Béo phì đang trở thành một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu, Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đáng lo ngại này.
Tại buổi họp báo công bố Báo cáo nghiên cứu nhận thức, thái độ, hành vi và rào cản trong điều trị béo phì tại Việt Nam (ACTION) do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Novo Nordisk Việt Nam tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 21/6, nhiều chuyên gia đã lên tiếng kêu gọi hành động quyết liệt nhằm thu hẹp khoảng cách trong chăm sóc và quản lý bệnh béo phì-một căn bệnh đã được công nhận là mạn tính nhưng vẫn đang bị xem nhẹ trong thực tiễn điều trị.
Việt Nam đang chứng kiến tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì nhanh nhất khu vực Đông Nam Á, tăng tới 38% trong những năm gần đây.
Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em 5–19 tuổi đã tăng gấp đôi từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020.
Đáng chú ý, tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ béo phì ở thanh, thiếu niên đã vượt 50%, trong khi con số này ở Hà Nội cũng đã vượt ngưỡng 41%. Không chỉ là vấn đề về cân nặng, béo phì còn là “cánh cửa” dẫn đến hàng loạt bệnh lý nguy hiểm như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ…
Theo WHO, đây là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Tuy nhiên, tại Việt Nam, căn bệnh này vẫn chưa được quản lý một cách toàn diện.
Một yếu tố quan trọng nhưng ít được nhắc đến đó là, sự kỳ thị xã hội đối với người béo phì. Báo cáo cho thấy, 30% người bệnh và 59% bác sĩ cho rằng kỳ thị ảnh hưởng đến khả năng xây dựng các mối quan hệ; 17% người béo phì và 57% nhân viên y tế đánh giá kỳ thị làm giảm cơ hội tìm việc; và 16% người béo phì cùng 41% nhân viên y tế nhận định kỳ thị làm suy giảm cơ hội thành công trong công việc.
Chia sẻ tại sự kiện, ông Nguyễn Liêm (27 tuổi, Hà Nội) người từng mắc béo phì cho biết: “Giảm cân không chỉ là giảm số cân, mà là hành trình cải thiện sức khỏe tổng thể. Sự đồng hành của bác sĩ, gia đình và bạn bè là yếu tố then chốt giúp tôi vượt qua mặc cảm và kiên trì với điều trị”.
Bác sĩ Georgia Rigas, chuyên gia hàng đầu về béo phì đến từ Australia, nhấn mạnh rằng: “Quản lý béo phì không đồng nghĩa với giảm cân”. Theo bà, việc điều trị nên tập trung vào cải thiện chất lượng sống, giảm nguy cơ biến chứng và phục hồi chức năng thể chất.
Béo phì là bệnh lý có yếu tố di truyền chiếm 40-70%, và không ai muốn mắc bệnh này như việc chọn màu mắt. Cần thay đổi nhận thức từ cả phía bác sĩ lẫn cộng đồng để ngăn ngừa, phát hiện và điều trị từ sớm.
Bà cũng cảnh báo: “Nếu chỉ tập trung điều trị các biến chứng, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội quý giá để cải thiện cuộc sống người bệnh. Một phương pháp điều trị hiệu quả cần tiếp cận tích hợp, đa chuyên khoa từ dinh dưỡng, thể chất, tâm thần đến y học can thiệp”.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Phẫu thuật Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết: “Tại Việt Nam, dù đã công nhận béo phì là bệnh lý mạn tính, nhận thức này vẫn chưa phản ánh đầy đủ trong thực tiễn.
40% bác sĩ ngần ngại nói về cân nặng, còn gần 50% người bệnh xấu hổ khi được hỏi. Chính rào cản tâm lý tưởng chừng đơn giản này lại ảnh hưởng lớn đến hiệu quả điều trị”.
Novo Nordisk đơn vị đồng hành cùng nghiên cứu ACTION đã và đang phối hợp với Bộ Y tế và các đối tác triển khai nhiều chương trình chiến lược: đào tạo chuyên môn cho nhân viên y tế, nâng cao nhận thức cộng đồng và giảm kỳ thị với người sống chung với béo phì.
Trang web chuyên biệt www.giamcansongkhoe.vn – do Novo Nordisk hợp tác với Tổng hội Y học Việt Nam ra mắt nhằm cung cấp thông tin, hướng dẫn điều trị và công cụ tìm kiếm chuyên gia y tế hỗ trợ người bệnh tiếp cận đúng nơi, đúng người.
Béo phì không phải là lỗi cá nhân. Nó là kết quả của tương tác giữa yếu tố di truyền, sinh lý, môi trường sống và lối sống. Không ai “muốn” bị béo phì, và càng không ai nên bị kỳ thị vì hình thể của mình.
Hơn lúc nào hết, Việt Nam cần một hệ thống chăm sóc sức khỏe nhân văn, hiệu quả, giúp người bệnh được chẩn đoán sớm, tiếp cận điều trị phù hợp và sống khỏe mạnh không kỳ thị.
Từ chuyên gia y tế, nhà hoạch định chính sách, tổ chức sản xuất kinh doanh thực phẩm đến mỗi thành viên trong cộng đồng, tất cả đều có vai trò trong hành trình thu hẹp khoảng cách trong chăm sóc bệnh béo phì. Đây không chỉ là trách nhiệm y tế, mà là bổn phận xã hội vì một Việt Nam khỏe mạnh hơn.
