Thúc đẩy liên kết “3 nhà”, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia được đánh giá thông qua Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và các đối tác công bố hằng năm. Theo GII 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2025; đứng thứ 3 ASEAN.

Đáng chú ý, chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng 2 bậc, từ vị trí 37 lên 35. WIPO tiếp tục ghi nhận Việt Nam là một trong 7 quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013, đồng thời thuộc nhóm 3 quốc gia có thành tích đổi mới sáng tạo vượt trội so với mức độ phát triển. Trong 16 năm liên tiếp, Việt Nam duy trì kết quả đổi mới sáng tạo cao hơn mức độ phát triển, cho thấy hiệu quả trong chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra.

Giai đoạn 2022-2026, thứ hạng GII của Việt Nam tăng 5 bậc, từ 48 lên 43. Trong đó, đầu vào đổi mới sáng tạo tăng 5 bậc, từ vị trí 59 lên 54, dù giảm 4 bậc so với năm 2025; đầu ra đổi mới sáng tạo cải thiện liên tục, từ vị trí 41 lên 35.

Về các trụ cột đổi mới sáng tạo, Việt Nam có thế mạnh về thương mại, quy mô thị trường, xuất khẩu công nghệ cao, hàng hóa sáng tạo và ứng dụng công nghệ số. Hạ tầng số, hạ tầng kinh tế và khả năng tiếp cận tín dụng cũng có những tiến bộ đáng ghi nhận. Đặc biệt, thứ hạng nhóm sản phẩm tri thức và công nghệ tăng từ 44 năm 2024 lên 39 năm 2025 và 35 năm 2026, phản ánh sự cải thiện trong tạo ra và khai thác các kết quả tri thức, công nghệ.

Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định, thời gian tới cần tiếp tục phát huy những thế mạnh và kết quả đã đạt được, đồng thời tập trung khắc phục các điểm nghẽn về thể chế, giáo dục đại học, hạ tầng công nghệ thông tin, nguồn nhân lực có kiến thức trong doanh nghiệp và đầu tư cho R&D. Trọng tâm là nâng cao chất lượng đầu ra tri thức, công nghệ; thúc đẩy doanh nghiệp làm chủ công nghệ, chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao, qua đó nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tại cuộc họp, các đại biểu báo cáo về trách nhiệm của bộ, ngành, cơ sở giáo dục đại học đối với các chỉ số đổi mới sáng tạo, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy hợp tác giữa: Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp. Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng cho biết, Bộ được giao trách nhiệm đối với 12 chỉ số thành phần của GII, trong đó có 9 chỉ số thuộc trụ cột nguồn nhân lực và nghiên cứu. Tuy nhiên, một số chỉ số còn ở thứ hạng thấp, như giáo dục, giáo dục đại học, tỷ lệ sinh viên quốc tế nhập học…

Về hợp tác 3 nhà, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, đóng góp khoảng 52% nhân lực khoa học, công nghệ và 85% công bố quốc tế của cả nước. Bộ đã xây dựng khoảng 13 mạng lưới khoa học, công nghệ với sự tham gia của khoảng 300 doanh nghiệp, song hợp tác chủ yếu tập trung vào đào tạo, việc tạo ra các sản phẩm khoa học, công nghệ còn hạn chế.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh về yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo thực sự trở thành phương thức phát triển, động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế, tạo ra năng suất, giá trị gia tăng, sản phẩm, ngành nghề và thị trường mới. Theo Phó Thủ tướng, đổi mới sáng tạo phải góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công; giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Qua đó, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo đó, trong thời gian tới, cần phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo làm khâu đột phá; lấy năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và kết quả đóng góp vào tăng trưởng kinh tế làm thước đo.

Trên cơ sở các nhiệm vụ được giao, Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát tổng thể, nhận diện đầy đủ những vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách để đề xuất giải pháp tháo gỡ. Việc hoàn thiện thể chế phải tạo đột phá mạnh mẽ, hình thành môi trường thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá tổng thể hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, xác định rõ vai trò, chức năng và cơ chế liên kết giữa các chủ thể; đồng thời đề xuất định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Cùng với đó, phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo và các tổ chức trung gian gắn với lợi thế của từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Quá trình triển khai không chạy theo số lượng mà phải chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động và khả năng kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái.

Phó Thủ tướng cũng giao Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp các bộ, ngành tổ chức các cuộc làm việc giữa cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm tiếp tục nhận diện khó khăn, vướng mắc, đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Phó Thủ tướng đề nghị khẩn trương xây dựng, ban hành hướng dẫn để hình thành và đưa vào hoạt động hiệu quả các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các bộ, ngành, địa phương cần sớm hoàn thành việc thành lập, đồng thời phát huy hiệu quả hoạt động của các quỹ, tạo điều kiện huy động và sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm đối tác và gắn nhiệm vụ nghiên cứu với khả năng ứng dụng, thương mại hóa. "Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm và kết quả đầu ra cụ thể", Phó Thủ tướng yêu cầu. Cùng với đó, cần nghiên cứu cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ; xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng nhanh, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Chú trọng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tăng cường thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo quốc tế.

Đối với cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần bổ sung nguồn lực chất lượng cao cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, gắn với doanh nghiệp, tăng cường liên kết 3 nhà (Nhà nước-nhà khoa học-doanh nghiệp) ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, nâng cao chất lượng khả năng ứng dụng.

Các bộ, ngành được giao chủ trì những chỉ số thành phần của Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu cần chủ động phối hợp, xác định rõ nhiệm vụ và giải pháp cải thiện từng chỉ số. Các địa phương tiếp tục triển khai hiệu quả các giải pháp nâng cao Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII), gắn kết quả đánh giá với yêu cầu nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội.