Trọng dụng tốt nhân tài để có những “hiền tài” cống hiến cho đất nước

Nhấn mạnh trọng dụng nhân tài là khâu có ý nghĩa quyết định đối với việc phát huy trí tuệ con người Việt Nam, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn khẳng định, khi được trọng dụng tốt, nhân tài sẽ trở thành những “hiền tài”, đem tài năng của mình phục vụ cho xã hội, phục vụ cho đất nước, góp phần đưa đất nước phát triển.

Đánh giá cán bộ phải căn cứ vào kết quả hoàn thành nhiệm vụ

Tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV vừa qua, trung ương đã quyết nghị thông qua một số văn kiện, trong đó có: Nghị quyết về tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp và đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Kết luận về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, khẳng định đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước đã có những đóng góp quan trọng trong công cuộc phát triển đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy công tác cán bộ còn những vấn đề hạn chế, bất cập cần phải đánh giá một cách đầy đủ và rút ra bài học kinh nghiệm. Điều này đã được Trung ương nhận diện, bàn kỹ lưỡng và đưa ra 3 khâu đột phá trong Nghị quyết mới.

“Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Nếu không đột phá vào công tác cán bộ, không đột phá vào cái “gốc” này thì thành quả cách mạng sẽ bị hạn chế, niềm tin của nhân dân đối với Đảng có thể suy giảm”, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn nhấn mạnh.

Bên cạnh yêu cầu chủ quan nói trên, ông cho rằng yêu cầu khách quan của sự phát triển đất nước cũng buộc công tác cán bộ phải thay đổi.

Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Muốn hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với việc tận dụng tốt các cơ hội thì tạo đột phá trong công tác cán bộ, từ khâu đánh giá, lựa chọn, sàng lọc cán bộ đến thu hút, sử dụng và trọng dụng nhân tài, có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Nghị quyết mới về công tác cán bộ nêu rõ, phải căn cứ yêu cầu nhiệm vụ để tạo nguồn, đào tạo, bố trí cán bộ; dùng kết quả đánh giá để lựa chọn, sàng lọc, bảo đảm kế thừa qua các nhiệm kỳ. Phẩm chất, bản lĩnh, thực tài, uy tín phải thể hiện qua kết quả công việc; đánh giá kết quả phải xét độ khó của nhiệm vụ, điều kiện thực hiện và giá trị lâu dài.

Theo Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, việc Nghị quyết nhấn mạnh quan điểm lấy kết quả hoàn thành nhiệm vụ làm thước đo phẩm chất, đạo đức và năng lực của cán bộ là rất đúng đắn, đồng thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Ông cho rằng, không thể chỉ dựa vào những nhận xét chung chung, hồ sơ thành tích hay sự khéo léo trong quan hệ công tác để đánh giá một cán bộ. Có những người giỏi tạo dựng hình ảnh, giỏi làm hài lòng cấp trên nên được đề bạt nhanh chóng, nhưng khi đảm nhận những vị trí quan trọng lại không đáp ứng được yêu cầu, thậm chí ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức.

Ngược lại, có những cán bộ thực sự năng động, sáng tạo, biết vận dụng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn địa phương, đơn vị, tạo ra những kết quả phát triển rõ rệt. Tuy nhiên, những thành tích và sáng kiến đó đôi khi chưa được đánh giá đúng mức, chưa được nhân rộng, người có năng lực cũng chưa được bố trí vào những vị trí tương xứng.

“Đánh giá cán bộ phải nhìn vào kết quả hoàn thành nhiệm vụ, biểu hiện qua việc làm, qua niềm tin của nhân dân đối với cán bộ. Cán bộ có công trình đổi mới sáng tạo mang tính địa phương thì rõ ràng là người có tài, nếu mang tính quốc gia thì đó là tài năng, là nhân tài của đất nước, phải được trọng dụng. Cho nên tôi rất ủng hộ chủ trương của Trung ương cũng như kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 4 vừa qua”, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn nói.

Song song những đổi mới về công tác đánh giá cán bộ, điểm đáng chú ý nữa trong Nghị quyết mới của Trung ương là quy định người đánh giá, giới thiệu và bố trí cán bộ phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn nhận định đây là một yêu cầu rất quan trọng. Từ trước đến nay, việc lựa chọn và giới thiệu người đảm nhận những vị trí nhất định luôn đi kèm với trách nhiệm của người lựa chọn. Tuy nhiên, cơ chế xác định và xử lý trách nhiệm đối với người giới thiệu, lựa chọn, bổ nhiệm cán bộ chưa phải lúc nào cũng rõ ràng, đầy đủ.

“Khi một người được giao trách nhiệm giới thiệu, lựa chọn cán bộ vào vị trí lãnh đạo, quản lý, họ phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Nếu người được lựa chọn sau đó bộc lộ những hạn chế nghiêm trọng về phẩm chất, năng lực hoặc vi phạm kỷ luật, pháp luật, cần xem xét quá trình tuyển chọn, đánh giá và bổ nhiệm để xác định trách nhiệm của những người liên quan”, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, cần đổi mới thực chất công tác đánh giá và bỏ phiếu tín nhiệm đối với cán bộ. Việc đánh giá không nên dừng lại ở những nhận xét mang tính hình thức, mà phải chỉ rõ ai thực sự có năng lực nổi bật, ai hoàn thành nhiệm vụ ở mức trung bình, ai không đáp ứng yêu cầu.

Đối với cán bộ năng động, sáng tạo, có kết quả công việc tốt, cần ghi nhận tín nhiệm cao và tạo điều kiện phát triển. Với những người chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở mức trung bình trong thời gian dài, không có chuyển biến, hoặc tín nhiệm thấp, cần xem xét bố trí lại để mở đường cho những người có trách nhiệm, có đạo đức, có năng lực thay thế.

Trọng dụng nhân tài phải gắn liền với chế độ đãi ngộ tương xứng

Cũng tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất nhận định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, giữ vai trò quan trọng dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển lực lượng sản xuất mới, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực tự chủ chiến lược và sức mạnh tổng hợp của đất nước.

Trên cơ sở đó, Trung ương đã thông qua Đề án “Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững”. Chiến lược đặt trọng dụng ở vị trí then chốt, gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến; yêu cầu căn cứ nhiệm vụ chiến lược để tìm người, giao việc, trao quyền, bảo đảm nguồn lực; giữ người bằng môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo, ghi nhận xứng đáng.

Theo Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, có 3 điểm nghẽn lớn trong phát hiện, thu hút và sử dụng nhân tài hiện nay. Điểm nghẽn thứ nhất đã được tháo gỡ, đó là chủ trương của Đảng. Thời gian qua, vấn đề thu hút, trọng dụng nhân tài được đề cập đến nhiều nhưng chưa có những chủ trương quyết liệt. Việc Trung ương thông qua chiến lược lần này sẽ tạo cơ sở để thúc đẩy quá trình đó một cách đồng bộ, nhất quán hơn.

Điểm nghẽn thứ hai là thái độ đối xử với người tài. Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn cho rằng, đây là điểm nghẽn rất lớn, thậm chí có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả trọng dụng nhân tài. Người có năng lực thực sự thường có chính kiến, có khả năng phát hiện vấn đề và đề xuất những cách làm mới. Họ cần được tôn trọng, được tin tưởng và được tạo điều kiện để phát huy năng lực. Vì vậy, người lãnh đạo phải có tầm nhìn, có khả năng nhận diện tài năng và sẵn sàng giao nhiệm vụ tương xứng cho những người có năng lực.

Nếu người đứng đầu không đánh giá đúng nhân tài, không tạo điều kiện cho họ làm việc, thậm chí có tâm lý e ngại người giỏi hơn mình, thì dù có chính sách tốt đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả. Khi không được tôn trọng và không có cơ hội cống hiến, người tài có thể rời khỏi khu vực công, chuyển sang môi trường khác hoặc ra nước ngoài làm việc. Đất nước không chỉ mất đi nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn bỏ lỡ cơ hội phát triển từ chính những tài năng mình đã đào tạo, thu hút được.

Điểm nghẽn thứ ba được Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn chỉ ra là chính sách đãi ngộ chưa tương xứng với tài năng và giá trị đóng góp. Theo ông, đã trọng dụng nhân tài phải gắn liền với đãi ngộ phù hợp, phải có chính sách đãi ngộ riêng biệt với thứ bậc như trong bộ máy chính quyền của hệ thống chính trị nước ta hiện nay.

Một chuyên gia giỏi không nhất thiết phải được bổ nhiệm làm lãnh đạo mới có thể nhận mức đãi ngộ cao hơn. Nếu muốn họ tập trung nghiên cứu, sáng tạo và tạo ra những công trình có giá trị lớn cho đất nước, cần có cơ chế riêng để ghi nhận năng lực và tạo điều kiện làm việc tương xứng.

“Chính sách đãi ngộ phải thay đổi hoàn toàn. Nếu không gỡ điểm nghẽn này sẽ không thể có thực sự trọng dụng tài năng trong bối cảnh hiện nay, và không thể thu hút được những tài năng người Việt ở nước ngoài về nước cống hiến”, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn nhấn mạnh.

Ông cho rằng, thông qua việc giải quyết tốt ba điểm nghẽn nêu trên ở tất cả đội ngũ lãnh đạo các cấp, nhân tài sẽ ngày càng được phát hiện nhiều hơn. Trọng dụng tốt thì nhân tài của đất nước sẽ có cống hiến tốt hơn, thực sự góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, hiện thực hóa 2 mục tiêu trăm năm: trăm năm thành lập Đảng và trăm năm thành lập nước.

Nói về cơ chế đãi ngộ nhân tài, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn nêu rõ, giá trị đóng góp của người tài là rất lớn, thậm chí có thể làm thay đổi cả một ngành, một lĩnh vực và mở ra hướng phát triển mới cho đất nước. Vì vậy, trọng dụng nhân tài không chỉ là ghi nhận năng lực của một cá nhân, mà còn là tạo điều kiện để năng lực ấy được chuyển hóa thành giá trị thực tiễn.

Đặc biệt, không nên đồng nhất tài năng với bằng cấp hay chức vụ. Một kỹ sư có năng lực sáng tạo nổi bật, trực tiếp nghiên cứu và tạo ra những sản phẩm có giá trị lớn, cần được công nhận ngay là “công trình sư” - người sáng chế ra những công trình có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Nếu làm được điều này, người tài mới được phát hiện, và khi được phát hiện và trọng dụng, họ mới phát huy hết tài năng để đóng góp cho đất nước.

Để việc trọng dụng nhân tài được thực chất, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn đề xuất Nhà nước nghiên cứu xây dựng hệ thống chức danh mới và cơ chế tiền lương riêng cho các chuyên gia, nhà khoa học và người có tài năng đặc biệt trong các lĩnh vực quan trọng. Chẳng hạn như các chức danh “công trình sư”, “kiến trúc sư trưởng”, “tổng công trình sư” trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, hoặc các chức danh tương đương trong lĩnh vực khoa học xã hội, với tiêu chí xác định rõ ràng về năng lực, phạm vi trách nhiệm và giá trị đóng góp.

Hiện nay, việc đãi ngộ trong nhiều trường hợp vẫn gắn chặt với thứ bậc chức vụ trong bộ máy hành chính của hệ thống chính trị. Muốn được hưởng chế độ cao hơn, người có chuyên môn giỏi đôi khi phải đảm nhận vị trí quản lý. Nhưng khi chuyển sang công tác quản lý, họ có thể không còn đủ thời gian và điều kiện để tập trung nghiên cứu, sáng tạo, phát huy năng lực chuyên môn.

Vì vậy, Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn cho rằng cần có những chức danh chuyên môn được thiết kế phù hợp dành cho các nhà khoa học trong từng lĩnh vực, đi kèm chế độ tiền lương, thưởng, phụ cấp, điều kiện làm việc và cơ chế ghi nhận thành tích tương xứng, tách riêng với thứ bậc tiền lương của hệ thống chính trị như hiện nay. Khi đã có thứ bậc tiền lương riêng cho các nhà khoa học, đó cũng là thể chế hóa chủ trương trọng dụng nhân tài của Đảng, tạo điều kiện để người tài góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Theo Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn, trọng dụng nhân tài là khâu có ý nghĩa quyết định đối với việc phát huy trí tuệ con người Việt Nam. Việt Nam không thiếu nhân tài, nhưng để biến họ từ nhân tài thành hiền tài mới là điều khó. “Hiền tài là những người đem tài năng của mình phục vụ cho xã hội, phục vụ cho đất nước, góp phần đưa đất nước phát triển. Trọng dụng tốt chính là biến nhân tài thành những hiền tài, và một đất nước có nhiều hiền tài thì đất nước đó sẽ phát triển nhanh, thu hẹp được khoảng cách phát triển, tiến tới sánh vai cùng các cường quốc trên thế giới”, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn khẳng định.