Nền tảng phát triển cây dược liệu
Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có hàng trăm loài cây dược liệu có giá trị kinh tế và dược tính cao như: thảo quả, tam thất, đương quy, sa nhân tím, hà thủ ô... và đặc biệt là sâm Lai Châu, một giống sâm bản địa quý hiếm đang được địa phương tập trung bảo tồn và nhân rộng.
Nhiều địa bàn của tỉnh như Tam Đường, Phong Thổ, Sìn Hồ, Mường Tè... đã thu hút các dự án trồng dược liệu quy mô lớn, góp phần hình thành vùng nguyên liệu bền vững. Không chỉ hướng đến phát triển kinh tế, việc trồng dược liệu tại Lai Châu còn góp phần bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, hướng đến nền nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, phù hợp định hướng phát triển xanh và bền vững.
Với mục tiêu khai thác hiệu quả thế mạnh sẵn có, Lai Châu đã ban hành nhiều chính sách cụ thể, nổi bật là Nghị quyết số 38/2019/NQ-HĐND về phát triển một số cây dược liệu giai đoạn 2020-2025, tầm nhìn đến năm 2030. Mới đây, Tỉnh ủy tiếp tục ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU về phát triển cây sâm Lai Châu giai đoạn 2024-2030, định hướng đến năm 2035, với mục tiêu mở rộng diện tích trồng sâm lên khoảng 3.000 ha, sản lượng đạt 30 tấn/năm vào năm 2030 và hướng tới xây dựng thương hiệu sâm quốc gia, tiến ra thị trường quốc tế.
Đồng thời, tỉnh đã triển khai chính sách hỗ trợ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đối với một số loài dược liệu như sâm Lai Châu, thất diệp nhất chi hoa, lan kim tuyến. Các nội dung hỗ trợ khác bao gồm: bảo tồn giống, xây dựng quy trình trồng, chăm sóc, nhân giống, bao bì, nhãn mác sản phẩm, ứng dụng khoa học - kỹ thuật, chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn GACP-WHO hoặc tương đương. Nhiều mô hình, dự án liên quan đến trồng, nhân giống, bảo hộ sở hữu trí tuệ cho các loại dược liệu quý đã được triển khai đồng bộ, trong đó có việc cấp mã số cho sáu cơ sở trồng sâm với hơn 250.000 cây.
Điểm sáng từ những mô hình hiệu quả
Trong bức tranh phát triển dược liệu của Lai Châu, sâm Lai Châu nổi lên là loại cây đặc biệt có giá trị cao, cả về y học lẫn kinh tế. Loài sâm này mọc tự nhiên ở độ cao trên 1.800 m, trong rừng nguyên sinh, nơi khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, đất đai chưa bị tác động.
Tại xã vùng cao Khun Há, cây sâm bản địa được xác định là cây trồng chủ lực trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và giảm nghèo bền vững. Từ các mô hình tự phát, địa phương đã quy hoạch vùng trồng tập trung, thu hút doanh nghiệp đầu tư, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Theo đó, doanh nghiệp đảm nhận kỹ thuật và đầu ra, còn người dân góp đất và công chăm sóc. Mô hình liên kết này đang cho thấy hiệu quả rõ rệt.
Hiện xã Khun Há đã trồng hơn 24 ha sâm Lai Châu, hướng tới mở rộng lên hơn 30 ha trong thời gian tới. Chính quyền địa phương khuyến khích người dân mở rộng diện tích, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn, thành lập hợp tác xã nhằm bảo đảm phát triển bền vững.
Tại bản Ngài Thầu Cao, người dân chủ động nhân giống sâm từ tự nhiên, trồng lại vào các khu rừng già nhằm tái tạo nguồn dược liệu tại chỗ. Cách làm này vừa giúp bảo tồn giống quý, vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Anh Cứ A Chỉnh, một trong những hộ dân tham gia trồng sâm, chia sẻ: Nhờ được tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật, bà con ngày càng tự tin trong việc chăm sóc sâm. Nguồn thu nhập từ cây sâm giúp người dân yên tâm gắn bó với nghề, từng bước cải thiện đời sống, giảm nghèo hiệu quả.
Một mô hình tiêu biểu khác là Tổ hợp tác Cựu chiến binh trồng sâm bản địa bản Sàn Phàng Cao, được thành lập năm 2023. Với chín thành viên, mô hình hoạt động theo hình thức góp sức, góp của, cùng bảo vệ và phát triển vùng trồng sâm. Đây là hướng đi mới mang tính cộng đồng cao, giúp tăng thu nhập cho hội viên, bảo vệ rừng và gìn giữ nguồn gen dược liệu quý.
Có thể khẳng định, phát triển cây dược liệu là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện tự nhiên, địa hình, khí hậu và tiềm năng của Lai Châu. Trong bối cảnh thị trường dược liệu trong và ngoài nước ngày càng mở rộng, nếu có chiến lược bài bản, từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu, xây dựng thương hiệu đến tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, Lai Châu hoàn toàn có thể vươn lên trở thành trung tâm dược liệu quốc gia.
Từ những vùng cao như Khun Há, hành trình phát triển dược liệu đã bắt đầu, với cây sâm làm hạt nhân, cùng hàng chục loại dược liệu quý khác. Đây chính là cơ hội để địa phương tạo dựng thế mạnh phát triển xanh - sạch - bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân, bảo vệ môi trường và khẳng định vị thế Lai Châu trên bản đồ dược liệu Việt Nam và quốc tế.
