Thứ ba, khuyến cáo người dân nên giảm thiểu đến mức tối đa việc buôn bán, vận chuyển hay giết mổ chó và mèo lấy thịt để có thể tránh mọi rủi ro có thể liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với virus dại từ các loài vật nuôi này.
Bệnh dại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng rửa vết thương, tiêm vaccine phòng dại hoặc huyết thanh kháng dại ngay sau khi bị chó, mèo cắn.
Để đạt được mục tiêu của Chương trình Quốc gia phòng, chống bệnh dại giai đoạn 2022-2030, Bộ Y tế đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung triển khai Chỉ thị số 11/CT-TTg ngày 21/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường các biện pháp cấp bách phòng, chống bệnh dại.
Để tăng cường công tác phòng, chống bệnh dại và hưởng ứng ngày Thế giới phòng chống bệnh dại (28/9), Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân những cách phòng tránh lây nhiễm bệnh dại và sẵn sàng cập nhật các thông tin cần thiết để bảo đảm sức khỏe cho người dân, tránh mọi rủi ro về bệnh dại trên người và động vật. Cụ thể như sau:
- Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm rất nguy hiểm lây truyền từ động vật sang người khi đã lên cơn dại là tử vong 100%.
- Phòng tránh không để động vật cắn người.
- Khi bị động vật cắn phải rửa ngay vết thương và đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn tiêm vaccine phòng dại.
- Tiêm vaccine phòng dại ngay cho người bị chó mèo cắn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng chống bệnh dại cho người.
- Khuyến cáo các tổ chức, cá nhân không sử dụng các biện pháp chuyên môn, kỹ thuật y tế chưa được công nhận (bài thuốc đông y, cổ truyền, gia truyền), hoạt động mê tín dị đoan để khám, điều trị cho người bị bệnh dại hoặc người bị chó, mèo cắn.
- Tiêm vaccine phòng bệnh dại cho đàn chó, mèo nuôi là biện pháp rất quan trọng và hiệu quả để phòng bệnh cho người.
- Bảo đảm chó, mèo nuôi được tiêm phòng đầy đủ theo hướng dẫn của ngành thú y.
![[Video] “Hành trình hy vọng” lan tỏa nghĩa cử hiến tặng mô, tạng](https://cdn.nhandan.vn/images/8f0e69cb696c03bfdf91ec30c3d24bbdb5ddf607872fa0b8ba43964214a1d7819fef0d216b5f244c5ccd6e8c8b3a9c43b7ae13cda333b1a658a4aa09dbd85477/img-3541-4372.png.avif)
