Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng hiện có, vùng vẫn cần những giải pháp đồng bộ từ hạ tầng, nhân lực đến cơ chế, chính sách nhằm bảo đảm phát triển bền vững và thu hút nguồn vốn đầu tư.
Đồng bằng sông Cửu Long là địa bàn thuận lợi phát triển cụm ngành công nghiệp năng lượng, bao gồm năng lượng tái tạo và nhiệt điện khí. Toàn vùng có tiềm năng lớn về năng lượng mặt trời với bức xạ trung bình 1.387-1.534 Kwh/KWp/năm. Bên cạnh đó, vùng có đường bờ biển và các hải đảo, điều kiện gió biển ven bờ mạnh, có tiềm năng khai thác năng lượng gió. Theo quy hoạch phát triển năng lượng tái tạo quốc gia đến năm 2035, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có thể khai thác hơn 68.600 MW điện gió trên đất liền và hơn 31.500 MW điện mặt trời, một nguồn lực kỹ thuật lớn cho việc phát triển bền vững và chuyển đổi năng lượng xanh trong tương lai.
Theo Giám đốc Sở Công thương thành phố Cần Thơ Hà Vũ Sơn, chuyển đổi năng lượng xanh là xu thế tất yếu và yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới một tương lai phát triển bền vững. Đồng bằng sông Cửu Long có tài nguyên phong phú về điện gió, mặt trời và sinh khối, giúp bảo đảm an ninh năng lượng. Nghị định 135/2024/ NĐ-CP ngày 22/10/2024 của Chính phủ quy định cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng mở ra nhiều chính sách ưu đãi mới nhằm khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo. Mô hình này không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, mà còn tăng khả năng cạnh tranh khi xuất khẩu vào các thị trường khó tính.
Phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên, nhiều địa phương trong vùng chú trọng thu hút đầu tư, phát triển các dự án năng lượng tái tạo, góp phần giải bài toán an ninh năng lượng, tạo động lực bứt phá, phát triển kinh tế-xã hội cho địa phương cũng như toàn vùng. Về năng lượng tái tạo, dự án Nhà máy điện gió Bạc Liêu với công suất 99,2 MW và 124 tua-bin là dấu ấn tiên phong của cả nước về phát triển điện gió ven biển. Về điện mặt trời, nổi bật là Nhà máy An Hảo-Sao Mai tại An Giang với công suất 210 MWp, diện tích gần 275 ha, sản lượng hơn 302 triệu kWh/năm, trở thành dự án quy mô lớn của vùng.
Về điện khí, ngoài cụm Nhà máy điện Cà Mau 1 và Cà Mau 2 khẳng định vai trò trụ cột nguồn điện khí khu vực, ngày 19/8, dự án Nhà máy nhiệt điện Ô Môn IV cũng được khởi công, có công suất 1.155 MW, tổng mức đầu tư gần 30.000 tỷ đồng. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, đồng chí Trần Văn Lâu, việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch để tạo năng lượng là một trong các nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu. Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang chuyển từ sản xuất năng lượng bằng nhiên liệu hóa thạch sang phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng sạch hướng đến phát triển bền vững. Việc xây dựng Nhà máy nhiệt điện Ô Môn IV không chỉ bổ sung nguồn điện ổn định cho khu vực Nam Bộ nói chung, vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào điện than, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, giảm phát thải CO2, hiện thực hóa cam kết Net Zero 2050.
Sự hiện diện của các dự án này đang tạo nên diện mạo mới cho ngành năng lượng ở Đồng bằng sông Cửu Long, với sự kết hợp hài hòa giữa điện khí, điện gió và điện mặt trời, góp phần đáp ứng nhu cầu điện năng và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang nguồn năng lượng sạch. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu và tiềm năng lớn, quá trình phát triển năng lượng sạch ở Đồng bằng sông Cửu Long vẫn đối mặt với nhiều hạn chế.
Tại nhiều nơi, hạ tầng lưới điện truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển dự án. Nhiều nhà máy điện gió, điện mặt trời khi đưa vào vận hành đã phải cắt giảm công suất do lưới điện khu vực chưa được nâng cấp đồng bộ, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng hiệu quả đầu tư. Nguồn năng lượng tái tạo mang tính không ổn định. Điện gió phụ thuộc vào mùa gió, thường mạnh vào mùa khô nhưng yếu vào mùa mưa; điện mặt trời phụ thuộc vào cường độ nắng, giảm sản lượng khi thời tiết nhiều mây, mưa… Bên cạnh đó, vốn và cơ chế, chính sách cũng là thách thức lớn. Các dự án năng lượng sạch thường có đầu tư cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi cơ chế giá mua điện thay đổi theo từng giai đoạn, thiếu ổn định, khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại rủi ro.
Theo một số chuyên gia, để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng sạch, thời gian tới, Đồng bằng sông Cửu Long cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, cần ưu tiên nâng cấp hạ tầng lưới điện; phát triển các giải pháp lưu trữ năng lượng và nguồn điện linh hoạt. Về nguồn nhân lực, các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật trong vùng cần mở ngành đào tạo về kỹ thuật điện gió, điện mặt trời, tự động hóa lưới điện, an toàn môi trường; có chương trình hợp tác với các doanh nghiệp FDI để chuyển giao công nghệ, đào tạo tại chỗ, hình thành đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề phục vụ lâu dài. Các tỉnh ven biển cần được quy hoạch thống nhất về hành lang lưới điện, quỹ đất, vùng nuôi trồng thủy sản để giảm xung đột sử dụng tài nguyên. Bên cạnh đó, cần có cơ chế tín dụng ưu đãi, bảo lãnh rủi ro và khuyến khích ngân hàng thương mại tham gia cho vay dài hạn với lãi suất hợp lý… đối với những dự án năng lượng tái tạo lớn.
